Meta Ҳиндистонда болаларнинг жинсий эксплуатацияси акс этган материалларни тарғиб қилувчи рекламаларни намойиш этишда давом этмоқда — ҳисобот
Бу ҳисобот BBC Eye суриштирувидан сўнг эълон қилинди, унда Instagram Ҳиндистонда шу каби материалларни тарғиб қилувчи пуллик рекламаларни жойлаштиргани аниқланган эди.
Meta Ҳиндистонда болаларнинг жинсий зўрланиши акс этган материалларни тарғиб қилувчи рекламаларни кўрсатишда давом этмоқда - ҳисобот
Tech Transparency Project (TTP) ташкилоти Facebook ва Instagram тармоқларида болаларнинг жинсий зўрланиши акс этган (CSAM) 332 та реклама жойлаштирилганини аниқлаганини маълум қилди
АҚШда жойлашган фаоллар гуруҳининг янги ҳисоботига кўра, Meta сўнгги 10 ой ичида сунъий интеллект томонидан яратилган, болаларнинг жинсий зўрланиши тасвирланган юзлаб пуллик рекламаларни, жумладан, Ҳиндистонда бир нечта шундай рекламаларни намойиш этган.
Ушбу ҳисобот Ҳиндистон ҳукумати Meta компаниясига Instagram'да болаларнинг жинсий зўрланиши акс этган материалларни (CSAM) тарғиб қилувчи барча реклама ва контентларни олиб ташлашни буюрганидан икки ой ўтиб эълон қилинди. Ушбу буйруқ BBC Eye суриштирувидан сўнг чиқарилган бўлиб, унда Instagram Ҳиндистонда CSAM'ни тарғиб қилувчи пуллик рекламаларни намойиш этаётгани аниқланган эди.
BBC ушбу топилмалар бўйича Meta билан боғланганда, компания ўз баёнотида шундай деди: "Биз кийимсизлантирувчи (nudify) иловалар ёки болаларни ҳар қандай шаклда эксплуатация қилишга, хоҳ у ҳақиқий бўлсин, хоҳ сунъий интеллект томонидан яратилган бўлсин, тоқат қилмаймиз. Бу жиноятчилар аниқланишдан қочиш учун ўз тактикаларини доимий равишда ўзгартириб туришади, шу боис биз аниқлаш ва чора кўриш тизимларимизни кучайтиришда давом этамиз".
Сешанба куни эълон қилинган TTP ҳисоботида айтилишича, рекламаларда ҳақиқий болаларнинг, жумладан, Европа қироллик оиласи аъзосининг бир нечта фотосуратларидан фойдаланилган ва кейин улар сунъий интеллект ёрдамида ўзгартирилган. Ташкилотнинг таъкидлашича, TTP компанияни ўз хулосаларидан огоҳлантирганидан кейин ҳам Meta платформаларида ўндан ортиқ реклама пайдо бўлган.
Рекламаларнинг тахминан тўртдан бир қисми, яъни 84 таси Ҳиндистонда намойиш этилган ва улардан 78 таси Ҳиндистон ҳукуматининг CSAM'ни олиб ташлаш тўғрисидаги буйруғи ва Meta'нинг юқори лавозимли мулозимлари билан учрашувидан кейин чоп этилган.
BBC суриштирувидан сўнг Ҳиндистоннинг бир нечта идоралари, жумладан, Болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш миллий комиссияси ва Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий комиссия ушбу масалани ўрганаётганини маълум қилди.
Ҳиндистонда CSAM тарқатиш жиноий жавобгарликка сабаб бўлади, Meta сиёсатида эса рекламаларда болаларни жинсий эксплуатация қилувчи ёки уларни хавф остига қўювчи контент бўлмаслиги кераклиги белгиланган.
Бироқ Ҳиндистонда болаларга нисбатан зўравонликнинг олдини олиш устида ишловчи 250 дан ортиқ ташкилотлар тармоғи — "Жуст Ригҳц фор Чилдрен" асосчиси Бҳуван Рибҳу бу етарли эмаслигини айтади.
"Ижтимоий тармоқ компаниялари болаларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунларимизда талаб қилинганидек, болаларнинг жинсий зўрланишига оид контент ҳақида Ҳиндистон ҳуқуқ-тартибот идораларига хабар бермасдан, Ҳиндистон қонунларини очиқчасига бузмоқда", деди Рибҳу.
TTP маълумотларига кўра, у аниқлаган деярли барча рекламалар боланинг сурати билан бошланади ва видео давом этар экан, тасвир сунъий интеллект томонидан ўзгартирилиб, болага нисбатан очиқ жинсий ҳаракатлар содир этилаётгани кўрсатилади.
TTP Ҳиндистонда намойиш этилган рекламалардан бирини шундай тасвирлайди: Ўсмирлик ёшига етмаган қизнинг фотосурати жонлантирилиб, у очиқ жинсий ҳаракатни амалга оширади, орқа фондаги овоз эса шундай дейди: "Ҳеч қандай чекловлар йўқ. Барча қаҳрамонлар ҳақиқий одамлар ва кўплаб вариантлар мавжуд. Бу эркаклар ҳақиқатда фойдаланадиган сунъий интеллектдир". BBC бу рекламани кўрмаган.
TTP маълумотларига кўра, ушбу реклама жорий йилнинг август ойида икки ҳафта давомида Ҳиндистондаги 50 дан ортиқ турли аккаунтлар томонидан жойлаштирилган.
"Платформаларимиздаги ҳар бир киши, агар рекламалар бизнинг қоидаларимизни бузади деб ҳисобласа, улар устидан шикоят қилиши мумкин", деди компания.
TTP рекламалар устидан Meta'нинг ўз шикоят қилиш тизими орқали хабар беришга ҳаракат қилганини ва Ҳиндистонда намойиш этилган 84 та рекламадан 55 таси бўйича шикоят юбора олганини билдирди. Meta рекламалар устидан фақат улар фаол бўлган вақтдагина шикоят қилишга рухсат беради.
Улардан 43 таси бўйича TTP: "Биз кўриб чиқдик ва ушбу реклама Реклама стандартларимизга зид эмаслигини аниқладик", деган жавоб олди.
11 та реклама бўйича эса контент аллақачон олиб ташлангани маълум қилинди. Битта реклама бўйича ҳали жавоб олинмаган.
ТТП'нинг таъкидлашича, улар муносабат билдиришни сўраб Meta билан боғланганидан сўнг, шикоят қилинган барча рекламалар олиб ташланган.
Бу BBC суриштируви давомида юз берган ҳолатни такрорлайди. BBC болаларнинг жинсий зўрланиши акс этган рекламалардан бири устидан Instagram'га шикоят қилиш учун Meta тизимидан фойдаланганда, платформа уни олиб ташламаган эди.
Кейинчалик, BBC изоҳ сўраб Meta'га мурожаат қилганида, компания бир нечта рекламаларни аллақачон блоклаганини ва уларни жойлаштирган аккаунтлар фаолиятини тўхтатганини маълум қилди. Шунингдек, у BBC топилмаларига жавобан қўшимча рекламаларни олиб ташлаганини, кўпроқ аккаунтларни блоклаганини ва қоидаларни бузган бошқа контентларнинг URL манзилларини ёпганини айтди.
TTP аниқлаган 332 та рекламанинг аксарияти фойдаланувчиларни сунъий интеллект ёрдамида тасвир ёки видео яратувчи иловаларга йўналтирганини, уларнинг аксарияти хитойлик дастурчилар томонидан яратилганини маълум қилди.
Ҳисоботда таъкидланишича, ушбу иловаларни болаларнинг жинсий зўрланиши тасвирлари билан реклама қилиш орқали улардан CSAM яратиш ёки кўриш учун фойдаланиш мумкинлигига шаъма қилинган.
Meta сунъий интеллект ёрдамида розиликсиз сохта яланғоч ёки очиқ жинсий тасвирларни яратувчи кийимсизлантирувчи (nudify) иловаларнинг ташқи тарғиботини тақиқлашини билдирган.
Ҳиндистоннинг Телангана штати Киберхавфсизлик бюроси директори, юқори лавозимли киберполиция ходимларидан бири Шикха Гоел BBC'га берган интервьюсида CSAM билан боғлиқ энг катта муаммолардан бири "фойдаланувчиларнинг бир платформадан бошқасига осонлик билан ўтиб кетиши бўлиб, бу уларни тутишни қийинлаштиради", деб айтди.
"Ҳукумат ижтимоий тармоқ воситачилари билан олиб бораётган сўнгги мулоқотларида ушбу масалани ҳал қилишига ва уларга тегишли кўрсатмалар беришига умид қиламиз", дея қўшимча қилди у.
BBC ўз суриштируви давомида аниқлаган рекламалар фойдаланувчиларни бошқа бир иловага — Telegram мессенжерига ҳам йўналтирган бўлиб, у ерда ушбу материалларни бор-йўғи 99 рупийга [$1.05; £0.80] сотиб олиш мумкин бўлган.
Ўша пайтда Телеграм ББС'га ССАМ'га қарши курашиш учун ҳам автоматлаштирилган, ҳам инсон томонидан бошқариладиган модерациядан фойдаланишини ва ўз платформасида "ССАМ'нинг оммавий тарқалишини деярли бутунлай йўқ қилганини" айтган эди.
Meta платформаларидаги рекламалар фақат унинг модерация технологияси томонидан тасдиқланганидан кейингина чоп этилади. Унинг текшириш тизими асосан автоматлаштиришга таянади ва тасвирлар, видео, матн ва аудиоларни, шунингдек, реклама кимга қаратилганини ва ҳаволалар фойдаланувчиларни қаерга йўналтиришини текшириш учун мўлжалланган.
BBC суриштирувидан сўнг Meta "ҳеч бир тизим мукаммал эмаслигини" ва "қатъиятли жиноятчилар бизнинг платформамиздан, жумладан, реклама тизимларимиздан фойдаланишга ҳаракат қилишда давом этаётганини" айтди.
Бироқ TTP болаларнинг жинсий зўрланиши акс этган бир нечта рекламалар Meta'нинг Хитойдаги ўз реклама агентлиги ҳамкорлари томонидан жойлаштирилганини аниқлади.
"Реселлерлар" (қайта сотувчилар) деб номланувчи ушбу ҳамкорлар Facebook ва Instagram'га миллиардлаб долларлик Хитой рекламаларини йўналтиради. Ҳамкорлар TTP саволларига жавоб беришмади.
ТТП Мета'ни ўз ҳисоботи хулосаларидан хабардор қилганидан кейин ҳам янги рекламалар пайдо бўлишда давом этганини билдирди. Ташкилот 17 та реклама тафсилотларини, жумладан, 1-2 сентябрь кунлари Ҳиндистонда намойиш этилган 11 та реклама ҳақидаги маълумотларни баҳам кўрди.