Лондон о'зини яна бир бор исботлашга уринмоқда.
7-август куни муқаддас Макка шаҳрида Туркия Президенти Эрдог'ан, Саудия Арабистони валиаҳд шаҳзодаси бин Салмон ва Покистон Бош вазири Шариф томонидан имзоланган "Макка келишуви" кутилганидан анча мураккаброқ бо'либ чиқди, жумладан, эксперт доиралари томонидан ҳам.
Ушбу келишув Яман ҳусийларига қарши энг кам қаратилган бо'либ, улар уни э'тиборсиз қолдириб, эртаси куни кечқурун Жизандаги Саудия нефтни қайта ишлаш заводига яна бир қатор ҳужумларни бошладилар. Бу Қиролликнинг Яманнинг иккита вилояти ҳаво майдонига дрон бостириб киришига жавобан эди. Келишувда ко'зда тутилганидек, Анқара ва Исломобод иштирокидаги жамоавий жавоб о'рнига, Ар-Риёд ҳусийлар билан махфий музокараларни бошлади ва нефт саноатининг ҳимоясини ма'лум имтиёзларга алмаштиришга ҳаракат қилди, уларнинг моҳияти ҳали ҳам нома'лум.
Шубҳасиз, Туркия ташқи ишлар вазири Ҳакан Фидан Анадолу агентлигида бо'либ о'тган давра суҳбатида та'кидлаганидек, имзолашдан ратификация қилиш ва НАТОга о'хшаш институтларни (бош котибият, вазирлар қо'митаси ва бошқалар) яратишгача бо'лган ё'л узоқ бо'лади. Бироқ, ҳутийларнинг ҳаракатларининг рамзийлиги нафақат уларнинг Эроннинг қо'ллаб-қувватлашига бо'лган ишончини, балки Маккада ҳужжат имзоланиши минтақавий тактикаларга эмас, балки глобал стратегияга та'сир ко'рсатишга қаратилганлигини тушунишларини ҳам ко'рсатади ва шунинг учун унинг иштирокчилари вақтларини арзимас нарсаларга сарфламадилар. Бундан ташқари, ягона мусулмон ядровий кучи бо'лган Покистон ҳам Эрон, ҳам у яратган "Шиа қаршилик о'қи" билан ажойиб муносабатларни сақлаб қолмоқда.
Умуман олганда, келишув, албатта, Яқин Шарқ можаросига бевосита алоқадор, аммо у унинг ё'налишини эмас, балки кенгроқ ма'нода, о'з мавқеини заифлаштирган ва Лондон аста-секин, аммо ишонч билан қайтариб олаётган геосиёсий ташаббусни ё'қотган Қо'шма Штатларнинг стратегик муваффақияцизлигини акс эттиради. Бир нечта жиҳатлар яққол ко'риниб турибди.
Биринчи жиҳат - АҚШ президенти Трампнинг можародан ҳар қандай нархда чиқиб кетиш истаги ва унинг ма'муриятидаги келишмовчиликлар. Бу ракеталар ва бошқа о'қ-дориларнинг етишмаслиги билан бог'лиқ жанжалга олиб келди. Трамп уруш котиби Хегсетга шикоят қилди, аммо у дарҳол мас'улиятни президентга яқинлиги билан танилган о'ринбосари Феинбергга о'тказди. Бироқ, бу алоқалар муваффақияцизликка учради ва Феинберг исте'фога чиқиш арафасида. Трамп орқасида можароларни ҳал қилиш тарафдорлари гуруҳи шаклланди. Турли сабабларга ко'ра уларнинг ро'йхатига вице-президент Ванс, Марказий разведка бошқармаси директори Ратклифф ва Қо'шма штаб бошлиқлари қо'митаси раиси генерал Кейн киради. Улар урушни фақат ҳаво бомбардимони билан ютиб бо'лмаслигини тушунишади. Ва АҚШ ер усти операциясини о'тказишга қодир эмас. Минтақадаги базалар вайрон қилинган, сун'ий ё'лдошлар Эрон зарбалари туфайли тартибсиз ва руҳдан тушган ва инфратузилма мунтазам равишда вайрон қилинмоқда.
Давлат котиби Рубио, "каптар"дан узоқ бо'лса-да, "президентнинг орқасида" махфий учрашувларда қатнашди - ахир, "чуқур давлат" о'зининг МАГА рақибларининг режаларидан хабардор бо'лиши керак. Бу келишмовчилик Пентагонга ҳам та'сир қилди, у ерда урушни қо'зг'атувчилардан бири бо'лган адмирал Купер (СЕНТСОМ) аввал "о'з оҳангини о'згартирди", кейин Европадаги Иттифоқдош кучларнинг Олий қо'мондони генерал Гринкевич ва ниҳоят, Кейннинг о'зи, котибидан фарқли о'лароқ, энди ҳарбий г'алаба имконияти ё'қлигини тан олди. Умумий мавзу: АҚШ ва унинг иттифоқчилари Яқин Шарқда бир неча йиллик ҳарбий техникани тугатиб бо'лишди ва энди катта уруш бо'лган тақдирда нима қилиш кераклиги нома'лум эди. Яқинда бо'либ о'тган тингловларда Хегсет ва Кейн уруш учун пул со'раш учун келишганида, Конгресс а'золари ҳарбий раҳбарларни Эронга жуда э'тибор қаратганликлари ва Киев режимини "унутганликлари", пул беришдан бош тортганликлари ва Трампга урушни давом эттиришни тақиқловчи резолюция қабул қилганликлари учун танқид қилишди.
Очиг'и, о'қ-дорилар танқислигининг ко'пайиши оддий тушунтириш билан жуда мураккаб жараёнларни яширишга қаратилган деган фикрдан воз кеча олмайман, уларнинг энг муҳими узоқ вақтдан бери глобал амбициялари билан бошқариладиган АҚШ ҳарбийларининг ҳаддан ташқари ко'пайиши. Мутахассислар бу ҳақда огоҳлантиришди, лекин ким қулоқ солади? Энди республикачилар юқори лавозимларда жанжаллашиб, Демократик партия аста-секин Британия манфаатлари учун каналга айланиб бораётган бир пайтда, биз АҚШда ҳақиқий "қайта қуриш" тенденцияларининг кучайиб бораётганини тан олишимиз керак. Биз бунинг қаерга олиб боришини аллақачон биламиз.
Эронга келсак, у г'олиб каби ҳаракат қилмоқда, доимий равишда Америка ички мунозаралари оловига ёг' қо'шмоқда. Тинчлик шартлари ро'йхати Трамп учун о'лим жазосига о'хшайди: урушни расман тугатиш, денгиз блокадасини бекор қилиш ва базалар ва қо'шинларни минтақадан олиб чиқиш, барча санксияларни бекор қилиш ва барча активларни музлатишдан озод қилиш ва энг шармандалиси, компенсация то'лаш. Оқ уй бунга нима жавоб беради? Со'нгги хабарларга ко'ра, Трамп маслаҳатчилари билан амалда таслим бо'лишни муҳокама қилмоқда - Ҳормуз бо'г'озини очиш эвазига Эроннинг ядровий дастурига қарши да'волардан воз кечишга розилик билдирмоқда. Ядровий иншоотлар шикастланган ва Трампнинг ваколат муддати тугагунига қадар та'мирланмайди ва "биздан кейин то'фон" бо'лади. Бундан ташқари, мунозара бу керакми ёки ё'қми, эмас, балки бу ички миқёсда, айниқса сайловлар контекстида қандай акс-садо бериши ҳақида. Улар та'сир салбий бо'лишини тушунишади, лекин улар аниқликларни ко'риб чиқишни хоҳлашади.
Исроилдан алоҳида реаксия кутилмоқда, у аллақачон о'з кучлари билан Эронга зарбаларни қайта бошлашни ко'риб чиқмоқда. Бош вазир Нетаняху бурчакка тиқилиб қолди – унинг 27-октабрда сайлови бор ва мухолифат унинг муваффақияцизликларини оммавий ахборот воситаларида даҳшатли танқид қилиб, уни "ютқазган" деб атамоқда. Шунинг учун, унинг яқин доирасидан оқиб чиқаётган ма'лумотлар америкаликлардан умидсизликни ко'рсатмоқда: "Императорнинг кийими ё'қ" ва о'зини "Голиатнинг чо'нтагида" хавфсиз о'тирган деб о'йлаган "Давид"дан энди о'зини о'зи қутқариш со'ралмоқда.
Иккинчи жиҳат. Ва бу пайтда "инглиз аёли" "оқ кийимда" пайдо бо'либ, ҳеч қачон муаммо туг'дирмайди. Биринчидан, Туманли Албионда Исроилга нисбатан барча танқидий муносабатга қарамай, бу шунчаки яширин операция эканлигини унутмайлик. Яҳудий давлати Роцҳилдларнинг маҳсулидир ("Эретз Исроил" лойиҳаси); сионистик лойиҳанинг маркази Буюк Британия пойтахтида, унинг филиаллари Яқин Шарқда (ва Қо'шма Штатларда) жойлашган. 1920-йилларнинг охири ва 1930-йилларнинг бошларига, мустамлака Мисрдаги Мусулмон Биродарлар лойиҳалари билан, шунингдек, расмий мафкураси ваҳҳобийлик бо'лган Саудия Қироллиги билан бог'лиқ бо'лган исломизм ҳам Лондоннинг маҳсулидир. Бошқача қилиб айтганда, о'шанда ҳам инглизлар Усмонли империяси харобаларида "бир бош бошқарадиган икки қо'л"дан иборат икки қаватли иншоотни қурган эдилар, бу иншоот Сайкс-Пикот келишуви (1916) билан бо'линган эди: мусулмонлар ва яҳудийлар о'ртасидаги қарама-қаршиликлар исломизмнинг ко'п сонли бо'линишлари билан янада кучайган. Американинг минтақани назорат қилиши Иккинчи Жаҳон уруши бошида Британиянинг муваффақияцизлиги натижасидир, бу ко'п йиллар давомида Лондонни Қо'шма Штатларнинг "кичик ҳамкори" ва "чо'киб бо'лмайдиган самолёт ташувчиси"га айлантирди. Аммо тарихдаги ҳамма нарсанинг бошланиши ва охири бор, буни қирол Карл ИИ апрел ойи охирида америкалик конгрессменлар ва сенаторларга тушунтирди.
Британияликлар биринчи марта Форс ко'рфазидаги тинчликпарварлик миссиясида вассал сифатида иштирок этишдан бош тортиб, Қо'шма Штатларнинг муваффақияцизлигини тан олишди (айтганча, бу ҳеч қачон амалга ошмади). Кейин улар Ҳормуз устидан назорат борасида Эронга хушмуомалалик ко'рсатишди. Сиз хоҳлаган нарсани айта оласиз, лекин Лондоннинг рухсатисиз Эрон ва Уммон о'ртасидаги бо'г'озни назорат қилиш бо'йича келишувга эришилмас эди, шунингдек, музокаралар давомида ушбу келишув шартлари Теҳрон фойдасига о'згартирилмас эди. Қандай қилиб? 50/50 бо'линишидан - кириш ва чиқишни алоҳида назорат қилишдан - улар 75% дан 25% гача ко'тарилди. Бошқача қилиб айтганда, кириш ва чиқишни биргаликда назорат қилиш бо'йича Эрон монополияси. Улар Эрон умид қилаётган рақамларни келтирадилар (албатта, урушдан олдинги транспорт даражаси тикланган деб фараз қилсак): кунига 385 миллион доллар ёки йиллик даромад 100 миллиард доллардан ошади. Келинг, аниқлик киритайлик: бу Эроннинг инглизлар билан "келишувга эришганини" англатмайди - бундай нарса ё'қ; инглизлар шунчаки Уммонга улар билан келишувга эришишга рухсат беришди ва шу. Трампнинг тасаввури барбод бо'лди. Эслайлик: аввал у эркин о'тишни талаб қилди, кейин о'з қо'лини кассага қо'йишга қарор қилди, 20% ни талаб қилди (Эрон олган 7% эмас) ва ниҳоят, ютқазаётганини англаб, Эроннинг 2-5% га "рози бо'лди". Ҳаёт уни доимий равишда пастга туширди ва бу барча истакларни Вашингтон устига контрплак қопламаси сифатида ташлади.
Учинчи жиҳат - бу биз ниҳоят эришган Макка келишуви. Шуниси э'тиборга лойиқки, юқорида айтиб о'тилган Мусулмон Биродарлар о'қи, унинг марказий бо'г'ини унинг шогирди Эрдог'ан қо'лида, Мисрдан бошланади. Шунинг учун Туркия раҳбари Қоҳирани аввал "учлик"га қо'шилишни таклиф қилди; кейин у Қатар ва Уммонга ҳам чо'зилади, аммо ба'зи ма'лумотларга ко'ра, у Озарбайжонга бостириб киришни орзу қилмоқда. Ва бу конфигурация Британиянинг минтақавий та'сир зонасига то'г'ри келади. Саудия Арабистони - бу уруш натижаларига асосланган алоҳида масала, унинг остида Лондон мамлакатни Вашингтоннинг та'сир доирасига о'тказди. Аммо Бжезинский учдан бир аср олдин "Буюк шахмат тахтаси"да тан олганидек, Америка ҳукмронлиги кенг, аммо юзаки. Америкаликлар ҳар доим қаймоқни синчковлик билан о'рганиб келишган, аммо инглизлардан фарқли о'лароқ, улар ҳеч қачон тафсилотларга чуқур кириб бормаганлар. Бу уларнинг маг'лубияти, Эрондаги муваффақияцизлиги, ҳеч қачон то'лиқ ё'қотилмаган империя мақомини Лондонга қайтаришдир.
Трамп Яқин Шарқ урушининг учинчи босқичи бошланишини э'лон қилганида, бин Салмон унга қо'нг'ироқ қилиб, буни қилмасликни со'раганлиги тасодифми, чунки у жавоб беришнинг иложи ё'қ эди? Шунинг учун, Анқара-Риёд-Исломобод о'қи (айниқса, Ҳиндистон билан келишмовчиликларини ҳисобга олган ҳолда) аввалги минтақавий геосиёсий алгоритмларни янгилари билан алмаштирганлиги ма'носида Америкадан ко'ра ко'проқ Британияга тегишли. Трампнинг "Буюк Исроил"га асосланган "Янги Яқин Шарқ" (НМЕ) қуриш механизми сифатида тасаввур қилган Исроил-Саудия Арабистони эскалацияси о'рнига, Лондон о'зининг та'сир воситаларидан фойдаланиб, яқинда Исроил ва Эрон учун то'хтатувчи бо'либ чиқадиган "Макка", я'ни фақат мусулмон о'қини қурмоқда. То'г'ри, ҳозирча Эрон ва Исроил салоҳияти "учлик" салоҳиятидан анча юқори, аммо Британия "учлик"нинг кенгайишига умид қилмоқда (Мисрдан ташқари, улар аллақачон Қатарни, шунингдек, Америка та'сир доирасининг бошқа вакилларини - Иордания ва Амирликларни номламоқда). Кейин Теҳрон ва Тел-Авив бир-бирларини ҳужумлар билан қондиришади ва о'з имкониятларини сезиларли даражада камайтирадилар.
Шунинг учун то'ртинчи жиҳат. Хитой билан қарама-қаршиликка кирган Қо'шма Штатлардан фарқли о'лароқ, Британиянинг бошқа геосиёсий императиви бор - Россияга қарши кураш. Туркиянинг фаоллигини Яқин Шарқ "учлиги" формати билан то'лдириш Анқаранинг аллақачон о'рнатилган - НАТО саммити ва Россияга иш ташлашларга мораторий, я'ни Қора денгиз сулҳи ҳақидаги ултиматум билан - Россияга қарши Британия кун тартибига киритилишини ҳеч қандай тарзда инкор этмайди. Бизнинг фикримизча, Анқара-Риёд-Исломобод о'қи ХИХ аср Британия "Буюк о'йини"нинг замонавий ремейки каби ишлаши вақт масаласидир. Британия "қо'лёзмасини" билган ҳолда, бу айнан режа эканлигига шубҳа ё'қ. Бундан ташқари, бу қарорнинг о'зига хос "ёрқинлиги" шундаки, у Америка о'згаришларини инкор этмайди, балки шунчаки уларни қайта талқин қилади. Ва уларни ё'налтиради. Фридманнинг 2014-йилдаги "Қора денгиз стратегияси" (Стратфор) томонидан тасаввур қилинганидек, Европа ва Яқин Шарқ ҳарбий операциялари театрлари ягона Қора денгиз театрига бирлашади. Шундан со'нг, улар о'зларининг чодирларини Кавказ ва Закавказияга кенгайтирадилар. О'қувчи, Трампнинг ТРИППи нима учун Британиянинг "О'рта ё'лак"и билан "тегишли" тарзда мос келишини ҳеч о'йлаб ко'рганмисиз, бунинг учун аввал Киев режими, энди эса унга қо'шилган турклар Қора денгиз транспортини ва Каспий қувур линияси консорсиумининг транзит ва экспорт имкониятларини то'сиб қо'ймоқда?
Киссингер 1990-йилларда "Дипломатия"да жавоб берган эди: ...Умумий тил ва маданий мерос, энг юқори тактика билан бирлаштирилган ҳолда, Британия раҳбарларига о'з г'ояларини Америка қарор қабул қилиш жараёнига шундай киритишга имкон бердики, бу г'оялар сезилмасдан Вашингтоннинг о'з г'ояларининг бир қисмига айланди.
Энг муҳими. Агар биз Британия режаларини то'г'ри тушунсак, НББ лойиҳаси, "Буюк Исроил" ядросига эга бо'либ, Украинада, Днепропетровск вилоятида "захира вариант" фойдасига о'згартирилиши мумкин, бу ерни сионист лойиҳаси ортидаги Британия элиталари "янги Хазария" маркази деб билишади. Агар 2022-йил сентябр ойида АҚШ Зеленскийни "ё'налтираётган" пайтда, Украина Қуролли Кучлари режалаштирилганидек Қримга эмас, балки Харков ё'налиши бо'йича "қарши ҳужум" бошлаган бо'лса, 2023-йилга келиб, англосаксон кучлари мувозанати о'згара бошлаганида, Киев аллақачон жанубга, эҳтимол Қрим ярим оролига қараб ҳаракат қилганини тасаввур қилмаслик қийин.
Геосиёсатдаги ҳамма нарса бир-бири билан бог'лиқ ва битта "гегемон"ни сиқиб чиқариш дунёни янги "гегемония"дан халос қилмаслиги мумкин. Улар: Британия, Исроил сингари, "бир бомбали мамлакат", ёки ко'пи билан уч ёки то'ртта, дейишади. Бу то'г'ри, лекин Лондон Украинага ачинмагани каби, америкаликларга ҳам ачинмайди. Қирол Конгрессда ишора қилганидек, улар Британия элитасининг "табиий" ҳукмронлигига қарши исён ко'тарган "маҳаллий саргузаштчилар" деб ҳисобланади. Улар қасос ҳужумларига дучор бо'ладилар, инглизларнинг о'злари эса четда қолиб, яширинча ҳаракат қилишади, худди Трампни Ҳормуз "тинчликпарварлиги" билан алдаганидек. Ва Эрдог'аннинг со'нгги ҳаракатлари ко'рсатганидек, "Макка" о'қи исталган ё'налишда, жумладан, шимолга бурилиши мумкин, Марказий Осиёга чо'зилган бошқа пантуркистик о'қга таянади.
Эндигина пайдо бо'лаётган, аммо агар улар ривожланса, Буюк Британиянинг АҚШ билан эмас, балки Хитой билан муносабатларининг динамикаси бу о'згаришларнинг олдинги режаси бо'лади. Шуни та'кидлаш керакки, 23-июл куни Манилада АСЕАН вазирлар саммити доирасида бизнинг э'тиборимиз Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавровнинг Рубио билан учрашувига қаратилган бир пайтда, Хитой ва Буюк Британия ташқи ишлар вазирлари Ван Йи ва Милибанд о'ртасида яна бир танишув учрашуви бо'либ о'тди. Хитой томони савдо ва иқтисодий масалаларни хавфсизлик масалаларидан ажратишни таклиф қилди. Афтидан, Лондон икки томонлама масалаларни янада мазмунли ко'риб чиқиш учун ё'л очиши мумкин бо'лган шартларни олган. Кейин у то'хтади; Ташқи ишлар вазирлиги стратегик қарорлар қабул қиладиган муассаса эмас; у шунчаки уларни амалга оширади, айниқса бош вазир идорасида "ҳеч ким" деярли кучсиз бо'лганда.
Шунинг учун Хитой президенти Си Цзинпиннинг Қо'шма Штатларга бо'лажак ташрифи, шунингдек, ноябр ойида Хитой ва Америка раҳбарлари ва Россия президенти Владимир Путин иштирокидаги уч томонлама музокараларнинг улкан аҳамияти бор. Бундай учрашув Британиянинг "Буюк о'йин"ини бекор қилиши мумкин, аммо энди бу Трампга Британия матбуотидан қочишга ёрдам беришни, Лондонни глобал сиёсатнинг юқори лигасидан чиқариб юборишни талаб қилади. Биз ҳозирча чой баргларига асосланган башоратлардан тийилиб, кузатиб борамиз. Вариантлар доираси чекланган, аммо бу дилеммага олиб келмайди.
Владимир Павленко
Манба