Криста Пайкнинг муваффақиятсиз якунланган қатл этилишида нима содир бўлди ва энди нима бўлади?
Икки марта ўлим инъекцияси юборилганидан кейин омон қолган маҳкум қотил кўплаб саволларни келтириб чиқарган ушбу ҳолатдан сўнг Теннессидаги шифохонага ётқизилди.
Криста Пайкнинг муваффақиятсиз қатл этилишида нима содир бўлди — ва кейин нима бўлади?
АҚШда қотиллик учун маҳкум этилган Криста Пайк Теннесси штати расмийлари уни заҳарли укол юбориш орқали қатл этишга уриниб кўра олмаганидан кейин шифохонага ётқизилди ва унга "ҳаётни сақлаб қолиш чоралари" кўрилмоқда.
Аллақачон шов-шувли ҳуқуқий кураш марказида бўлган Пайк иши бир қанча саволларни келтириб чиқарди.
Улар орасида нима нотўғри кетгани, энди нима содир бўлиши ва — ўлим жазоси мухолифлари учун — қатл режалаштирилганидек ўтмаганда маҳбуснинг азоб чекиши борасидаги хавотирларнинг янгиланиши бор.
50 ёшли Пайк 1996 йилда 19 ёшли Коллин Слеммерни ўлдирганликда айбланиб, ўлим жазосига ҳукм қилинган эди, бу ҳужум унинг ўша пайтдаги йигити Тадарил Шипп билан биргаликда амалга оширилган.
У маҳаллий вақт билан чоршанба куни кечқурун қатл этилиши керак эди. Ҳуқуқий курашдан сўнг АҚШ Олий суди сўнгги дақиқада уколларни амалга оширишга рухсат берди.
Пайкка пентобарбитал препарати солинган иккита шприц юборилган, бироқ унинг адвокатлари бу унинг юрак уришини тўхтатмаганини ва унинг ҳали ҳам хуррак отаётгани эшитилиб турганини айтишди.
Теннесси жазони ижро этиш департаменти ўзи қўллаган процедурани ҳимоя қилиб, "протокол бугун кечқурун амалга оширилган ишлардан ташқари қўшимча процедураларни назарда тутмайди" деди.
AP ахборот агентлигининг хабар беришича, штат протоколида иккинчи дозадан кейин ҳам маҳбус тирик қолса, нима қилиш кераклиги аниқ кўрсатилмаган.
Тиббиёт экспертлари ўз тахминларини илгари сурган бўлса-да, расмийлар Пайкка берилган доза нима учун ўлимга олиб келмаганини ҳали тушунтиришмади.
Эмори университети тиббиёт мактаби профессори, доктор Жоэль Зивот BBC'га берган интервьюсида Пайкнинг адвокатлари томонидан тиббий эксперт сифатида жалб қилинганини айтиб, унда апноэ ва юрак-қон томир тизими етишмовчилигини келтириб чиқариш учун пентобарбиталнинг қондаги даражаси эҳтимол ҳеч қачон етарли даражага етмаганини таъкидлади.
Штат жазони ижро этиш департаменти Пайкнинг муассасадан ташқаридаги тиббий марказга олиб борилганини маълум қилди.
Унинг адвокатларидан бири шифохонада унга "ҳаётни сақлаб қолиш чоралари кўрилаётганини" айтди.
Пайшанба куни эрталабга келиб унинг аҳволи номаълумлигича қолмоқда эди.
ББС'га юборилган электрон почта шарҳларида Зивот шундай деди: "Реанимация бошланишининг кечикиши оқибатида унда мия шикастланиши юзага келиши жуда эҳтимолдан холи эмас".
Штат губернатори Билл Ли учинчи томон текширувини буюрди ва шунингдек, йилнинг сўнгги режалаштирилган қатли белгилангандек амалга оширилмаслигини айтди.
Коллин Слеммернинг онаси, Пайкнинг қатл этилишини талаб қилиб келган Мэй Мартинес NBC News телеканалига воқеалар "тартибсизлик" бўлганини айтди.
Ўлим жазоси мухолифлари ҳам тезкор муносабат билдиришди.
Reprieve халқаро ҳуқуқ ташкилоти ижрочи директори Майя Фоа шундай деди: "Биз нима нотўғри кетганини аниқ била олмаймиз, чунки жуда кўп нарса парда ортида содир бўлди — заҳарли укол давлатнинг инсон ҳаётини олиб қўйишдаги зўравонлигини яшириш учун ҳар бир босқичда сир сақланишига таянади".
Расмийлар Пайкни қатл этишга яна уриниб кўришлари ёки кўрмасликларини айтмадилар. Расмийларнинг ўлим жазосига ҳукм қилинган шахсларни қатл этишга иккинчи марта уриниб кўриши бўйича тарихий прецедентлар мавжуд.
Пентобарбитал — бу кучли тинчлантирувчи восита бўлиб, у организмни, жумладан асаб тизимини ўлим даражасигача секинлаштиради.
Унинг заҳарли уколларда қўлланилиши ўтган йили АҚШ федерал ҳукуматининг — Президент Жо Байден даврида ўтказилган — таҳлилидан сўнг яна диққат марказига тушди, унда препаратнинг "кераксиз оғриқ ва азоб-уқубатлар" келтириб чиқариш эҳтимоли ҳақида хавотирлар билдирилган эди.
Унинг маъмурияти федерал қатлларда ундан фойдаланишни тақиқлади, аммо бу ўз усулларини танлаши мумкин бўлган Теннесси каби алоҳида штатларга тааллуқли эмас эди.
Сўнгги йилларда штатлар заҳарли уколлар учун зарур бўлган дори-дармонларни олишда қийинчиликларга дуч келмоқдалар, чунки фармацевтика компаниялари ўз маҳсулотларининг бундай тарзда қўлланилишига қарши чиқишган.
Теннесси жазони ижро этиш департаменти Пайкнинг адвокатлари томонидан қўлланилган пентобарбиталнинг "сифати бузилган" деган даъвосига тўғридан-тўғри жавоб бермади. Дорилар бир нечта сабабларга кўра, жумладан, муддати ўтиши сабабли сифатини йўқотиши мумкин.
Шу билан бирга, департамент ўз усулини ҳимоя қилиб, баёнотида шундай деди: "Протоколдаги заҳарли укол кимёвий моддаси изчил равишда самарали бўлиб келган".
Пайкни қатл этишга уриниш Теннессида 2026 йилда нотўғри кетган биринчи ҳолат эмас.
1994 йилда уч кишини ўғирлаш ва ўлдиришда айбланган Тони Каррутерснинг қатл этилиши май ойида ходимлар заҳарли укол юбориш учун томир топа олмаганларидан кейин қолдирилган эди. Унга Губернатор Билл Ли томонидан бир йиллик муҳлат берилди.
Умуман олганда, АҚШ бўйлаб муваффақиятсиз қатллар хавотир уйғотишда давом этмоқда.
Ўлим жазоси бўйича ахборот маркази (DPI) — ўлим жазоси бўйича статистика ва тадқиқотлар тақдим этувчи, аммо унга нисбатан маънавий позицияни эгалламайдиган ташкилот — маълумотларига кўра, 2022 йилда АҚШдаги қатлларнинг учдан бир қисмидан кўпроғи муваффақиятсиз ёки жуда муаммоли бўлган.
DPI маълумотларига кўра, заҳарли укол энг юқори муваффақиятсиз қатл этиш кўрсаткичига эга.
2014 йилда Оклахомадаги ҳолат алоҳида эътиборни тортди. Клейтон Локеттни қатл этиш 20 дақиқадан сўнг тўхтатилди, чунки учта доридан иборат заҳарли укол унинг томирларидан бири ёрилиши оқибатида тўғри ишламади ва у назоратсиз равишда типирчилай бошлади ва титради.
АҚШда 50 та штатдан 27 тасида штат қонунчилигига кўра ўлим жазоси мавжуд. Федерал ҳукумат ҳам ўлим жазоси тарафдори бўлган Президент Дональд Трамп ўтган йили мораторийни тугатганидан кейин қатлларни амалга ошириши мумкин, гарчи ўшандан бери ҳали ҳеч қандай қатл амалга оширилмаган бўлса-да.