Колонка: Нима учун биринчи «Корея Республикаси — Марказий Осиё» саммити бугунги кунда алоҳида аҳамиятга эга

Колонка: Нега учун биринчи «Корея Республикаси — Марказий Осиё» саммити бугунги кунда алоҳида аҳамиятга эга

«Корея Республикаси — Марказий Осиё» формати деярли йигирма йилдан бери амал қилиб келмоқда. Бу вақт ичида у сиёсий мулоқот учун муҳим майдонга айланди ва кўплаб қўшма ташаббуслар учун бошланғич нуқта бўлди.

Эндиликда ушбу формат давлат раҳбарлари даражасига кўтарилмоқда, демак, гап тармоқлараро мувофиқлаштиришдан стратегик қарорларга ўтиш ҳақида бормоқда. Саммит кунларида, 16–17 сентябрь кунлари Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Корея Республикасига давлат ташрифи бўлиб ўтади.

Сеул учун бу Марказий Осиё муҳим стратегик ҳамкор мақомини касб этаётганидан далолат беради. Янги формат икки томонлама муносабатларнинг мустаҳкам пойдеворига қурилади ва айни пайтда бутун минтақа билан ҳамкорликни ривожлантиришга хизмат қилади.

Бунда мулоқотнинг кучайиши Корея Республикаси курсининг кескин ўзгариши билан боғлиқ эмас. Бундан кўра, иккита жараён бир вақтга тўғри келди: Марказий Осиёнинг ўзидаги ўзгаришлар ва Сеулнинг минтақа билан стратегик ҳамкорликни чуқурлаштиришга бўлган интилиши.

Сўнгги бир неча йил ичида Марказий Осиё, эҳтимол, минтақа мамлакатлари мустақилликка эришганидан кейинги ҳар қандай даврга қараганда кучлироқ ўзгарди. Давлатлар ўзаро ишончни сезиларли даражада мустаҳкамладилар, сиёсий мулоқотни мунтазам йўлга қўйдилар ва минтақавий ҳамкорликнинг амалий механизмларини яратдилар.

Натижада Марказий Осиё тобора шунчаки географик макон эмас, балки умумий манфаатларни илгари суриш ва янада жипслашган ҳолда ҳаракат қилишга қодир ягона минтақа сифатида қабул қилинмоқда. Бундай шароитда Сеулнинг ортиб бораётган қизиқиши мутлақо табиий кўринади.

Жанубий Кореянинг иқтисодий рақобатбардошлиги тобора нафақат технологик етакчилик, балки таъминот занжирларининг барқарорлиги, ишлаб чиқариш тармоқларининг диверсификацияси ва ишончли узоқ муддатли шериклик алоқалари мавжудлиги билан ҳам белгиланмоқда. Шу боис Сеул стратегик муҳим ресурслар, саноат ва кадрлар салоҳияти, шунингдек, сиёсий барқарорлик уйғунлигини таклиф қила оладиган ҳамкорларни изламоқда.

Бироқ Жанубий Кореянинг қизиқиши фақат ресурслар излаш ва янги бозорларга чиқиш билан чекланиб қолмайди. Унинг ёндашувининг кучли томони — қўшилган қийматни биргаликда яратиш: технологиялар ва билимлар алмашинуви, кадрларни ривожлантириш, саноатни диверсификация қилиш, хавфсиз ва барқарор таъминот занжирларини шакллантиришдир.

Марказий Осиё Сеул учун аста-секин айнан шундай ҳамкорга айланиб бормоқда. Жанубий Корея, ўз навбатида, минтақа мамлакатларига иқтисодиётни диверсификация қилиш ва глобал қўшилган қиймат занжирининг янада юқори бўғинларига кўтарилишда ёрдам беришга қодир.

Бугунги кунда Марказий Осиё Евросиёнинг энг истиқболли бозорларидан бирига айланмоқда. Минтақа аҳолиси 85 миллион кишидан ошди, аҳолининг ярмидан кўпи 30 ёшдан кичик. Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодиёти сўнгги йилларда барқарор ўсиш суръатларини намойиш этмоқда.

Ёш аҳоли, ички бозорларнинг кенгайиши ва мамлакатлар ўртасидаги тобора яқинлашиб бораётган алоқалар глобал инвесторлар ва ривожланган технологик иқтисодиётга эга давлатларни Марказий Осиёга янгича нигоҳ билан қарашга мажбур қилмоқда.

Ўзбекистон ушбу ўзгаришларда марказий ўринни эгаллайди.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг очиқлик ва қўшнилар билан фаол ҳамкорлик қилишга қаратилган курси минтақа мамлакатларининг яқинлашишида муҳим омиллардан бири бўлди. Ўзбекистонда деярли 38 миллион киши истиқомат қилади — бу Марказий Осиё аҳолисининг қарийб ярми демакдир. Мамлакат минтақавий мулоқотни ривожлантириш, ўзаро боғлиқликни мустаҳкамлаш ва амалий ҳамкорликни кенгайтиришда сезиларли рол ўйнамоқда.

Сўнгги саккиз йил ичида Ўзбекистон Жанубий Корея билан шерикликни ҳам сезиларли даражада мустаҳкамлади. Икки томонлама савдо ҳажми деярли икки баравар ошди. Ҳозирда мамлакатда корейс капитали иштирокидаги 700 га яқин корхона фаолият кўрсатмоқда, Жанубий Кореядан киритилган инвестицияларнинг умумий ҳажми эса 8 миллиард доллардан ошди. Корея бизнеси энергетика, кимё саноати, машинасозлик, соғлиқни сақлаш, рақамли технологиялар ва таълим соҳаларида фаол иштирок этмоқда.

Шу билан бирга, муносабатлар фақат иқтисодиёт билан чекланиб қолмайди. Ўзбекистонда постсовет ҳудудидаги энг йирик корейс диаспораси — қарийб 170 минг киши истиқомат қилади. Ҳамкорликнинг узоқ муддатли хусусиятини мамлакатда Кореянинг етакчи университетлари филиаллари фаолият юритаётгани ҳам таъкидлаб туради.

Корё-сарам — Марказий Осиёнинг этник корейслари — нафақат умумий тарих ҳақидаги жонли хотирани сақлаб келмоқдалар, балки икки жамиятни инсоний алоқалар билан боғлаб турадилар. Таълим соҳасидаги алмашинувлар ва профессионал мобилликни кенгайтириш ушбу алоқани келажак авлодлар учун сақлаб қолиш ва мустаҳкамлашга ёрдам беради.

Бироқ шерикликнинг аҳамияти фақат савдо, инвестициялар ва гуманитар алоқалар билан чекланмайди.

Марказий Осиё учун Жанубий Корея — муваффақиятли модернизациянинг энг ёрқин намуналаридан биридир. Атиги бир авлод ҳаёти давомида мамлакат ривожланаётган иқтисодиётдан жаҳоннинг технологик етакчиларидан биригача бўлган йўлни босиб ўтди.

Кенг кўламли ислоҳотларни амалга ошираётган, саноатни модернизация қилаётган ва рақамли технологияларни ўзлаштираётган минтақа учун Корея тажрибаси нафақат ўрганиш учун модел сифатида муҳим. У давлат сиёсати ва институтларни ривожлантириш учун амалий ечимлар манбаи бўлиши мумкин.

Шу боис биринчи «Корея Республикаси — Марказий Осиё» саммитининг аҳамияти жорий дипломатик кун тартиби доирасидан чиқиб кетади. У муносабатлар шундай етуклик даражасига етганини кўрсатадики, бунда кейинги ҳаракатлар учун шунчаки қўшма лойиҳалар сонини кўпайтиришнинг ўзи етарли эмас. Томонларга умумий узоқ муддатли стратегик қараш зарур.

Агар ўтган икки ўн йиллик ҳамкорликнинг мустаҳкам пойдеворини яратишга бағишланган бўлса, кейинги ўн йилликда янги иқтисодий давр муаммоларига биргаликда жавоб излашга тўғри келади. Асосий йўналишлар қаторида — сунъий интеллект, рақамли трансформация, ўта муҳим минерал ресурслар, «яшил» инфратузилма, саноат кооперацияси ва инсон капиталини ривожлантириш бор.

Бўлажак саммитнинг аҳамияти нафақат унда илк бор минтақа мамлакатлари етакчиларининг жам бўлишидадир. У аввалги институционал форматлар доирасидан чиқиб улгурган шерикликнинг кейинги босқичини белгилаш имкониятини беради.

Шу боис саммит муваффақиятини нафақат Сеулда имзоланадиган келишувлар сони билан, балки унинг давлат раҳбарлари даражасидаги мунтазам мулоқот учун асос сола олиши ҳамда томонларда ҳам Марказий Осиё, ҳам Корея Республикаси учун аниқ ва ўзаро манфаатли натижаларга эга йўл харитаси пайдо бўлиши билан баҳолаш лозим.