Кениянинг ғарбий қисмида эчки боқувчининг омадли 200 долларлик олтин қазиб олиши олтин қазиб олишга туртки бўлдими?

Эчки боқувчи томонидан топилган омадли 200 долларлик олтин бо'лаги Кения г'арбий қисмида олтин қазишни қо'зг'атдими? Манассе Ломачар олтиннинг топилиши унинг қишлог'идаги ҳаётни яхшилашга умид қилмоқда.

Кения г'арбий қисмидаги танҳо ҳудуддан келган эчки боқувчи ББСга олтин бо'лаги топилиши со'нгги ҳафталарда унинг кичик қишлог'ини қамраб олган олтин қазишни қо'зг'атганини айтди. 33 ёшли Манассе Ломачарнинг фикрича, одамлар унинг уч грамм олтинини бир неча ҳафта олдин 36 000 Кения шиллингига (280 доллар; 205 фунт стерлинг) сотганини билишганда, бу минглаб қидирувчиларнинг Чепорорга келишига олиб келди. Дарҳақиқат, о'тган ой қишлоқ яқинидаги шунчаки бутазор ва қо'пол яйловлар бо'лган жой энди чуқурлар, тупроқ тепаликлари ва вақтинчалик кончилик лагерлари билан қопланган.

Ломачарнинг омадли топилмаси ёки бошқа яқинда топилган кашфиётлар ҳаяжонни қо'зг'атганми ёки ё'қми, нома'лумлигича қолмоқда. Бироқ, маҳаллий ҳокимиятнинг ҳисоб-китобларига ко'ра, тахминан 10 000 киши қазиш ишларининг энг юқори чо'ққисига етиб келган. Ҳатто оз миқдордаги қимматбаҳо метал ҳам бу эркаклар ва аёлларнинг — Кения ва қо'шни Угандадан — келажагини о'згартириши мумкин, уларнинг аксарияти о'зларининг ноаниқ тирикчиликлари учун ишончсиз деҳқончилик даромадига таянадилар. Ко'п сонли одамлар қимматбаҳо металнинг бирон бир изини ер ва тошлар орасидан қидирмоқдалар. Бу ҳудудларда одамлар вақти-вақти билан олтин қидирсалар-да, муҳим топилмалар кам учрайди.

Ломачарнинг айтишича, унинг кашфиёти шунчаки тасодифий бо'лган. Ё'қолган эчкини қидираётганда, у дарё о'занида айланиб юрган бир гуруҳ аёлларга дуч келди. "Мен уларга қо'шилдим ва [қишлоқ] бу ҳудудда олтин борлигини шундай англади", деб эслайди у.

Қо'шни Напавои қишлог'идан бо'лган фермер ва чорвадор Патрик Локолиа оиласини боқиш учун қо'шимча пул топиш умидида олтин қазишга қо'шилди. "Менинг мактабда о'қийдиган фарзандларим бор ва мактаб то'ловларини то'лаш мен учун катта муаммо бо'либ келган", деди у ББСга кончилик фаолияти орасида эски Челси футболкасини кийиб. Яқин атрофдаги тумандан Чепорорга келишдан олдин ҳеч қачон кон қазмаган о'н саккиз ёшли Абигаел Челенгат мактаб то'ловларини то'лаш ва кичик укаларини мактабда о'қитишга ёрдам бериш учун етарли олтин топиш умидида келди. Унинг орқасида юзлаб одамлар ёнма-ён ишлайдилар, тошлоқ ерга кетмон ва белкураклар билан қазишади. Бошқалар эса тупроқни яқин атрофдаги мавсумий дарёга ташийдилар, у ерда асосан аёллар лойқа сувда чо'киб, элементнинг кичик бир изини топиш умидида лой ва қумни ювадилар ва элайдилар. Ба'зи тажрибали кончилар чуқур чуқурликларда, худди шу мақсадда тупроқ қазишади ва тошларни бург'улашади. Ломачар каби са'й-ҳаракатлар о'з самарасини берганларнинг ҳикоялари умидни мустаҳкамлайди.

Г'арбий Покот округи комиссари о'ринбосари Самуел Киарие, шошилинчлик иккита муҳим кашфиётдан кейин бошланганига ишонади. "Ёш йигитлар катта миқдордаги олтинни топдилар. Эртаси куни аёллар о'ша ҳудудда яна бир муҳим топилма топдилар", деди у ББСга. Киарие аёлларнинг бир хил мавсумий дарё о'занида йиллар давомида оз миқдорда аллювиал олтин топиб, одатда ҳафтасига 8-23 доллар ишлаб топишларини тушунтиради. Бироқ, август ойи бошида катта миқдордаги олтиннинг топилиши кенг э'тиборни тортди. Киарие миш-мишлар тарқалиши билан кашфиётлар сони ва ҳажми бо'рттирилганини ва қазиб олиш тажрибаси кам ёки умуман бо'лмаган, хабар қилинган дастлабки муваффақиятларни такрорлашга умид қилган тобора ко'проқ одамларни жалб қилганини тахмин қилади. Дастлабки шошилинчликдан бери қидирувчилар сони тахминан 2500 тагача камайди, чунки ба'зилар қидирувни ташлаб кетишди.

Ҳудудда ба'зи олтин топилганига шубҳа ё'қ бо'лса-да, коннинг ҳажми ва унинг тижорат салоҳияти ҳақида саволлар сақланиб қолмоқда. "Мен кичик олтин савдогарлари бизга ҳар куни о'ртача 100 кишини қабул қилишларини айтишганини тасдиқлай оламан", деди комиссар о'ринбосари, аммо топилмалар аслида олтинми ёки ё'қми нома'лум. Хабарларга ко'ра, индивидуал кашфиётлар бир неча юз Кения шиллингига тенг бо'лган суммадан тортиб, тахминан 78 000 шиллингга (600 доллар) тенг бо'лган битта топилмагача бо'лган суммани о'з ичига олади.

Г'арбий Покот округи Уганда билан чегарадош бо'либ, иккала томондаги жамоалар узоқ вақтдан бери ижтимоий ва оилавий алоқаларга эга. Шарқий Угандадаги Бусиядан келган ҳунарманд кончи Мугиша Годфри до'стидан топилма ҳақида эшитгандан со'нг Чепорорга ё'л олди. У дарҳол қишлоққа ё'л олди ва у ерга бориш учун тахминан 100 000 Уганда шиллинги (27 доллар) сарфлади. Бироқ, Чепорордаги яшаш шароити ноқулай, дейди у. "Биз дарахтлар остида ухлаймиз ва тонг отганда ишлашда давом этамиз. Ба'зан биз кечаю кундуз ишлаймиз", деди Годфри ББСга. Ҳозирча у ҳеч нарса топмади, лекин у тушкунликка тушмади. "Биз бирор нарса топмагунимизча қайтиб кела олмаймиз. Фақат керакли нарсани топганимиздан кейингина уйга қайтишимиз мумкин", деб та'кидлайди у. Расмийлар болаларнинг о'қув йили бошланганда сентябргача жойни тарк этишларини та'минлашни хоҳлашади.

Бошқалар учун олтин қазиш ишлари уларни қазишга мажбур қилмасдан имкониятлар яратди. Маҳаллий амалдорларнинг со'зларига ко'ра, жой атрофида 200 дан ортиқ бизнес пайдо бо'лган, улар қишлоқнинг янги аҳолисига озиқ-овқат, сув ва бошқа зарур нарсаларни сотадилар. Ирене Амежа оломонга хизмат ко'рсатиш учун қо'шни Баринго округидан келган. У шиша сув, алкоголсиз ичимликлар, нон, сут ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотларини сотади. "Умид қиламанки, мен кетганимда бизнесимни давом эттириш ва кенгайтириш учун етарли пул топаман", дейди у.

Бироқ, аҳоли пунктининг тез о'сиши ҳудудда асосий хизматларнинг ё'қлигини ҳам фош қилди. "Бу о'рмон ва биз тог'ларнинг о'ртасидамиз", дейди у. "Бизда ичиш ёки ҳатто чо'милиш учун тоза сув ё'қ." Аёллар учун, деб қо'шимча қилади у, қоронг'и тушгандан кейин қийинчиликлар кучаяди: "Сиз хавфсиз жой топишингиз керак, чунки бу ерда ухлаётганларнинг аксарияти эркаклар." Маҳаллий амалдорлар оқими инфратузилмаси кам, сув қувурлари ё'қ ва санитария шароитлари чекланган ҳудудга катта босим о'тказганини тан олишади. Сог'лиқни сақлаш ходимлари шароитларни кузатиш ва касалликларнинг олдини олишга ёрдам бериш учун сафарбар қилинган. Расмийлар, шунингдек, жинсий зо'равонлик ва ҳудуддаги аёллар ва қизларнинг заифлиги ҳақидаги хавотирлар туфайли хавфсизлик патрулларининг кучайтирилгани ҳақида хабар беришмоқда. Қидирув давом этар экан, кончилар тобора чуқурроқ чуқурларни қазишмоқда.

Расмийлар, шунингдек, мактаблар сентябр ойида қайта очилишга тайёргарлик ко'раётган бир пайтда, болалар кончилик ишларига жалб қилиниши мумкинлигидан хавотирда. Янги о'қув йили бошланганидан кейин ёшларни майдонда қолишдан тийиш чоралари ко'рилмоқда. Ҳали ҳам излаётганлар тобора чуқурроқ қазиш ишларига мурожаат қилмоқдалар. Бир нечта юк машиналари аллақачон қайта ишлаш учун яқин атрофдаги Ортум шаҳарчасига олиб кетилган, расмийлар эса натижаларни кутмоқда. Унгача ҳар қандай кончиликнинг ҳажми ва тижорат самарадорлиги нома'лумлигича қолмоқда.

Ломачар учун ечим кончиликни то'хтатиш эмас, балки уни яхшироқ ташкил этишдир. У ҳукуматдан маҳаллий кончиларга олтин топиш ва қазиб олишнинг хавфсизроқ ва самаралироқ усулларини яратишда ёрдам беришини истайди. "Биз ҳукуматдан бу ерда бошқа минераллар бор-ё'қлигини аниқлашга ёрдам берадиган металл детекторлари каби нарсалар билан ёрдам беришини со'раймиз, токи жамоамиз ривожланиши мумкин бо'лсин", дейди у. У яқин атрофдаги уйларни ҳудуднинг қашшоқлигининг далили сифатида ко'рсатмоқда. "Агар атрофга қарасангиз, темир томли уйлар деярли ё'қ; аксарияти шунчаки сомон уйлар."