Машҳур режиссёрнинг рафиқаси, Ошин ва соҳибжамолнинг ўзбекча овози Сайёра Юнусова 70 ёшда: у нега машҳур бўлишни истамаган?
Машҳур режиссёрнинг рафиқаси, “Ошин” ва “Соҳибжамол”нинг ўзбекча овози Сайёра Юнусова 70 ёшда: у нега машҳур бўлишни истамаган?
“Ошин” сериалидаги бош қаҳрамонни ўзбекча гапиртирган, театр ва кинодаги ўнлаб роллари билан томошабинларга яхши таниш бўлган Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Сайёра Юнусова 22-сентябр куни 70 ёшни қаршилади. Шу муносабат билан филмларда суратга тушишдан кўра театр саҳнасини афзал кўрадиган актрисанинг ҳаёт ва ижод йўлига назар ташлаймиз.
Сайёра Юнусова 1956-йилда Тошкент шаҳрида зиёлилар оиласида таваллуд топган. Унинг отаси ҳарбий, онаси эса тиш шифокори бўлган. Актриса оиладаги кенжа фарзанд бўлиб, унинг акаси бор эди.
Актрисанинг болалик йиллари ҳақида
— Тошкентнинг Ищилар шаҳарчасидаги 20-мактабда ўқиганман. Кўпроқ ўзим билан ўзим бўлишни ва хаёл суришни яхши кўраман. Болалигимдан шундай бўлсам керак. Ота-онам акам иккимизни уйда қулфлаб ишга кетишарди. Улар кетиши билан томга чиқиб осмонни томоша қилишни, чордоқда ҳар хил нарсалар ясашни яхши кўрардик, дейди актриса.
“Ёғочдан қўғирчоқлар ясардик”
— Санъатга ёшлигимдан қизиққанман. У пайтлар тайёр қўғирчоқлар бўлмасди. Ўзимиз ёғочдан ясаб, бошларини ўрнатиб, соч улаб, кийим тикардик. Кейин ўзимча театр пардаларини тайёрлаб, саҳна кўринишини тиклардим. Бу шунчаки ўйинчоқ бўлган, холос. У пайтда келажакда актриса бўламан, деб ўйламаганман, дейди Сайёра Юнусова.
“Ота-онам телевизор кўришимизга рухсат бермасди”
— Ота-онам кўп телевизор кўришимизга рухсат беришмасди. Соат 22:00 да “Хайрли тун, болажонлар” кўрсатувини кўриб, дарров ухлашимизни айтишарди. Ҳўп деб, лекин улар кино кўраётганда ухламай, эшик тирқишидан пойлаб томоша қилардим. Ўша пайтда экрандагиларни актёр деб ўйламасдим, чиндан ҳам ҳаётлари шундай экан, деб тасаввур қилардим. Кейинчалик улар актёрлар бўлиб, кинода рол ўйнашини айтишганида, ич-ичимдан актёр бўлишни хоҳлай бошлаганман. Лекин ўшанда бу ҳақда ҳеч кимга индамаганман, дейди у.
“Отам ҳалим одам эдилар. Балки мен ҳам отамга ўхшарман”
—Уруш пайтида тақдир тақозоси билан отам ҳарбий бўлиб кетган, ҳаёт шунга мажбур қилган. Актриса бўлишимни эшитган дадам уришмасдан, секинлик билан бу касбнинг қийинчиликларини тушунтирган. Шундай вазмин одам эдилар. Балки шу ҳалимликлари менга ҳам ўтгандир. Аммо онам раҳматли худди Зайнаб Садриевадай қаттиққол ва талабчан аёл эдилар.
Онам тиббиёт йўналишида ишлаган бўлса ҳам, ҳаётда “актриса” эди. Мен эса саҳнада актриса бўлсам-да, ҳаётда ундай бўлолмайман. Ҳаммага ўз фикрини бемалол айтадиган аёл бўлган. Мактабни битиргач, Мукаррама Турғунбоеванинг ансамблига бориб, ашулачи ёки раққоса бўлишни хоҳлаган экан, бироқ бобом рухсат бермаган экан.
Худога шукр, раҳматли ота-онам санъат йўлидан кетишимга қаршилик қилишмади. Бунинг учун улардан мингдан-минг миннатдорман.
“Актриса бўлишимни айтганимда ҳамма устимдан кулган”
— Мактабни битираётган вақтим уйимизга меҳмонлар келди. Улар келажакда ким бўлишим ҳақида сўрашди. Актриса бўлмоқчилигимни айцам, “артист бўласанми?”, деб ҳаммалари устимдан кулишди. Бу гапдан жуда қаттиқ хафа бўлдим. Ана ўшанда юрагим ҳапқириб, “ҳали сизларга кимлигимни кўрсатиб қўяман”, деганман.
“Қизингиз артист экан-ку, алдоқчи экансизлар”
Сайёра Юнусова мактабни битиргач, 1973-йилда Тошкент театр ва рассомчилик санъати институтига яширинча ҳужжат топширади. У дастлаб қўғирчоқ театри актёрлиги бўлимига ўқишга киради. Бироқ ушбу йўналишда педагог етишмагани сабабли, кейинчалик таҳсилини драма актёрлиги бўлимида давом эттиради.
— Умримда бирорта шеър ёдламай, тўгаракларга қатнашмаганим учун мендан актёр чиқмаслигини айтишган бўлса ҳам, ҳаммадан беркитиб институтга кирдим. Онам буни қариндошлардан яшириб, “қизим мактабгача таълим йўналишида ўқияпти”, деб юрар эдилар. У пайтлар диплом спектакллари телевидениеда кўрсатиларди. Мени экранда кўрган қариндошлар онамга “қизингиз артист экан-ку, алдоқчи экансизлар”, дейишган. Лекин кейинчалик “Зебунисо” спектаклидаги ролимни халқ яхши қабул қилганидан сўнг, устимдан кулган ўша қариндошларимиз уйимизга меҳмонга келиб, онамга чопон кийдириб кетишди. Ўшанда қариндошларимизнинг иккиюзламачиликларини кўриб, ҳайрон қолганман.
“Театрга ишга қабул қилинганимга ишонмаганман”
Сайёра Юнусова 1977-йилдан буён Ўзбек миллий академик драма театрида фаолият юритиб келмоқда. Ижодий фаолияти давомида “Олтин девор”, “Зебунисо”, “Гамлет” каби спектакллардаги роллари актрисага муваффақият олиб келган.
— Бахтли актрисаман. Негаки, институтда учта курс бўлган бўлсак, улар орасида актриса бўлишга арзигулик жуда чиройли қизлар бор эди. Мен эса оддийгина ҳолимда театрга иш сўраб келганман.
Бошида ишга қабул қилинганимга ишонмадим. У пайтда 15 нафардан ортиқ кекса ва тажрибали ижодкорлардан иборат бадиий кенгаш комиссияси имтиҳон оларди. Улар учун декорациялар қуриб, спектаклдан учта парча кўрсатганмиз. Кенгаш аъзолари келаётганини кўриб, юрагим ваҳимага тушганидан “актриса бўлмайман”, деб қочиб кетганим бугун ҳам эсимда. Кейин болалар судраб олиб келишган. Учта ролда чиқиш қилдим. Шундан кейин муҳокама бошланиб, бадиий кенгаш аъзолари Баҳодир Йўлдошевнинг хонасига кириб кетди. Сўнг мени ҳам чақириб, савол-жавоб қилишди ва ишга олишди.
“Актёрларни илоҳий одамлар деб ўйлардим”
Фото: Инстаграм/@миллий_театр
— Биринчи марта театр биносига келаётганимда ҳаяжоним кучлилигидан транспортдан эрта тушиб, пиёда келганман. Ўрданинг олдида туриб, театр биносидан нур тарқалаётгандек туюлган. Шу нур бўйлаб кетаверганман. У пайтда актёрларни илоҳий инсонлар деб ўйлардим. Қарасам, ҳаммалари оддий одамлар экан. Бир-бирини хафа ҳам қилишар, ғийбат ҳам қилишаркан. Ўшанда улардан ҳафсалам пир бўлган эди. Театрда кимнидир ёмонлашса, бошқача ҳолатга тушардим. Менимча, саҳна тоза юрак билан чиқадиган жой, акс ҳолда томошабинни ижронгизга ишонтиролмайсиз.
“Жим бўлиб келдим, жим кетишни хоҳлайман”
— Ҳеч қачон юлдуз бўлиб, телевизорда кўриниш беришни хоҳламаганман. Мен театр ичида яшашни истардим. Айтганимдек, дунёқарашим содда бўлгани учун актёрлар ҳам менга ҳайрон бўлиб қарашарди. Кейинчалик бу муҳитни англаганимдан сўнг ҳаммасига кўникиб кетдим. Масалан, бугунги кунда ҳар хил гап-сўзларга қўшилмайман. Тўғри ишга келаман, вазифамни бажараман ва кетаман. Актёрлар жуда ҳам ҳиссиётга берилувчан бўлишади. Бирданига нималарнидир ўйлаб, кутилмаган ишлар қилиб юборишлари мумкин. Ўшандай келишмовчиликлардан йироқ бўлишни хоҳлайман. Ҳаёт бир марта берилади. Нима учун шу қисқа умримизда ёмонликни кўришимиз керак? Бир қуёш ва бир осмон ҳаммага етади-ю, лекин одамлар ер талашиб, уруш қилишади. Буларнинг нима кераги бор, дегинг келади.
“Турмуш ўртоғим билан театрда танишганмиз”
Сайёра Юнусова 1984-йилда кинорежиссёр Жаҳонгир Қосимовга турмушга чиққан. Оиланинг икки ўғил ва бир нафар қиз фарзанди, ҳамда бир нечта набиралари бор. Маълумотларга кўра, актрисанинг барча фарзандлари санъат соҳасида фаолият юритади. Катта ўғли худди отаси каби режиссёрлик касбини эгаллаган.
— Турмуш ўртоғим диплом спектаклини қўйиш учун театрга келганида мени кўриб қолган экан. Театрда ишлайдиган бир дўсти орқали секин-аста танишиб, кейинчалик совчи қўйган. Сўнг тақдир экан, қисқа вақт ичида тўйимиз бўлиб кетди. Бирин-кетин фарзандли бўлдик. Болаларимизнинг ҳаммаси театрда улғайишди. Ҳаттоки қизимни бир ярим ёшида саҳнага ҳам олиб чиққанман. У пайтлари моддий жиҳатдан пул керак бўлгани учун, уч йиллик туғруқ таътилида ўтирмай, олти ойдан сўнг дарҳол ишга қайтган эдим.
Ўша кезлари асосий образларни эплолмайман деб, кўпинча иккинчи даражали ролларни ижро этардим. Кунларнинг бирида “Уфқ” спектаклида эрларини фронтга кузатаётган аёллардан бирининг ролини ўйнашим керак эди. Ўшанда саҳна ортида қизимни ушлаб турадиган битта ҳам бўш одам йўқлигидан уни қаерга қўйишни билмаганман. Шунда Муқаддас Холиқова: “Ўйлаб ўтирасизми, қишки жун рўмолга ўранг-да, саҳнага ўзингиз билан олиб чиқаверинг. Ўша даврдаги аёлларнинг ҳам ёш болалари бўлган-ку”, деб маслаҳат берди. Муқаддаснинг айтганини қилиб, болани ўзим билан саҳнага олиб чиқдим ва унга “қизим, даданг армияга кетяпти, хайр қил”, дедим. Шунда бир ярим ёшли қизим қоронғи залдан қўрқмай “хайр, дада”, деган. Спектаклдан сўнг раҳматли Жамшид Зокиров “ҳаммасини расво қилибсан, нимага болангни саҳнага олиб чиқдинг? Энди унга ҳам актрисалик касали юқади, деб айтганди.
“Ошин телевидениедаги биринчи дубляж ролим бўлган”
Сайёра Юнусова дубляж соҳасида ҳам самарали фаолият юритган. У “Келинлар қўзғолони” филмидаги Нигорага, “Соҳибжамол ва махлуқ” мултфилмидаги Беллга овоз берган. Қолаверса, Япон кино ижодкорлари томонидан суратга олинган машҳур “Ошин” сериалидаги митти қаҳрамон — Ошинни ҳам ўзбекча гапиртирган.
— “Ошин” телевидениедаги биринчи дубляж ишим ҳисобланади. Ундан аввал “Келинлар қўзғолони”даги Нигорага киностудияда овоз берган эдим. У вақтлар тартиб бошқача эди, аввал филмни тўлиқ кўриб чиқиб, сўнг бошдан-оёқ овозлаштирардик.
Дубляж жараёни телевидение тизимига ўтгандан кейин “Ошин” сериалини овозлаштириш мен учун жуда қийин кечди. Чунки янги тизимда тўртта актёр сериалдаги барча ролларга овоз бериши керак эди. Сериалга Санжар Саъдуллаев, Омон Абдураззоқов, Ойбарчин Бакирова ва мен овоз берганмиз. Жамоада энг ёши бўлганим сабабли жараёнда жуда қийналардим. Мабодо бирор жойда янглишиб кецам, катталар қараб, томоқ қириб қўйишарди. Назаримда, шунинг ўзи ҳам танбеҳдай туюларди. Ўшанда Барчин опа менга катта ёрдам берган. Улар доим “Ҳеч қачон атрофдагиларга қулоқ солма”, деб ўргатардилар, дея Сайёра Юнусова марҳум устози Ойбарчин Бакировани хотирлади.