Ким кимни қуроллантирмоқда? Дунёда қурол етказиб бериш харитаси
2021–2025-йилларда дунё бўйлаб асосий турдаги қурол-яроғларни етказиб бериш ҳажми аввалги беш йилликка нисбатан 9,2 фоизга ошган. АҚШ кўплаб давлатларни қурол билан таъминлаётган бўлса, айрим экспортчиларнинг етказиб беришлари асосан битта мамлакатга тўғри келмоқда.
Ким кимни қуроллантирмоқда? Дунёдаги қурол етказиб бериш манзараси
Накед Ссиенсе нашри Стокҳолм халқаро тинчлик муаммоларини тадқиқ қилиш институти — СИПРИ маълумотларига таянган ҳолда, йирик қурол экспортчиларининг асосий ҳамкорлари ҳақида ёзди.
Маълумотлар қурол етказиб беришда икки хил ёндашув мавжудлигини кўрсатади. АҚШ каби йирик экспортчилар кўплаб давлатлар билан ишлайди. Бошқа айрим мамлакатларда эса битта қабул қилувчи давлат бутун экспортнинг катта қисмини ташкил этади.
Бундай тафовутлар узоқ йиллик ҳарбий ҳамкорлик, минтақавий хавфсизлик таҳдидлари ёки давом этаётган қуролли можаролардаги эҳтиёжлар билан изоҳланиши мумкин.
2021–2025-йилларда Саудия Арабистони асосий турдаги қурол-яроғлар импорти бўйича дунёда учинчи ўринни эгаллаган. Мамлакат қурол импортининг 77 фоизи АҚШ ҳиссасига тўғри келган.
Икки давлат ўртасидаги ҳарбий ҳамкорлик бир неча ўн йиллик тарихга эга. Америка самолётлари, ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ва бошқа замонавий қуроллар Саудия Арабистонининг ҳарбий салоҳиятини кучайтириш, минтақавий таҳдидларни тийиб туриш ҳамда муҳим инфратузилмани ҳимоя қилишда муҳим аҳамиятга эга.
Бироқ халқаро қурол етказиб беришнинг ҳаммаси ҳам савдо-сотиқ эмас. Қуроллар, айниқса фаол жанговар ҳаракатлар даврида, ҳарбий ёрдам сифатида ҳам берилади.
Масалан, 2021–2025-йилларда Украина АҚШ, Германия, Полша ва бошқа мамлакатлардан асосий турдаги қурол-яроғларни қабул қилиб, дунёдаги энг йирик олувчига айланган.
Етказиб берилаётган қуроллар турли вазифаларни бажаради. Айримлари жангларда йўқотилган техника ва сарфланган захиралар ўрнини тўлдирса, бошқалари армияни модернизация қилиш, эҳтимолий ҳужумларни тийиб туриш ёки келажакдаги таҳдидлар учун захира яратишга хизмат қилади.
СИПРИ рейтинги қуролларнинг пулдаги қийматини эмас, етказиб берилган асосий турдаги қурол-яроғлар ҳажмини баҳолайди. Шунингдек, бу кўрсаткичлар қуролларнинг кейинчалик жанговар ҳаракатларда ишлатилган ёки ишлатилмаганини акс эттирмайди.