Марказий банк 2030 йилгача бўлган финтех-стратегияни тасдиқлади: Open Banking, рақамли валюта ва 1 миллиард доллар инвестициялар

МБ 2030 йилгача бўлган финтех-стратегияни тасдиқлади: Open Banking, рақамли валюта ва $1 млрд инвестициялар

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки 2026−2030 йилларга мўлжалланган Молиявий технологияларни ривожлантириш миллий стратегиясини тасдиқлади. Унинг асосий вазифаси — 2030 йил охиригача мамлакатни финтех-компаниялар учун Марказий Осиёдаги энг жозибадор юрисдикцияга айлантириш ва шу билан бирга фуқаролар ҳамда бизнеснинг хавфсиз рақамли молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришдир.

Стратегияни амалга ошириш уч босқичга бўлинган. 2026−2027 йилларда финтех-бозорининг базавий инфратузилмасини яратиш, 2028−2029 йилларда — Open Banking тизимини ишга тушириш, рақамли идентификация ва тўлов тизимлари интеграциясини кенгайтириш, 2030 йилга келиб эса — Ўзбекистонни минтақавий финтех-марказ сифатида мустаҳкамлаш режалаштирилган.

Стратегия йўналишларидан бири финтех-компанияларни ғоя пайдо бўлишидан тортиб бизнесни кенгайтиришгача бўлган босқичда кузатиб борадиган экотизимни шакллантиришни назарда тутади.

Ушбу тизим таркибига Инновацион ҳаб, «тартибга солиш қумдони» (молиявий технологиялар бозори иштирокчилари назорат қилинадиган шароитларда янги маҳсулот ва хизматларни синаб кўришлари мумкин бўлган махсус ҳуқуқий режим), кадрлар тайёрлаш тизими, молиялаштириш ва банкларнинг финтех-компаниялар билан ҳамкорлик қилиш механизмлари киради. Стартаплар инкубация, тартибга солинадиган муҳитда синовдан ўтказиш, лицензиялаш ва кейинчалик фаолиятни кенгайтириш босқичларидан ўтишлари мумкин бўлиши тахмин қилинмоқда.

Тақдимотда, шунингдек, президент томонидан аввалроқ эълон қилинган, Сингапурдан мутахассисларни жалб қилган ҳолда Марказий банк ҳузурида Финтех-офис ва Инновацион ҳаб ташкил этиш режалари ҳам келтирилган.

Ҳар йили 20−30 та финтех-стартапни хорижий бозорларга чиқишга тайёрлаш ва 2030 йилгача соҳага 1 миллиард долларгача инвестиция жалб қилиш учун шароит яратиш режалаштирилган.

Стратегиянинг алоҳида блоки рақамли молия инфратузилмасини ривожлантиришга бағишланган.

Молиявий ташкилотлар ва бозорнинг бошқа иштирокчиларига мижозларнинг розилиги билан маълумотларни хавфсиз алмашиш имконини берувчи Open Banking (очиқ банкинг) ва очиқ API (иловаларнинг дастурий интерфейси) тизимларини ривожлантириш режалаштирилмоқда. Бу янги бизнес-моделларнинг пайдо бўлишига, рақобатни кучайтиришга ва молиявий хизматларни ривожлантиришга хизмат қилиши керак.

«Биз open banking ҳақида эълон қилганимизда, ушбу финтех-компаниялар анъанавий банк бозорига том маънода кириб боришини, эҳтимол, одатда банклар тақдим этадиган маҳсулотлардан фақат биттасини тақдим этишини хоҳлаймиз. Аммо улар буни шунчалик самарали қила олишадики, якунда рақобат ва инновацияларни рағбатлантирадилар», — деб таъкидлаган эди МБ раҳбари Тимур Ишметов.

Бундан ташқари, мижозлар шахсини масофадан туриб аниқлаш, фирибгарликнинг олдини олиш ва молиявий хизматлардан фойдаланишни осонлаштириш учун рақамли идентификация тизимини такомиллаштириш кўзда тутилган.

2026−2027 йиллар босқичида рақамли ID дан фойдаланган ҳолда пилот лойиҳаларни бошлаш, 2028−2029 йилларда эса ушбу инфратузилмани бутун молия секторига татбиқ этиш режалаштирилган.

Стратегия назорат қилинадиган муҳитда реал активларни, шу жумладан қимматли қоғозларни токенизация қилиш бўйича тажрибалар ўтказиш, шунингдек, турли молиявий хизматларнинг ўзаро ҳамкорлик механизмларини синаб кўришни назарда тутади.

Марказий банк, шунингдек, молия соҳасида сунъий интеллектдан фойдаланишнинг устувор йўналишларини белгилаб олишни ва тегишли пилот лойиҳаларни ишга туширишни режалаштирмоқда.

Сунъий интеллектдан назорат фаолиятида ҳам — хусусан, молиявий жиноятларни аниқлаш учун фойдаланиш кўзда тутилган. Стратегия SupTech («назорат технологиялари», API орқали маълумотларни автоматлаштирилган тарзда йиғиш, операцион инцидентлар мониторинги ва молиявий ташкилотларнинг киберхавфсизлиги устидан назоратни кучайтириш) тизимини ривожлантиришни назарда тутади.

Таклифлардан бири минтақавий молиявий интеграцияга тегишли. Тақдимотдаги ташаббуслар қаторида Марказий банкнинг улгуржи рақамли валютаси — wholesale CBDC (wCBDC) кўрсатилган.

У ўзаро боғлиқ минтақавий тўлов тизимларини ривожлантириш, трансчегаравий транзакцияларни соддалаштириш ва пул ўтказмалари таннархини пасайтириш билан бир қаторда кўриб чиқилмоқда.

Шунингдек, халқаро ўтказмалар чоғида комиссиялар ва айирбошлаш курсларининг шаффофлигини ошириш ҳамда савдони молиялаштиришнинг рақамли воситаларини ривожлантириш режалаштирилган.

2028−2029 йилларда минтақавий тўлов тизимларини интеграция қилиш бўйича ташаббуслар ва трансчегаравий пилот лойиҳаларни ишга тушириш кўзда тутилмоқда.

Стратегиянинг яна бир йўналиши — хорижий финтех-компаниялар ва инвестицияларни жалб қилишдир.

Бунинг учун Инновацион ҳаб, Enterprise Uzbekistan лойиҳаси, Тошкент халқаро молия марказидан фойдаланиш, шунингдек, Silk Road Finance & Technology Forum тадбирини ўтказиш ва хорижий финтех-ҳабилар билан ҳамкорликни ривожлантириш кўзда тутилган.

2030 йилга келиб расмийлар Ўзбекистонни молиявий технологиялар соҳасида инвестициялар ва инновациялар бўйича минтақавий марказга айлантиришни, халқаро компаниялар иштирокини кенгайтиришни ва Марказий Осиёнинг молиявий интеграциясини чуқурлаштиришни кутмоқдалар.

Стратегия нафақат янги молиявий хизматларни ривожлантиришни, балки мижозлар ҳимоясини кучайтиришни ҳам назарда тутади.

Бутун молия секторида фирибгарликка қарши курашишнинг мувофиқлаштирилган тизимини яратиш, кредит маҳсулотларининг шаффофлигини ошириш, кредит ахборот тизимини такомиллаштириш ва аҳолининг молиявий саводхонлигини ошириш режалаштирилган.

Тартибга солишни хавф-хатарга асосланган (риск-ориентированный) қилиш назарда тутилмоқда: бозор иштирокчиларига қўйиладиган талаблар уларнинг фаолияти кўлами ва хавф даражасига қараб фарқланади. Шу билан бирга, истеъмолчилар ҳуқуқларининг бузилиши устидан назоратни ва молиявий ташкилотлар мижозларга хизмат кўрсатиш шартларини қанчалик тушунарли тарзда ошкор қилишини назорат қилишни кучайтириш режалаштирилган.

Тақдимотда Марказий банк стратегия ҳал қилиши керак бўлган бир нечта муаммоларни кўрсатиб ўтган. Улар қаторида — халқаро пул ўтказмаларининг чекланган қамрови, кичик ва ўрта бизнеснинг молиялаштиришдан фойдаланиш имконияти етарли эмаслиги, аҳолининг турли гуруҳлари ўртасида молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятидаги фарқ, рақамли хизматлар истеъмолчилари учун ортиб бораётган хавфлар ва узоқ муддатли молиялаштиришга бўлган эҳтиёж бор.

Тақдимот маълумотларига кўра, Ўзбекистонда аҳолининг 94 фоизи интернетдан фойдаланади, рақамли тўловлардан фойдаланиш даражаси қарийб 72 фоизни ташкил этади, масофавий банк хизматларидан фойдаланувчилар сони эса деярли 70 фоизга ошган.

МБ стратегиянинг асосий кутилаётган натижалари қаторига финтех-компаниялар ва хорижий инвестициялар сонининг ўсишини, кичик ва ўрта бизнесни молиялаштиришни кенгайтиришни, рақамли молиянинг қулайлиги ва хавфсизлигини оширишни, трансчегаравий тўлов инфратузилмасини ривожлантиришни ва минтақавий интеграцияни кучайтиришни киритади.