«Lula армияси» WhatsApp чати Бразилиядаги сайловлар йўналишини ўзгартиришга қандай ёрдам берди
Сўровномалар мағлубиятни кўрсатаётган бир пайтда, миллионлаб инсонлар интернетдаги ғайрат-шижоатни реал ҳаётдаги сафарбарликка айлантиришга ёрдам бергани эътироф этилаётган «Лула армияси» каналига қўшилди.
«Лула армияси» WhatsApp чати Бразилиядаги сайлов натижасига қандай қилиб ҳал қилувчи таъсир кўрсатди
Луис Инасиу Лула да Силванинг қайта сайланиш кампаниясини қўллаб-қувватлаш учун очилган WhatsApp канали яқин орадаги Бразилия сиёсатида энг кутилмаган муваффақиятлардан бирини таъминлашга ёрдам бергани учун иттифоқчилар томонидан эътироф этилмоқда.
Бразилиянинг сўл қанот президенти ўнг қанотдаги рақиби Флавио Болсонарудан ортда қолаётган эди, аммо у атиги уч ҳафта ичида кураш йўналишини ўзгартиришга муваффақ бўлди.
Кўпчилик Лула вазиятни ўнглай олишига ишонмай қўйган бир пайтда, «Лула армияси» номли WhatsApp канали пайдо бўлди ва тезда 10,8 миллион кузатувчигача кенгайди.
Конгрессмен Андре Жанонес бошчилигидаги ушбу ташаббус тарафдорларни видеоларни тарқатишга, ҳэштегларни илгари суришга ва янги сайловчиларни жалб қилишга чақирди.
Икки босқич оралиғида унинг жадал кенгайиши айниқса ҳайратланарли бўлди, чунки у Бразилия сиёсатидаги узоқ йиллик тенгсизликни ағдариб ташлагандек кўринди.
Йиллар давомида собиқ президент Жаир Болсонару билан боғлиқ консерваторлар интернетдаги сиёсий сафарбарликни, айниқса WhatsApp ва Telegram каби платформаларда назорат қилади деб ҳисоблаб келинган.
Сўровномалар амалдаги президентнинг мағлубиятини кўрсатаётганига қарамай, Луланинг тарафдорлари оммавий равишда сафарбар бўлишди
«Лула армияси»нинг кучайиши кўплаб тарафдорларни Бразилия сўл кучлари ниҳоят рақамли маконда рақобатлашиш йўлини топганига ишонтирди. Ушбу ривожланиш янада муҳим аҳамиятга эга эди, чунки Жаир Болсонарунинг 2018 йилги сайловдаги ғалабасидан бери ижтимоий тармоқлар Бразилия сиёсатида марказий ўрин тутиб келган ва ўшанда WhatsApp тармоқлари ташвиқотнинг белгиловчи қисмига айланган эди.
«Лула армияси»нинг хабарларида кўпинча кузатувчилар дўстлари ва оила аъзоларига юбориши учун тайёр шаблонлар мавжуд эди. Уларнинг ҳар бири тарафдорларга Луланинг ижтимоий тармоқлардаги кўринишини оширишга қаратилган муайян топшириқ берарди.
Жанонес тез-тез ўз «қўшинлари»га сўнгги сайловолди видеосини «портлатиш» ёки янги ҳэштегнинг «оммалашишига» ёрдам беришни айтарди.
«Дўстлар, шошилинч!», «Ҳали ухлашга ётманг», «Топшириқдан олдин овқатланиш йўқ!» ва «Сизни жавоб бериб юборишдан олдин яна бир топшириғим бор» каби кўрсатмалар шулар жумласидан эди.
Сайлов арафасида конгрессмен, ҳатто сўровномалар ҳамон Болсонарунинг ғалабасини кўрсатиб турганига қарамай, «бурилиш трансляцияси» деб номланган 24 соатлик тўғридан-тўғри эфир ҳам ўтказди.
Ишчилар партиясининг баъзи аъзолари Жанонеснинг ижтимоий тармоқлардаги тез-тез жанговар услуби Лула акс эттиришни хоҳлаган вазминроқ қиёфага зарар етказиши мумкинлигидан хавотирда бўлишига қарамай, бу ёндашув муваффақият келтирди.
Ғалаба нутқида Лула Жанонесни «бизнинг Генералимиз» деб атади ва унга «ҳар куни қўшинларимизнинг жанговар руҳини оширгани» учун миннатдорчилик билдирди.
Лула Андре Жанонеснинг катта ҳиссаси ўз мевасини бергач, уни «Генерал» деб атамда
Шунга қарамай, интернетдаги сафарбарликнинг сайловдаги таъсирини баҳолаш жуда қийин.
Луланинг иттифоқчилари «Лула армияси» бурилишга ёрдам берганини айтишса-да, сиёсатшунослар WhatsApp операцияси қанча овозга бевосита таъсир қилганини (агар умуман таъсир қилган бўлса) билишнинг имкони йўқлигидан огоҳлантирмоқда.
Сиёсатшунос Денильде Хольцхакернинг айтишича, Луланинг сайловолди стратегиясидаги ўзгариш унинг қайта кўтарилишида ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган.
Унинг таъкидлашича, Ишчилар партиясидан номзод фақат интернетдаги фаолликка таяниб қолмасдан, рақамли ташвиқотни жойлардаги оммавий сафарбарлик билан боғлашга эришди.
Хольцхакернинг сўзларига кўра, кампания маҳаллий ҳаракатларни кучайтирди ва ўз хабарини мослаштирди — Болсонару ғалабасини ижтимоий дастурлардаги эҳтимолий ўзгаришлар ва ҳуқуқларнинг йўқотилишидан қўрқув билан боғлади.
«Ўз ожизлигини тан олиб, услубини бутунлай ўзгартиргани Луланинг хизматидир», дейди у. «Жанонес эса Бразилия сўл кучлари учун ақлга сиғмайдигандек туюлган ишни уддалади — ижтимоий тармоқларда устунлик қилди».
Бунинг акси ўлароқ, Хольцхакер Флавио Болсонару иккинчи босқичга ғалабага ҳаддан ташқари ишонч билан кирганини ва ўз хабарини тарафдорларига етарлича самарали етказа олмаганини айтади.
Рио-де-Жанейро федерал университети профессори, социолог ва сиёсатшунос Майра Гоуларт ҳам Луланинг қайта кўтарилишини фақат ижтимоий тармоқларга боғлашдан огоҳлантиради.
«Бу ижтимоий тармоқлар ва кўча даражасидаги сафарбарликнинг комбинацияси эди», дейди у. «Реал дунё овоз беришда қатнашмасликни камайтиришга ва иккиланаётган сайловчиларни кўндиришга қодир бўлган сафарбарлик шаклини таъминлади».
Унинг фикрича, Лула тарафдорлари интернетдаги ҳаяжонни реал дунёдаги сиёсий ҳаракатга айлантиришга муваффақ бўлишди.
«Луланинг ғалабасига содиқ бўлганлар одамларни жипслаштириш ва уларни овоз беришга кўндириш учун ишладилар», дейди Гоуларт.
Унинг айтишича, бу ҳаракат нафақат сайловчиларнинг келишини оширишга ёрдам берди, балки Луланинг бўлажак маъмурияти учун ҳам фойдали бўлиши мумкин.
«Ишончим комилки, бу жамоавий ҳаракат муҳим тажриба бўлди ва олдинда ҳали кўплаб курашларга дуч келадиган ҳукумат учун қадрли бўлади. У нафақат сайловда қатнашмасликни камайтиришга ёрдам берди, балки жуда кўп иккиланаётган сайловчиларни ҳам ўз томонига оғдирди».
Луланинг ўзи ҳам унинг муваффақияти ортидаги сафарбарлик келажак йилларда қандай бошқаришга таъсир қилиши мумкинлигини айтди.
Ғалаба нутқида у сайлов унга кўп сабоқ берганини таъкидлади ва Бразилиянинг бошқарилиш шаклини ўзгартиришга ваъда берди.
«Биз қарор қабул қилишда одамларга каттароқ овоз берамиз ва рақамли коммуникация менинг ҳукуматимда анча катта роль ўйнайди».