Локерби портлашида айбланаётган шахс ишни бекор қилиш ҳақидаги илтимосномасини бой берди
Абу Агила Масʻуд ал-Марими АҚШ ҳибсига топширилганида ноқонуний топшириш (rendition) қурбони бўлганини даъво қилган эди.
**Локербидаги портлашда айбланаётган шахснинг ишни бекор қилиш ҳақидаги талаби рад этилди**
**Абу Агила Масʼуд Хеир Ал-Марими 2022 йил декабрь ойидан бери ҳибсда сақланмоқда**
Бундан 24 йилдан кўпроқ вақт олдин Локерби осмонида АҚШ йўловчи самолётини уриб туширган бомбани ясаганликда айбланаётган ливиялик эркакнинг жиноят ишини тугатиш ҳақидаги уриниши муваффақиятсизликка учради.
Абу Агила Масʼуд ал-Марими 2022 йилда Ливиядан АҚШ ҳибсхонасига ўтказилганида ноқонуний экстрадиция (рендиция) қурбони бўлганини айтган эди.
АҚШ округ суди судьяси унинг қўлга олиниш усули январь ойида Вашингтонда бўлиб ўтадиган суд жараёнига тўсқинлик қилмаслиги керак, деб қарор қилди.
Марими 1988 йил 21 декабрда 270 кишининг ёстиғини қуритган Pan Am 103 самолётига қилинган ҳужумда асосий роль ўйнаганини рад этмоқда.
1988 йил декабрь ойида Pan Am 103 рейси Локерби осмонида портлаб кетганида юзлаб одамлар ҳалок бўлган эди
Унинг ишни тугатиш ҳақидаги талаби тафсилотлари Вашингтон судига тақдим этилган ҳужжатларда ошкор қилинди.
Марими адвокатларининг таъкидлашича, у 2022 йилда Триполидаги уйидан қуролланган жангарилар томонидан "тўн ва ханжар операцияси" (яширин ва махфий амалиёт) орқали мажбуран олиб кетилган.
Уларнинг айтишича, бир неча ҳафта ўтгач, адвокатларсиз тергов ҳибсхонасида ушлаб турилганидан сўнг, у Мисрата аэропортида ФҚБ (FBI) агентларига топширилган ва АҚШга учириб кетилган.
Марими АҚШ унинг конституциявий ҳуқуқларини ва АҚШ ҳамда Ливия ўртасидаги экстрадиция битимларини бузгани сабабли иш тугатилиши кераклигини таъкидлади.
BBC Scotland News томонидан қўлга киритилган суд баённомалари шуни кўрсатадики, судья Дабни Фридрих ҳимоя томонининг аризасини рад этган.
У гумонланувчи мажбуран ўғирлаб кетилган бўлса ҳам, суднинг маҳкама ўтказиш ваколатига таъсир қилмаслигини назарда тутувчи узоқ йиллик Америка ҳуқуқий тамойилини важ қилиб келтирди.
"Ушбу қоида, агар судда ҳозир бўлган шахс адолатли суд жараёнидан сўнг ва конституциявий процессуал кафолатларга мувофиқ жиноятда айбдор деб топилса, тегишли ҳуқуқий тартиб қаноатлантирилган бўлади, деган тамойилга асосланади", деди судья.
"Бошқача айтганда, Конституцияда суддан ўз хоҳишига қарши жавобгарликка тортилгани учун адолатли равишда айбдор деб топилган шахснинг одил судловдан қочишига рухсат беришни талаб қиладиган ҳеч нарса йўқ."
Судья ўз қарорида ушбу тамойилдан иккита истисно мавжудлигини айтди.
Биринчиси, агар Марими АҚШ ҳукуматининг унинг конституциявий ҳуқуқларига "қасддан, кераксиз ва асоссиз аралашуви" орқали судга олиб келинган бўлса қўлланилади.
Ушбу истисно кучга кириши учун низоли ҳаракатлар АҚШ расмийлари томонидан ёки уларнинг кўрсатмаси билан амалга оширилган бўлиши керак эди.
Судьянинг айтишича, Маримининг даъволари "энг яхши ҳолатда, АҚШ ҳукумати расмийлари Ливия расмийларига топширишни енгиллаштириш учун босим ўтказганини кўрсатади, АҚШ расмийлари эътироз билдирилаётган ҳаракатларни бошқарган ёки назорат қилганини эмас".
Иккинчи истисно, агар АҚШ ҳукумати икки мамлакат ўртасида гумонланувчини ўтказишнинг ягона воситаси бўлган экстрадиция шартномасини бузган бўлса қўлланилади.
Судьянинг таъкидлашича, АҚШ ҳукумати Маримининг АҚШ судида ҳозир бўлишини таъминлаш учун иккита конвенцияга таянган.
"Монреаль конвенциясида ҳам, Террорчилик портлашлари тўғрисидаги конвенцияда ҳам бу бир мамлакат бошқа мамлакат фуқаросини жиноий жавобгарликка тортиш мақсадида ҳибсга олишининг ягона усули экани назарда тутилмаган", деди у.
"Шунга кўра, Ливия жаноб Ал-Маримини АҚШга ўзи танлаган ҳар қандай усулдан фойдаланган ҳолда топширишда эркин эди."
Ҳимоя ва қораловчи томонлар Маримининг уч марта қолдирилганидан сўнг 19 январда бошланиши керак бўлган суди олдидан бир қатор ҳуқуқий низоларга тортилган.
Бошқа бир қарорда судья, шунингдек, Марими томонидан 2012 йилда Ливияда ҳибсда бўлган вақтида берилгани айтилган айбига иқрорлик кўрсатмасини чиқариб ташлаш ҳақидаги ҳимоя томонининг илтимосномасини рад этди.
ФҚБ маълумотларига кўра, Марими Ливия разведка хизмати томонидан амалга оширилган амалиётда Pan Am 103 самолётини вайрон қилган бомбани ясаганини тан олган.
Марими бу иқрорлик ёлғон эканини ва тазйиқ остида берилганини айтмоқда.
Локербидаги портлаш билан боғлиқ ягона аввалги жиноий суд жараёни 2000 йил майидан 2001 йил январь ойигача бўлиб ўтган ва ўшанда уч нафар шотландиялик судья Ливия разведкаси агенти Абдулбассет ал-Меграҳини ушбу тилбириктирувда асосий роль ўйнаганликда айбдор деб топган эди.
Меграҳи умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинган, аммо саратоннинг оғир шакли ташхиси қўйилганидан сўнг 2009 йилда Шотландия ҳукумати томонидан инсонпарварлик нуқтаи назаридан озод қилинган. У уч йилдан сўнг Триполидаги уйида вафот этган.