Линдси Кленсининг қотиллиги бўйича суд жараёнида ҳакамлар ҳайъатининг имкониятлари
Уч фарзандини ўлдиришда айбланган собиқ ҳамширанинг тақдирини ҳал қилиш учун ҳакамлар ҳайъати олдида бешта вариант бор.
Со'нгги беш ҳафта давомида Америка жамоатчилигини о'зига жалб қилиб келган Линдси Кленсининг қотиллик бо'йича суд жараёни 36 ёшли собиқ ҳамширанинг 2023-йил январ ойида Массачусец штатидаги уйининг подвалида учта ёш боласини о'лдирганини тан олишига баг'ишланган. Кленси қотилликлар ҳақидаги хабарни инкор этмаса-да, унинг юридик жамоаси о'ша пайтда туг'руқдан кейинги психоздан азият чекканини та'кидламоқда.
Душанба куни эрталаб то'ққиз аёл ва уч эркакдан иборат ҳакамлар ҳай'ати Кленсининг жиноий жавобгарлигини аниқлаш учун музокараларни қайта бошлайди. Прокуратура Кленсининг ҳаракатлари ҳисобланган ва қасддан қилинган қарор бо'лганини, бу унинг то'г'ри ва ното'г'рини билишини ко'рсатганини та'кидламоқда. Аксинча, ҳимоя томони унинг руҳий касаллиги унинг ҳаракатларининг моҳиятини тушунишига то'сқинлик қилганини та'кидламоқда.
Ҳакамлар ҳай'ати бир нечта мумкин бо'лган ҳукмларни ко'риб чиқмоқда: айбсиз, ақлдан озганлик сабабли айбсиз, биринчи даражали қотиллик, иккинчи даражали қотиллик ва одам о'лдириш.
Ҳимоя томонининг аргументининг асосий қисми туг'руқдан кейинги психозга бог'лиқ. Кленсининг юридик жамоаси унинг кенжа фарзанди туг'илгандан кейин галлюцинацияларни, жумладан, болаларини о'лдиришни буюрган овозни бошдан кечирганини да'во қилмоқда. Эксперт гувоҳлари бу касалликнинг ог'ирлигига гувоҳлик беришган ва оила а'золари Кленсининг руҳий ҳолати ҳақида ма'лумот беришган.
Массачусец қонунларига ко'ра, Кленсидан руҳий касаллиги ёки жиноий жавобгарликдан маҳрум эканлигини исботлаш талаб қилинмайди. Бунинг о'рнига, жиноят ишлари бо'йича ҳимоячи Элис Хершон ББСга тушунтирганидек, қотилликлар содир бо'лганида унинг жиноий жавобгарликка тортилганлигини асосли шубҳасиз исботлаш мажбурияти прокуратура зиммасида. Бунга у о'ша пайтда руҳий касалликдан азият чекмаганлигини ёки руҳий касалликка чалинганига қарамай, о'з ҳаракатлари устидан назоратни сақлаб қолганлигини ва уларнинг ноҳақлигини тан олганлигини намойиш этиш орқали эришиш мумкин.
"Айбдор эмас" деган ҳукм, қонуний жиҳатдан мумкин бо'лса-да, жуда эҳтимолдан йироқ деб ҳисобланади. "Ақлдан озганлиги сабабли айбдор эмас" деган ҳукм анча эҳтимолли деб ҳисобланади, бу эса Кленсининг касалхонада ҳибсга олинишига олиб келади. Ҳершон шундай изоҳ берди: "Иш аслида унинг умрининг қолган қисмини о'тказадиган жойига бог'лиқ; ҳимоя томони бу психиатрик муассаса бо'лиши керак, прокуратура эса штат қамоқхонасида бо'лиши керак деб ҳисоблайди."
**Биринчи даражали қотиллик**
Бу Кленси учун энг ог'ир потенциал натижани ифодалайди, бу бошқа одамни қасддан ва олдиндан режалаштирилган ҳолда о'лдириш сифатида та'рифланади. Массачусец штатида биринчи даражали қотиллик учун судланганлик шартли равишда озод қилиниш имкониятисиз умрбод қамоқ жазосини назарда тутади. Ню-Ёрк ҳуқуқ мактаби профессори ва руҳий саломатлик ҳуқуқи бо'йича мутахассис Хизер Куколо ББСга бу натижа учун Кленси аслида "ҳакамлар ҳай'ати назарида ҳайвон" сифатида қабул қилиниши кераклигини айтди. Ҳакамлар ҳай'ати о'та ваҳшийлик ёки о'та шафқацизлик ёки иккаласининг ҳам далилларини топиши керак бо'лади ва прокуратура ҳеч қандай енгиллаштирувчи омиллар ё'қлигини исботлаши керак бо'лади. Қонунда белгиланганидек, руҳий касаллик ёки нуқсон енгиллаштирувчи омил бо'либ хизмат қилиши мумкин.
Якуний суд мажлислари давомида прокурор Женнифер Спрагуе Кленсининг руҳий касаллигини тан олди, аммо бу унинг то'г'ри ва ното'г'рини ажратишига то'сқинлик қиладиган даражада ог'ир эмаслигини та'кидлади. Прокуратура эксперт гувоҳлари, шунингдек, Кленсининг болаларини о'лдиришга буйруқ берган овозни чиндан ҳам эшитганига шубҳа билдиришди.
**Иккинчи даражали қотиллик**
Массачусец қонунларига ко'ра, ушбу ҳукм биринчи даражали қотиллик мезонларига жавоб бермайдиган ҳар қандай қотилликни қамраб олади. Бу ёвузлик ёки о'та эҳтиёцизлик билан, лекин олдиндан режалаштиришсиз содир этилган ноқонуний қотилликларга нисбатан қо'лланилади. Куколо шундай тушунтирди: "Ушбу ҳукм учун ҳакамлар қотилликка олиб келган ҳаракатлар олдиндан режалаштирилган [ёки] олдиндан о'йланган даражага ко'тарилганига ишонч ҳосил қилмасликлари мумкин, аммо бунинг о'рнига Кленси қотилликларни белгиланган вақтда содир этиш имкониятини онгли равишда ко'рган". Иккинчи даражали қотиллик учун судланганлик ҳам умрбод қамоқ жазосини назарда тутади, аммо шартли равишда озод қилиш имконияти билан.
**Қотиллик**
Судянинг ҳакамлар ҳай'атига одам о'лдириш то'г'рисидаги ҳукмни ко'риб чиқишга рухсат бериш то'г'рисидаги қарори илгари ҳимоя ва айблов о'ртасида тортишув нуқтаси бо'лган яна бир вариантни киритди. Қасддан, хато ёки бепарволик туфайли о'лимга сабаб бо'лиш деб та'рифланган одам о'лдириш ҳар бир айблов бо'йича максимал 20 йил қамоқ жазосини назарда тутади. Мутахассислар ният одам о'лдириш ва иккита қотиллик ҳукми о'ртасидаги муҳим фарқ эканлигини та'кидлайдилар. Куколо шундай деди: "Бу вариант ҳакамлар ҳай'атига қотиллик режалаштирилмаган ёки ҳисобланмаганлигини, балки Кленси бир зумда ҳаракат қилиш то'г'рисида қарор қабул қилганини қабул қилиш имконини беради." Унинг қо'шимча қилишича, прокуратура Кленсининг одам о'лдиришда айблангани учун болаларнинг о'лимига сабаб бо'лиш ниятини исботлаши шарт эмас.