МАГАТЕ Ўзбекистоннинг ядровий инфратузилмадаги ютуқларини қайд этди, аммо тугалланмаган ишларга ҳам ишора қилди.
МАГАТЕ миссияси хулосасига кўра, Ўзбекистон ядровий энергетика инфратузилмасини тайёрлашда сезиларли ютуқларга эришди. Бироқ, мамлакат ҳали ҳам техник-иқтисодий асослашни якунлаши ва ядровий тартибга солиш тизимини мустаҳкамлаши керак.
Ўзбекистон ядро энергетикаси инфратузилмасини ривожлантиришда сезиларли ютуқларга эришди, аммо у ҳали ҳам техник-иқтисодий асослашни якунлаши ва ядровий тартибга солиш органларини мустаҳкамлаши керак. Бу 2026-йил 22-26-июнда мамлакатга ташриф буюрган Халқаро атом энергияси агентлиги (МАГАТЕ) миссиясининг хулосаси.
2-сентабр куни Президент Шавкат Мирзиёевга тақдимот пайтида ҳукумат июн ойидаги МАГАТЕ миссияси "Ўзбекистоннинг миллий ядро инфратузилмасини ривожлантириш даражасини юқори баҳолаганини" эълон қилди.
Бу 2021-йилда асосий ИИ босқич миссиясидан сўнг берилган тавсиялар ва таклифларни Ўзбекистон томонидан амалга оширишни баҳолаган Интеграциялашган ядро инфратузилмасини кўриб чиқиш (ИНИР) нинг давоми. Ушбу кўриб чиқишнинг мақсади миллий инфратузилманинг ядро энергияси дастурини амалга оширишга тайёрлигини баҳолаш ва мамлакатга камчиликларни аниқлашга ёрдам беришдир.
МАГАТЕ хабар беришича, бу вақт ичида Ўзбекистон тегишли халқаро ҳуқуқий ҳужжатларга қўшилган, миллий ядро энергияси қонунчилигини қайта кўриб чиққан, лицензиялаш ва назорат қилиш қоидалари ва бошқарув тизимларини ишлаб чиққан, энергетика тизимини зарур тадқиқотлар ўтказган ва уни мустаҳкамлаш бўйича режалар тайёрлаган.
"О'збекистон хавфсиз, ишончли ва барқарор ядро энергияси дастурини ишлаб чиқишга содиқлигини намойиш этди. Мамлакат 2021-йилги миссиянинг тавсиялари ва таклифларини амалга ошириш ҳамда дастурни амалга ошириш босқичи учун ишончли инфратузилмани яратиш устида фаол иш олиб борди", деди миссия раҳбари Жон Хаддад.
Мутахассислар жамоаси, шунингдек, миллий ядро регуляторини ва лойиҳанинг техник-иқтисодий асосларини мустаҳкамлаш бо'йича чора-тадбирларни якунлаш учун қо'шимча ишлар зарурлигини алоҳида та'кидладилар.
2021-йилда ИНИР ИИ босқич миссиясидан со'нг, О'збекистон саккизта тавсия ва 16 та таклиф олди.
Асосий талаблар қаторига АЕС лойиҳасининг техник-иқтисодий асосларини якунлаш, ядро регуляторининг ваколатлари ва ресурсларини мустаҳкамлаш, лицензиялаш ва назорат қилиш тизимини якунлаш ва энергетика тизимининг ядро энергиясини ишлаб чиқаришга тайёрлиги бо'йича тадқиқотлар о'тказиш киради.
2021-йилги ҳисоботда Узатомга техник-иқтисодий асослашни "иложи борича тезроқ" якунлаш тавсия қилинган. 2026-йил июн ҳолатига ко'ра, ИАЕА пресс-релизига ко'ра, бу масала то'лиқ ҳал қилинмаган эди: агентлик яна бир бор тегишли тадқиқотларни якунлаш зарурлигини та'кидлади.
Регулятор билан ҳам шунга о'хшаш вазият сақланиб қолмоқда. 2021-йилда МАГАТЕ ўз ваколатларини, ходимлар сонини ва молиялаштиришни кучайтиришни тавсия қилди. 2026-йилда агентлик яна бир бор тартибга солувчи органни мустаҳкамлаш бўйича чора-тадбирларни якунлаш зарурлигини таъкидлади.
“Узатом” агентлиги директори ўринбосари Шаҳзод Алиризаев ва МАГАТЕнинг Ядро инфратузилмасини ривожлантириш бўлимидан миссия раҳбари Жон Ҳаддад. Шу билан бирга, оммага очиқ маълумотларга асосланган 2021-йилги баъзи тавсиялар сезиларли даражада илгари сурилди.
Масалан, МАГАТЕ Ўзбекистон зарур халқаро ҳуқуқий ҳужжатларга қўшилганини, ядровий қонунчилигини қайта кўриб чиққанини ва лицензиялаш ва назорат қилиш қоидаларини ишлаб чиққанини таъкидлади.
Шунингдек, мамлакат электр тармоғини ўрганиб чиқди ва уни мустаҳкамлаш бўйича режалар тайёрлади. Бу келажакдаги атом электр стансиясини улаш учун электр тармоғи инфратузилмасида қандай ўзгаришлар талаб қилинишини аниқлаш зарурати ҳақидаги 2021-йилги алоҳида тавсияга мос келади.
Бироқ, 2026-йилги миссиянинг тўлиқ ҳисоботи ҳали оммага эълон қилинмаган, шунинг учун оммага очиқ маълумотларга асосланиб, қайси тавсиялар тўлиқ амалга оширилганини расман аниқлашнинг иложи йўқ. Миссиянинг дастлабки ҳисоботи О'збекистон ҳукуматига у якунлангандан со'нг тақдим этилди.
Газета Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атом энергияси агентлигига (О'затом) со'ров юборди.
Қурилиш ишлари аллақачон бошланган.
Айни пайтда, Жиззах вилоятининг Фориш туманида интеграциялашган атом электр стансияси қурилиши аллақачон фаол босқичда.
Лойиҳа то'ртта энергия блокини о'з ичига олади: ҳар бири 1 ГВт қувватга эга иккита ВВЕР-1000 реактори ва ҳар бири 55 МВт қувватга эга иккита РИТМ-200Н кичик модулли реактор. Стансиянинг умумий қуввати 2110 МВтни ташкил этади, йиллик ишлаб чиқариш қуввати 17 миллиард кВт/соатгача етиши кутилмоқда.
Биринчи кичик модулли реактор 2029-йил октябр-ноябр ойларида, иккинчиси эса тахминан олти ойдан кейин ишга туширилиши режалаштирилган. Биринчи йирик энергия блоки 2033-йилда ишга туширилиши, 2034-2035-йилларда то'лиқ қуриб битказилиши кутилмоқда.
Стансиянинг умумий қиймати 9,5 миллиард долларга баҳоланмоқда.