Корнелл воқеаси кампусдаги зўравонликлар ҳақида хабар бериш тизимларининг «чалкаш» тармоғини диққат марказига олиб чиқди

Корнелл воқеаси кампусдаги зўравонликлар ҳақида хабар бериш тизимларининг «чалкаш» тармоғини кун тартибига олиб чиқди

Мэри коллежнинг биринчи курсида ўқиб юрган кезларида, талабалар уюшмаси (фратэрнити) базмидан кейин уйғонганида бутун баданида кўкарган ва тишланган жойлар борлигини кўради. Унинг айтишича, «ҳушидан кетган» ҳолатда жинсий зўравонликка учраганини англаб етиши ва бу ҳақда хабар бериш учун ўзида куч топиб, тўғри йўлни аниқлаши учун бир неча кун керак бўлган.

У айблаган эркак кейинчалик ўқишдан ҳайдалган, бироқ полиция жисмоний далиллар етарли эмаслигини рўкач қилиб, жиноий иш қўзғатишни рад этган.

Шахси сир қолиши учун исми ўзгартирилган Мэрининг айтишича, ҳатто чекланган шаклдаги адолатга эришиш йўли ҳам кўпинча чалкаш ва умидсизликка тўла бўлган.

«Гарчи натижа ижобий бўлган бўлса-да, бу жуда катта руҳий чарчоқ ва ҳолдан тойиш олиб келди, чунки мен буларнинг барчасини илк бор коллеж талабаси бўлишга кўникиш билан бир вақтда амалга оширишим керак эди», дейди Мэри. «Кўп жиҳатдан мен ўз ҳуқуқларимни ўзим ҳимоя қилишимга, барча далилларни ўзим тўплашимга тўғри келди».

У маҳаллий полиция билан боғлиқ тажрибаси унда «тизимдан чуқур ҳафсаласи пир бўлиш ҳиссини қолдирганини» қўшимча қилди.

Корнелл университетининг собиқ талабаси бундан икки йил аввал бир нечта талабалар уюшмаси аъзолари томонидан зўрланганини даъво қилиб, фуқаролик даъвоси қўзғатганидан кейин, университетлар ва жиноий одил судлов тизими кампуслардаги бундай зўравонликларга қандай муносабат билдириши яна диққат марказига қайтди. Ўша пайтда прокурорлар ишни кўриб чиқишни рад этишган эди.

Мэри Корнеллда ўқимаган ва унинг иши ушбу университетга алоқадор эмас. Аммо жинсий зўравонликдан омон қолганлар ҳуқуқларини ҳимоя қилувчиларнинг айтишича, унинг иши Корнеллдаги айбловлар билан бир қаторда, коллеж кампусларида жинсий зўравонлик ҳақидаги даъволарни кўриб чиқишдаги кенг кўламли қийинчиликларни акс эттиради.

Чалкаш тизимлар ва қоидалар тармоғи — бу ҳар бир коллежда бир-биридан кескин фарқ қилади — тадқиқотларга кўра, коллеж кампусларидаги жинсий зўравонликларнинг мутлақ кўпчилиги ҳақида ҳеч қачон хабар берилмаслигининг бир нечта сабабларидан биридир.

«Агар сиз руҳий жароҳат (травма) ҳолатида бўлмасангиз ҳам, бу жараёнларни тушуниб олиш қийин», дейди Уэйн давлат университетининг ҳуқуқ бўйича доценти, коллеж кампусларида жабрланувчилар манфаатларини ҳимоя қилган Нэнси Чи Канталупо. «Агар сизда травма бўлса, уларни тушуниш деярли имконсиздир».

Шу ой бошида фақат Жейн Доу сифатида танилган Корнеллнинг собиқ талабаси ушбу Иви Лигаси (Ivy League) университети устидан даъво аризаси билан мурожаат қилиб, 2024 йилда кампусдаги талабалар уюшмаси биносида бир нечта эркаклар томонидан унга дори берилиб, зўрланганини даъво қилди.

У шунингдек, Корнелл уни ҳимоя қила олмаганини ёки алоқадор эркакларни тегишли равишда жазоламаганини даъво қилди. Жейн Доунинг айтишича, у содир этилган зўравонлик ҳақида кампус полициясига хабар берган, улар уни сўроқ қилиб, маълумотларни округ прокуратурасига топширган. Ўша пайтда прокурор айблов қўйишни рад этган эди, бироқ шу ҳафта Томпкинс округи прокурори Мэттью Ван Хаутен ишни қайта очди.

Корнелл ҳам, Ван Хаутен ҳам 2024 йилги ишни қандай ҳал қилганликларини ҳимоя қилиб чиқишди.

Университет «бир неча ой давомида кенг қамровли тергов ва суд муҳокамасини ўтказганини ҳамда ҳар бир талабага нисбатан аниқланган фактлар ва ҳолатлардан келиб чиқиб турли санкциялар қўллаганини», шунингдек, кампусда жинсий зўравонлик ҳолатларини ҳал қилиш учун янги тизимни яратганини маълум қилди.

Корнелл IX бўлим (Title IX) деб номланувчи федерал фуқаролик ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунда белгиланган тартиб-қоидаларга амал қилганини билдирди. Ушбу қонун университетлардан жинсий зўравонликларни тергов қилишда муайян қоидаларга амал қилишни талаб қилади. Корнеллнинг маълум қилишича, унинг тергови натижасида воқеага алоқадор талабалар уюшмаси кампусдан чиқариб юборилган, алоқадор талабалар эса ўқишдан четлаштирилган ёки ҳайдалган.

Одатда, талаба кампусдаги зўравонлик ҳақида хабар берганидан сўнг, университетнинг IX бўлим идораси даъво қилинаётган хатти-ҳаракатлар ички қоидаларнинг бузилишига олиб келиши мумкинлигини ҳал қилади.

Якунда иккала томон ҳам профессор-ўқитувчилар ёки бошқа воситачилар ҳайъати ҳузуридаги эшитувда иштирок этади ва у ерда таълим муассасаси қарор қабул қилишидан олдин далиллар ва кўрсатмаларни тақдим этади.

Жинсий зўравонликдан омон қолганлар дуч келадиган энг катта қийинчиликлардан бири — бир вақтнинг ўзида университет ва жиноий одил судлов тизими билан ишлашдир, улар «турли мақсадларга хизмат қилади, турли қоидалар ва муддатлар асосида ишлайди ҳамда турли натижаларга олиб келади», дейди Зўрлаш, суиистеъмол қилиш ва инцестга қарши миллий тармоқ (RAINN) нодавлат аксилжинсий зўравонлик ташкилотининг сиёсий координатори Зои Шейнблум-Брюэр.

«Ушбу параллел жараёнлар орқали мавжуд бўлган имкониятлар ҳақида аниқ кўрсатмаларнинг йўқлиги шу қадар чалкашлик ва ноаниқликни келтириб чиқариши мумкинки, баъзи талабалар якунда хабар бермасликка қарор қилишади», деди у.

Мэрининг айтишича, у зўравонлик ҳақида хабар беришни танлаганида, ўз коллежидаги жараён унга тушунарли бўлмаган.

«Мен учун ҳамма нарса содир бўлишидан олдин нимага дуч келаётганимни билиш яхши бўларди. Университет расмийлари жараённи мен билан бирга ўрганаётгандек туюлди», деди у.

Гарчи Корнелл каби баъзи коллежлар маҳаллий полиция билан маълумот алмашиш тўғрисида шартномаларга эга бўлса-да, Мэрига ариза бериш учун полицияга алоҳида бориши кераклиги айтилган — бу жараён уни жисмонан ҳолдан тойдирган.

Мэрининг адвокатининг айтишича, ўша кечадаги кузатув камераси тасвирларида уни зўрлаганликда гумон қилинаётган шахс уни «ҳушсиз» ҳолатда кўтариб кетаётгани акс этган, шунингдек, унда кўкарган ва тишланган жойларининг фотосуратлари бўлган. Аммо полиция Мэрига ҳибсга олиш учун етарли асослар йўқлигини ва округ прокурори бу масалани университет маъмурияти ихтиёрига қолдирмоқчи эканлигини айтган.

«Менда шундай таассурот қолдики, улар коллеж менинг терговимни „ҳал қилаётганини“ билганлари учун, бу ишдан қўлларини ювиб, қўлтиққа уришлари мумкин эди», деди у.

Университет терговлари ёпиқ эшиклар ортида олиб борилади, дейди коллеж кампусларида жинсий зўравонликка учраган бир неча жабрланувчиларнинг манфаатларини ҳимоя қилган адвокат Хелен Вайс. Унинг фикрича, сирлилик қисман муассасаларнинг обрўсини ҳимоя қилишга қаратилган.

«Жараённинг сир тутилиши бошқа талабаларнинг бу ҳақда билишига тўсқинлик қилади. Бу гувоҳларнинг олдинга чиқишига йўл қўймайди», деди у.

Пенсильваниялик адвокат Майкл Даймондштейн, коллеж кампусларида жинсий зўравонликда айбланган шахсларнинг манфаатларини ҳимоя қилган, сирлилик ҳам жабрланувчини, ҳам айбланувчини ҳимоя қилишини айтди.

«Менимча, буни суд залида дуч келадиган нарсалар билан солиштирганда, талабалар учун анча осон ва хавфсизроқ. Уларнинг исмлари ошкор этилмайди. Оммавий ахборот воситалари уларни таъқиб қилмайди», деди у.

Корнелл талабалари университетнинг аёл айбловларига нисбатан муносабатини танқид қилишди. Талабалар газетаси бўлмиш «The Cornell Daily Sun» айбланувчиларнинг исмларини «Корнелл хоҳламайди, биз хоҳлаймиз» сарлавҳаси остида чоп этди.

Ўз баёнотида коллеж федерал махфийлик қонуни «Корнеллга алоҳида талабаларга оид аниқ маълумотларни ошкор қилишни тақиқлайди», шунинг учун у «ҳар қандай бошқа интизомий чоралар бўйича оммавий баёнот бера олмайди» деб маълум қилди.

Кўпгина ҳуқуқ ҳимоячиларининг айтишича, университетларнинг жинсий зўравонлик бўйича шикоятларни жиноий одил судлов тизимидан алоҳида тергов қилишида фойда бор. Жинсий зўравонлик ишларини жиноий жавобгарликка тортиш жуда қийинлиги билан маълум — яқинда ўтказилган тизимли таҳлил шуни кўрсатдики, жинсий зўравонлик ишларининг 10 фоиздан ками маҳкумлик билан якунланади. Жиноят судида прокурор ҳакамлар ҳайъатини айбланувчининг айбдор эканлигига «асосли шубҳа қолдирмайдиган даражада» ишонтириши керак. Аммо кампус судида исботлаш мажбурияти пастроқдир.

IX бўлимга кўра, университет маҳаллий ҳуқуқ-тартибот идоралари бера олмайдиган ҳимоя чораларини тақдим этиши шарт, масалан, тергов давом этаётган вақтда талабанинг ўзини зўрлаганликда гумон қилинаётган шахс билан бир синфда бўлмаслигини таъминлаш ва уй вазифаларини топшириш муддатини узайтиришни таклиф қилиш, дейди Шейнблум-Брюэр.

Бу жабрланувчилар ва ҳуқуқ ҳимоячиларининг университет ва жиноий одил судлов тизими орқали иккита алоҳида йўлга эга бўлишнинг афзалликлари борлигини айтишларининг бир нечта сабабларидан биридир.

Мэри учун, полиция унинг ишини тугатганидан сўнг, IX бўлим орқали зўравонлик даъвосини давом эттириш уни зўрлаганликда гумон қилинаётган шахснинг жазога тортилиши — коллеждан ҳайдалиши учун ягона йўл бўлиб қолди.

«Бу мен учун қандайдир адолатга эришишнинг ягона йўли эди», деди у.