Марсдаги муз кутилганидан анча тоза чиқди
Марснинг шимолий қутб минтақасида ўрганилган очиқ сув музларида чанг миқдори аввалги ҳисоб-китоблардагидан анча кам экани аниқланди. Янги моделда энг юқори баҳо тахминан 2,2 фоизни ташкил этган. Илгариги тадқиқотларда эса айрим участкалар учун бу кўрсаткич 25 фоизгача етган.
Марсдаги муз кутилганидан анча тоза эканлиги аниқланди
Эдинбург университетидан Пари Моҳан ва Вашингтон университетидан Адитя Кхуллер Марснинг шимолий қутб ҳудудига доир кузатувларни қайта таҳлил қилди.
Олимлар Королёв ва Лаут кратерлари, Хасма Бореале канони ҳамда Пҳоених аппарати қўнган ҳудуд ҳақидаги маълумотларни ўрганди. Бунда Марс Эхпресс аппаратидаги ОМЕГА, МРО орбитал аппаратидаги СРИСМ асбоблари ва Пҳоених ўлчовларидан фойдаланилди.
Таҳлил учун музнинг қатламли тузилишини инобатга оладиган, ёруғликнинг тарқалиши ва ютилишини моделлаштирувчи усул қўлланди.
Натижаларга кўра, ўрганилган ҳудудлардаги очиқ сув музларида чангнинг масса бўйича улуши одатда 3 фоиздан кам. Янги моделдаги максимал баҳо эса тахминан 2,2 фоиз бўлди.
Айниқса, Королёв кратери бўйича натижалар кескин фарқ қилди. Аввалги ҳисоб-китобларда у ердаги участкалардан бирида чанг улуши 22 фоиз атрофида деб баҳоланган эди. Янги модел шу жойнинг устки қатлами учун тахминан 0,4 фоиз, пастроқдаги йирик донали муз учун эса 0,02 фоизлик натижани берди.
Бу тафовут янги суратлар олингани билан эмас, мавжуд кузатувлар бошқача талқин қилингани билан боғлиқ. Музнинг ёруғликни қайтаришига бир вақтнинг ўзида муз доналари ва чанг заррачаларининг ўлчами, чанг миқдори ҳамда қатламларнинг жойлашуви таъсир қилади.
Тадқиқотчилар ҳисоб-китобларда чанг заррачаларининг радиусини тахминан 1,6 микрометр деб олган. Бу Марс орбитаси ва сиртидан ўтказилган кузатувларга мос келади. Майдароқ чанг заррачалари кўринадиган ёруғликнинг қайтишига кучлироқ таъсир қилгани учун кузатилган ёрқинликни тушунтиришга камроқ чангнинг ўзи етарли бўлган.
Янги натижалар шимолий муз қатламларига оид радар маълумотларига ҳам яхшироқ мос келган. Олимлар чанг улуши 0,05–0,5 фоиз бўлган нисбатан тоза муз қатламлари чанг миқдори ўнлаб фоизга етадиган қатламлар билан навбатлашиб жойлашган бўлиши мумкинлигини тахмин қилмоқда.
Тадқиқот қутб музларининг мавсумга қараб ёрқинлашиши ёки хиралашишига ҳам изоҳ беради. Баҳор ва ёз бошида муз сиртини таркибида тахминан 1–2 фоиз чанг бўлган майда донали қиров қоплайди. Ҳарорат кўтарилгач, қиров суюқ ҳолатга ўтмасдан бевосита буғланади — сублимацияланади. Натижада унинг остидаги йирик донали ва тозароқ муз очилиб қолади.