Маҳалла Ўзбекистонни кўкаламзорлаштириш уддасидан чиқа оладими?

Маҳалла Ўзбекистонни кўкаламзорлаштириш уддасидан чиқа оладими?

«Яшил макон» лойиҳасининг янги босқичида принципиал ўзгариш кўзга ташланмоқда: кўкаламзорлаштириш натижаси учун тобора кўпроқ масъулият маҳаллалар зиммасига юклатилмоқда.

Асосий янгилик — муваффақиятни экилган кўчатлар сони билан ўлчайдиган одатий ёндашувдан воз кечилишидир. Эндиликда экиш фактининг ўзи эмас, балки натижа: қанча дарахт биринчи, учинчи ва бешинчи йилгача яшаб қолгани баҳоланиши таклиф этилмоқда.

Ҳар бир маҳалла учун экиш жойлари, дарахт турлари ва суғориш тизимлари кўрсатилган «яшил харита» тузиш режалаштирилган. Кўчатларнинг ҳолати маҳалла раислари билан биргаликда мунтазам равишда текшириб турилади. Агар дарахтлар қурий бошласа, сабабларини аниқлаш ва чоралар кўришга тўғри келади.

Маҳаллаларга, шунингдек, ўрмончи-мураббийларни бириктириш таклиф қилинмоқда. Уларнинг вазифаси — аҳолига дарахт экиш, суғориш ва парваришлашни ўргатишдир. Бундан ташқари, сифатли кўчатлар, ўғитлар, сув тежовчи тизимлар, шунингдек, ўсимликларни касаллик ва зараркунандалардан ҳимоя қилиш кўзда тутилган.

Маҳаллаларнинг «яшил рейтинги» ҳам пайдо бўлади. Унинг асосини кўкаламзорлаштириш майдони, бир аҳолига тўғри келадиган дарахтлар сони, кўчатларнинг кўкариб кетиши ва аҳолининг иштироки ташкил этади. Энг яхши маҳаллаларга қўшимча маблағлар ва микрогрантлар ваъда қилинмоқда.

Кўкаламзорлаштиришни «3-30-300» тамойили бўйича ривожлантириш истаги бор: камида учта кўриниб турадиган дарахт, ҳудуднинг 30 фоизи сояда бўлиши ва уйдан 300 метрдан узоқ бўлмаган масофада дам олиш учун яшил ҳудуд бўлиши керак.

Қоғозда ҳаммаси мантиқий кўринади. Аммо ноқулай савол туғилади: ҳозирги маҳалла ўз зиммасига яна шундай масъулиятни ҳам олишга тайёрми?

Энди гап экилган дарахтлар сони тўғрисидаги ҳисобот билан якунланадиган бир марталик кампания ҳақида кетмаяпти. Маҳаллага амалда уларнинг тақдири учун йиллар давомида жавоб бериш таклиф қилинмоқда: суғориш ва парваришлаш, касаллик ва зараркунандалардан ҳимоя қилиш, ҳолатини назорат қилиш, нобуд бўлиш сабабларини аниқлаш ва энг муҳими, буларнинг барчаси учун ресурслар мавжудлигига жавобгарлик.

Демак, масала «Яшил макон» доирасидан анча четга чиқади.

Яқинда таниқли блогер Ислом Капарзо бошқа бир муаммони кўтарди: мамлакатда фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиши керак бўлган Ички ишлар вазирлиги, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Солиқ қўмитаси ва бошқа давлат тузилмалари аллақачон мавжуд. Унда нега бу функцияларнинг бир қисми маҳалла тизимида амалда такрорланмоқда?

Савол анча вазминлик билан берилган эди. Муносабат эса анча шиддатли бўлди.

Бу пост ижтимоий тармоқларда уч мингдан ортиқ шарҳ ва муносабатларни тўплади. Айниқса, муҳокамаларнинг салмоқли қисми бир фикрга бориб тақалгани эътиборлидир: ҳозирги маҳалла аҳоли томонидан ҳар доим ҳам самарали институт сифатида қабул қилинавермайди.

Бу кундалик ҳаёт даражасида жуда яққол кўринади. Менинг маҳалламда тизим оддий: ҳокимият топшириқ берди — маҳалла бажаришга киришди. Топшириқ йўқми — сукунат.

Коммунал муаммолар — электр энергияси узилиши, иссиқ ва совуқ сув таъминотидаги узилишлар ва бошқа фавқулодда вазиятларни кўпинча кичик бир фаоллар гуруҳи ҳал қилишига тўғри келади. Маҳалла раиси эса ҳар доим ҳам бу ишларнинг марказида бўлавермайди.

Энди эса худди шу тизимга бугун экилган дарахт беш йилдан кейин қуриб қолган шох-шаббага айланиб қолмаслиги учун жавоб бериш таклиф қилинмоқда.

Давлат «Яшил макон» муваффақиятини экишлар сони билан эмас, балки дарахтларнинг яшаб қолиши билан ўлчамоқчи. Бу тўғри ёндашув. Аммо унда асосий савол туғилади: маҳалла даражасида бу яшаб қолишни ким ва нима билан таъминлайди?

Агар маҳалла ҳақиқатан ҳам лойиҳанинг бош ижрочисига айланаётган бўлса, унга нафақат янги мажбуриятлар, рейтинглар ва назорат кўрсаткичлари керак. Унга ваколатлар, пул, мутахассислар, сув, техника ва барча давлат тузилмалари ўртасида масъулиятнинг аниқ тақсимланиши зарур.

Акс ҳолда, «яшил рейтинг» ҳисоботда чиройли, аммо ерда анча заиф кўринадиган навбатдаги кўрсаткичга айланиб қолиш хавфи бор.

Чунки дарахтни бир кунда экиш мумкин.

Уни ўстириш эса — бутунлай бошқа тарих.

Ва «Яшил макон»нинг асосий саволи энди бошқача янграмоқда: маҳалла ҳақиқатан ҳам яшил Ўзбекистонни ўстира оладими?