Сиёсат

Менинг уйимга келманг…

Узоқ хориждан Россияга меҳнат миграцияси ўсиб бормоқда, МДҲдан эса камаймоқда.

Уйимга келманг...

Жорий йилнинг биринчи ярмида Россия Федерациясига миграция оқими пасайиш тенденциясини давом эттирди. Бу со'нгги икки йил ичида киритилган миграция қонунчилигининг кучайиши билан бог'лиқ бо'либ, бу асосан Россия билан визасиз саёҳат қилиш ҳуқуқига эга бо'лган МДҲ мамлакатлари фуқароларига та'сир ко'рсатди.

Миграция сиёсати учун мас'ул бо'лган Хавфсизлик Кенгашининг ма'лумотларига ко'ра, жорий йилнинг январ-июн ойларида Россияга 4,8 миллион чет эл фуқароси кирган. Бу о'тган йилнинг шу даврига нисбатан 8 фоизга кам, о'шанда келганлар сони 5,2 миллион кишини ташкил этган. Шундай қилиб, "кирувчи" одамлар сони 400 минг кишига камайди, бу Сочи, Курск ёки Твер каби шаҳарлар аҳолиси сонига тенг. Натижада, мамлакатдаги чет элликларнинг умумий сони ҳам камайди. Бир йил о'тиб, 2025-йил 1-июлда 7 миллион бо'лган бо'лса, бу рақам 6,4 миллионга камайди. Шуниси э'тиборга лойиқки, чет элликлар сони иммиграция ҳажмига қараганда тезроқ (8,6 фоизга) камайди, бу эса чиқувчи миграция оқимлари кирувчи миграция оқимларидан ошиб кетганлигини ко'рсатади.

Иммиграциянинг, асосан вақтинчалик ва меҳнатнинг камайиши, миграция билан бог'лиқ ички хавфсизлик таҳдидларининг кескин ошиши натижасида миграция сиёсатининг қаттиқлашишининг бевосита натижасидир. Крокус шаҳар ҳокимиятига қилинган ҳужум Россияда МДҲнинг Марказий Осиё мамлакатларидан келган муҳожирлар томонидан содир этилган энг йирик террористик ҳужум бо'лди. О'шандан бери шунга о'хшаш ҳужумларга бир неча бор уринишлар бо'лган. 2026-йил март ойида Россия Бош прокурори А. Гуцан Россия Федерацияси Бош прокуратурасининг Владимир Путин иштирокидаги кенгайтирилган йиг'илишида 2025-йилда экстремистик ва террористик жиноятлар сони 59,3 фоизга ошганини ва уларга алоқадор чет элликлар, жумладан, ноқонуний мигрантлар сони уч баравар ко'пайганини ма'лум қилди. Шу билан бирга, йилнинг биринчи ярмида чет элликлар томонидан содир этилган жиноятларнинг умумий сони 39,1 фоизга камайди.

Иммигрантия билан бог'лиқ террористик таҳдидларнинг кучайиши шароитида Россия МДҲ мамлакатлари билан виза режимини жорий этиш каби экстремал чоралардан қочиб, миграция сиёсатини қаттиқлаштиришга мажбур бо'лди. Г'арб билан кескин ҳарбий можаро шароитида бундай чоралар собиқ Совет республикаларини Россиядан бутунлай узоқлаштириши ва уларни АҚШ, Европа Иттифоқи, Хитой ва Туркия билан ҳамкорликка қайта ё'налтириши мумкин эди. Шу билан бирга, демографик инқирозга дуч келган Россия иқтисодиёти жанубий МДҲ мамлакатларидан ищи кучига муҳтож эди, бунинг учун тезда алтернатива топишнинг иложи ё'қ эди. Бундан ташқари, ишсизликнинг ортиши ва натижада Тожикистон ва Қирг'изистон каби кичик Марказий Осиё мамлакатларида юзага келган беқарорлик ижтимоий тартибсизликлар ва сиёсий то'нтаришларга таҳдид солиб, Россиянинг жанубий чегараларида яна бир беқарорлик манбаи пайдо бо'лишига олиб келиши мумкин.

Бу шароитда Россия ҳукумати вақтинчалик меҳнат иммиграцияси устидан назоратни кучайтира бошлади ва одатда Россия Федерациясида қайта жойлаштиришга қаратилган узоқ муддатли иммиграцияни камайтирди. Шуниси э'тиборга лойиқки, миграция қонунчилигини кучайтириш ташаббуси ко'пинча ҳукумат, Ички ишлар вазирлиги ёки президент ма'мурияти томонидан эмас, балки парламентнинг қуйи палатаси депутатларидан келиб чиққан, бу уларнинг миграция вазиятининг жиддийлигидан хабардорлигини ко'рсатади.

29-июл куни Давлат Думаси раиси В. Володин 2024-йилдан бошлаб миграция сиёсатини такомиллаштиришга қаратилган 32 та федерал қонун қабул қилинганини, улардан 21 таси депутатлар томонидан ташаббус ко'рсатилганини э'лон қилди. Асосий о'згаришлар қаторига чет элликларнинг Россияда рухсатномасиз қолиш муддатини икки баравар қисқартириш (180 кун ичида 90 кундан, шундан кейин қайта кириш мумкин бо'лганидан бир йилгача), назорат остидаги шахслар реестрини жорий этиш, имтиҳон талабларини кучайтириш, мактабларга қабул қилинганда мигрант болалар учун тестларни жорий этиш, суд қарорисиз Ички ишлар вазирлиги томонидан чет элликларни депортация қилиш ва бошқа чоралар киради.

Депортация қилинган чет элликлар сонининг кескин ко'пайиши миграция режимининг қаттиқлашганидан ҳам далолат беради. В. Володиннинг со'зларига ко'ра, жорий йилнинг биринчи ярмида Россиядан 43 700 мигрант чиқариб юборилган, бу 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 65,5% га ко'п. Шу билан бирга, Хавфсизлик Кенгашининг ма'лумотларига ко'ра, депортация қилинган чет элликларнинг турли тоифаларини ҳисобга олган ҳолда, уларнинг сони деярли уч бараварга ошди - 2025 йилнинг биринчи ярмидаги 38 200 дан жорий йилнинг январ-июн ойларида 99 400 гача. Турли ҳуқуқбузарликлар учун Россияга кириш тақиқланганлар сони ҳам 50% га ошди - 117 500 дан 197 700 гача. Бош вазир М. Мишустиннинг со'зларига ко'ра, назорат остидаги шахслар реестрига киритилган чет элликлар сони 2026 йил феврал ҳолатига ко'ра 840 000 га етди ёки умумий соннинг 13,3% ни ташкил этди. Бу шуни англатадики, ҳар саккизинчи мигрант реестрга киритилган.

Ко'рилган чоралар вақтинчалик ва узоқ муддатли иммиграция оқимларининг камайишига олиб келди. Бундан ташқари, иккинчиси аввалгисига қараганда тезроқ камайди. Жорий йилнинг биринчи ярмида умумий миграция оқими 8% га камайган бо'лса-да, берилган вақтинчалик яшаш рухсатномалари сони 19,5% га ва доимий яшаш рухсатномалари сони 39,6% га камайди. Июн ойи охирида вақтинчалик яшаш рухсатномаларига эга бо'лган чет элликлар сони 69 900 тани, доимий яшаш рухсатномалари эса 595 500 тани ташкил этди. Иккала рухсатнома ҳам Россияда яшаш ва ишлашга рухсатнома (виза талаб қилинадиган давлатлар фуқаролари учун) ёки патент (визасиз давлатлар учун) олмасдан имкон беради. Фарқи шундаки, вақтинчалик яшаш рухсатномаси фақат берилган минтақада ишлашга имкон беради, доимий яшаш рухсатномаси эса Россия Федерациясининг исталган минтақасида ишлашга имкон беради. Бундан ташқари, вақтинчалик яшаш рухсатномаси билан бирга бо'лиши керак бо'лган доимий яшаш рухсатномасини олиш беш йилдан кейин Россия фуқаролигига ариза бериш имконини беради.

Шу билан бирга, Россия ҳукумати қонунийлаштиришга қат'ий қарор қилган вақтинчалик меҳнат иммиграцияси ҳам камайди. Россияда визасиз режимга эга бо'лган МДҲ давлатлари фуқаролари олиши шарт бо'лган амалдаги иш рухсатномалари сони йилнинг биринчи ярмида 14,4% га камайиб, 1,7 миллионга етди. Шу билан бирга, ЕОИИ мамлакатлари фуқаролари томонидан иш берувчилар билан тузилган меҳнат шартномалари сони 5,6% га ошди. Бу ЕОИИ а'зоси бо'лмаган Тожикистон ва О'збекистондан Қирг'изистон ва иттифоқ таркибидаги бошқа мамлакатларга меҳнат иммиграцияси оқимининг аста-секин о'згариб бораётганини ко'рсатади, бу мамлакатларнинг аҳолиси Россияда ишлаш учун рухсатнома талаб қилмайди. Шу билан бирга, иш визаси амал қилиш муддати давомида ишлаши мумкин бо'лган МДҲ визаси бо'лмаган мамлакатлардан келган меҳнат мигрантлари сони ортиб бормоқда. Масалан, йилнинг о'рталарига келиб Ҳиндистондан келган меҳнат мигрантлари сони 70 000 га етди.

Шуниси э'тиборга лойиқки, визали мамлакатлардан келган ва иш рухсатномаларини олиши шарт бо'лган барча меҳнат мигрантларининг тахминан учдан бир қисми малакали мутахассислардир. 2026-йилнинг биринчи ярмида Россияда рекорд даражадаги 147 000 та иш рухсатномаси берилди, бу 2025-йилнинг шу даврига нисбатан учдан бир қисмга ко'п. Ушбу рухсатномаларнинг аксарияти Хитой (70 400), Ҳиндистон (33 700), Ветнам (10 000), Туркия (4 000), Индонезия (1 400) ва Шри-Ланка (2 000) фуқароларига берилган. Визали мамлакатлардан келган малакали мигрантлар улардан 54 700 нафарини ташкил этди, улардан 10 700 нафари юқори малакали ва 44 000 нафари оддий малакали.

Узоқ хорижий мамлакатлардан келган меҳнат мигрантлари сонининг ко'пайиши, шубҳасиз, визасиз МДҲ мамлакатларидан иммиграциянинг камайишига жавобдир, гарчи ко'пгина иқтисодий соҳалар уларга кучли талабни намойиш этишда давом эца ҳам. Бу йил улар учун ажратилган квоталарнинг аксарияти озиқ-овқат, ёг'очни қайта ишлаш, то'қимачилик ва кийим-кечак саноати учун, ундан кейин қурилиш ва ишлаб чиқариш соҳалари учун ажратилган.

Натижада, со'нгги икки йил ичида Россия виза талаб қилинадиган мамлакатлардан меҳнат миграцияси тез сур'атлар билан о'сиб бораётган, визасиз мамлакатлардан эса камайиб бораётган вазиятга дуч келмоқда. Бу охир-оқибат миграция оқимларининг этник ва маданий таркибининг о'згаришига олиб келади ва ма'лум даражада аллақачон олиб келмоқда. Бу о'згаришларнинг оқибатлари ҳар доим ҳам ижобий бо'лмаслиги мумкин. Жанубий Осиёдан талаба ва меҳнат муҳожирларининг кескин оқимига дуч келган Қирг'изистоннинг яқинда о'тказган тажрибаси шуни ко'рсатадики, бу вазият миллатлараро зиддиятларнинг янада кучайишига олиб келиши мумкин.

Александр Шустов

Манба

xabarchi’да cookie файллари

Тил ва мавзу танловингизни эслаб қолиш учун cookie файлларидан фойдаланамиз. Рухсатингиз билан сайт қандай ўқилишини ҳам ўлчаймиз: Microsoft Clarity саҳифа кўришлари ва улардаги ҳаракатларни ёзиб боради, ўз ҳисобимиз эса қайтган ўқувчиларни санайди. Сиз қабул қилмагунингизча ҳеч нарса ўлчанмайди.