МБ: доллар курсининг инфляция кутилмаларига таъсири кучсизланди
Марказий банк раиси ўринбосари Нодирбек Ачилов: доллар курсининг йилига 5–10% га сўзсиз ошиши ҳақидаги тасаввур ўзгармоқда ва унинг инфляция кутилмаларидаги улуши камаймоқда.
**МБ: доллар курсининг инфляция кутилмаларига таъсири сусайди**
Ўзбекистон аҳолиси ва бизнеси доллар курси ҳар йили 5–10% га ошиши керак деган тасаввурдан аста-секин узоқлашмоқда.
Валюта бозоридаги ўзгаришлар курснинг инфляция кутилмаларига таъсирини камайтиради, деди Марказий банк раиси ўринбосари Нодирбек Ачилов 4 ноябрдаги матбуот анжуманида.
Ачиловнинг сўзларига кўра, узоқ вақт давомида валюта курси аҳоли ва тадбиркорларнинг келажакдаги нархлар ўсишига оид кутилмаларини шакллантирган асосий омил бўлиб келган. «Сизга маълумки, 2025 йилгача валюта курси динамикасида ўсиш тенденцияси устунлик қилган. Валюта курсининг ўзгариши инфляция кутилмаларининг деярли 60%ини шакллантирган», — деди у.
2025 йилдан бошлаб вазият ўзгара бошлади. «2025 йилдан сўнг валюта бозоридаги ўзгаришлар, валюта таклифининг ортиши ва курснинг икки томонлама тебранишлари ушбу компонентнинг инфляция кутилмаларига таъсири камайишига олиб келди», — дея тушунтирди МБ раиси ўринбосари. Унинг сўзларига кўра, кутилмаларнинг ўзгариб бораётган таркиби макроиқтисодий прогнозни ҳамда асосий ставка бўйича қарорларни тайёрлашда ҳисобга олинади.
Марказий банк сўровномаси маълумотларига кўра, 2026 йил сентябрда аҳолининг яқин 12 ой учун инфляция кутилмалари августдаги 9,8% дан 8,7% гача пасайди.
2025 йил декабрида ушбу кўрсаткич 11,5% ни ташкил этган эди. Тадбиркорларнинг кутилмалари ўтган ойдаги 9,6% ва ўтган йилнинг декабридаги 11,1% га нисбатан 9,2% гача пасайди.
Сўровда қатнашган аҳолининг 22% и сентябрда нархлар ўсишининг мумкин бўлган сабаби сифатида валюта курсининг ўзгаришини кўрсатган (августда 14%).
Ушбу омил ҳали ҳам бошқа бир қатор омилларга қараганда камроқ тилга олинмоқда. Аҳоли кўпроқ келажакдаги қимматлашувни ёқилғи ва энергетика ресурслари (августдаги 52% га нисбатан 50%) ҳамда коммунал хизматлар (53% га нисбатан 38%) нархининг ошиши билан боғлаган.
Респондентларнинг 31% и асосий озиқ-овқат маҳсулотларининг қимматлашишини, 30% и монополия ва нархларнинг сунъий оширилишини, 29% и иш ҳақи ва пенсияларнинг оширилишини, 26% и транспорт харажатларининг ўсишини кўрсатган.
Тадбиркорлар ҳам энг кўп ёқилғи ва энергетика ресурслари (52%) ҳамда коммунал хизматлар (38%) қимматлашишини қайд этган. Шу билан бирга, хом ашё ва материалларнинг қимматлашиши сабабли нархлар босимини кутаётган бизнес вакилларининг улуши бир ойда 19% дан 37% гача, юқори солиқ юкини кўрсатганлар улуши эса 15% дан 29% гача ошган.
2025 йилдан бери МБ молиявий экспертларнинг кутилмаларини алоҳида ўрганмоқда. «Бу аҳоли ва тадбиркорлар билан бир қатордаги учинчи гуруҳдир.
Уларнинг инфляция кутилмалари тахминан 6,3% даражасида шаклланмоқда. Яъни, улар бир йилдан кейин аҳоли ва бизнесга қараганда сезиларли даражада пастроқ инфляцияни кутишмоқда», — деди Ачилов. Сентябрь ойида ҳақиқий йиллик инфляция 6,4% ни, шу жумладан хизматлар соҳасида 7% ни, озиқ-овқат товарлари бўйича 6,3% ни ва ноозиқ-овқат товарлари бўйича 5,8% ни ташкил этди.
Асосий ставка бўйича қарорлар иқтисодиётга 16–18 ойгача кечикиш билан таъсир қилади, шу сабабли регулятор нафақат жорий инфляцияга, балки кутилмаларга ҳам эътибор қаратади.
«Айнан инфляция кутилмаларининг 8,7% гача пасайиши бугун асосий ставкани 13,5% гача пасайтириш варианти кўриб чиқишга олиб чиқилганлигининг сабабларидан бири бўлди», — деди МБ раиси ўринбосари. Агар тенденция барча учта гуруҳда сақланиб қолса, сиёсатни юмшатиш масаласи бошқарувнинг кейинги мажлисларида яна муҳокама қилиниши мумкин.
4 ноябрь куни Марказий банк юқори ички талаб ва инфляция хавфларини важ қилиб, асосий ставкани йиллик 14% даражасида сақлаб қолди. Регулятор инфляция барқарор равишда 5% гача секинлашган тақдирда, 2027–2029 йилларда ставкани бир хонали даражагача пасайтиришни мумкин деб ҳисоблайди.
2025 йил бошидан бери сўм мустаҳкамланмоқда: 2025 йилда у долларга нисбатан деярли 7% га, 2026 йилнинг тўққиз ойида эна яна 1,9% га яқин ўсди.
Тайёр савдо дефицити эса юқорилигича қолмоқда. Август ойи охирида МБ раиси Тимур Ишметов регулятор сузувчи курсни сақлаб қолишини ва уни административ тарзда бошқармаслигини маълум қилди.