Кенияликлар қандай қилиб АҚШнинг 130 миллион долларлик «сохта талабалар» фирибгарлиги тузоғига тушиб қолдилар
Ушбу тахминий фирибгарлик схемасида АҚШ талабалар ёрдам пулини олиш учун ўғирланган шахсий маълумотлардан фойдаланилган бўлиб, айбланаётганлар орасида Кения фуқаролари ҳам бор.
Кенияликлар қандай қилиб АҚШдаги 130 миллион долларлик сохта талабалар фирибгарлигига алоқадор бўлиб қолишди
АҚШ Адлия вазирлиги 200 миллион долларлик (149 миллион фунт стерлинг) талабалар ёрдам жамғармаси фирибгарлиги тизимига қарши курашиш учун «Operation Ghostbusters» («Арвоҳларни овловчилар операцияси»)ни бошлади.
2024 йилнинг май ойида Фрэнсис Могамби бутун дунё бўйлаб одамларга доимий яшаш ҳуқуқини олиш имконини берувчи «Diversity Visa» (Грин-карта) лотереясини ютиб олгач, Қўшма Штатларга етиб келди.
Орадан икки йилдан сал кўпроқ вақт ўтиб, Кения фуқароси АҚШ федерал талабалар ёрдам тизимини алдаш бўйича бутун мамлакат бўйлаб амалга оширилган деб гумон қилинган фирибгарлик юзасидан олиб борилаётган тергов марказида бўлиб қолди.
2026 йил 19 октябрда Небраска штатидаги катта ҳакамлар ҳайъати Могамбига давлат пулларини ўғирлашнинг бешта ҳолати ва шахсий маълумотларни оғирлаштирувчи ҳолатларда ўғирлашнинг бешта ҳолати бўйича айблов эълон қилди.
Прокурорларнинг таъкидлашича, у 2025 йилнинг ноябридан 2026 йилнинг майигача Кениядаги шериклари билан биргаликда АҚШ фуқароларининг шахсини ўғирлаб, улардан Америка коллежларига сохта талабаларни ноқонуний ўқишга киритиш учун фойдаланган.
Сохта талабалар ўқишга киритилгандан сўнг, Могамби уларнинг молиявий ёрдам тўловларини ўз ҳисобига йўналтирган, 30 фоизини ўзида олиб қолиб, қолган қисмини Кениядаги шерикларига юборган.
Прокурорларнинг сўзларига кўра, унинг иши бўйича етказилиши назарда тутилган зарар миқдори 20 000 долларни (14 928 фунт стерлинг) ташкил этган.
Суд ҳужжатларида айтилишича, Могамби ҳафтасига 2 000 доллар (1 492 фунт стерлинг) олган ва бу тизимга бошқа бир шахсни ҳам жалб қилишга уринган. У ўша шахсга солиқ тўламасдан каттароқ чекларни нақдлаштиришга имкон берадиган бизнес кераклигини айтгани таъкидланмоқда.
Могамби айблов хулосаси чиқарилганидан сўнг зудлик билан ҳибсга олинган ва судгача қамоқда сақланмоқда.
Унинг иши сохта талабаларни коллежларга ўқишга киритиш ва федерал молиявий ёрдам олиш учун ўғирланган шахсий маълумотлардан фойдаланилганлиги бўйича АҚШда олиб борилаётган «Operation Ghostbusters» номли кенг кўламли терговнинг бир қисмидир.
29 октябрь куни ўтказилган матбуот анжуманида терговдаги биринчи айбловларни эълон қилар экан, Адлия вазирлигининг Миллий фирибгарликка қарши курашиш бўлими раҳбари, Бош прокурор ёрдамчиси Колин М. Макдональд алоқадор шахсларни таъқиб қилишга ваъда берди.
«Агар сиз солиқ тўловчиларнинг пулларини ўғирласангиз, талабаларга ёрдам беришга қаратилган дастурдан ўз манфаатингизда фойдалансангиз, биз сизни топиш ва жавобгарликка тортишга қарор қилганмиз», деди у.
Адлия вазирлигининг билдиришича, фирибгарлик ортида турганлар сохта талабаларни аудиторияларга жойлаштириш ва ўқув топшириқларини бажариш учун «супер интеллект» деб таърифланган воситалардан фойдаланадилар, бу эса уларнинг коллежда ўқиётгани ҳақида таассурот қолдиради ва молиявий ёрдам тўловларининг давом этишига имкон беради.
«Мақсад — сохта талабани имкон қадар узоқ вақт мактабда ушлаб туриш. Семестрдан семестрга солиқ тўловчиларнинг пулини ўғирлаш», деди Макдональд.
Аммо бунинг оқибатлари АҚШ ҳукумати кўрган молиявий йўқотишлардан ҳам ортиқдир.
Шахсий маълумотлари ўғирланган одамлар, ҳатто ҳеч қачон коллежга ўқишга кирмаган бўлсалар ҳам, кутилмаган талабалик кредити қарздорлигига дуч келишлари мумкин.
«Унинг шахсий маълумотлари ўғирланган, кредит тарихи хавф остида ва номи тўлов варақасида турибди», деди Макдональд жабрланувчилардан бирига етказилган таъсирни таърифлаб.
У шунингдек, 2024 йилда Калифорниядаги жамоат коллежларига топширилган аризаларнинг қарийб учдан бир қисми фирибгарлик деб аниқланганини айтди.
Гумон қилинаётган фирибгарлик кўлами жуда катта.
Терговчилар 2026 йилнинг сентябрь ва октябрь ойларида қарийб 130 миллион доллар (97 миллион фунт стерлинг) билан боғлиқ бўлган 830 840 та сохта бўлиши мумкин бўлган Федерал талабалар ёрдами идентификация рақамларини аниқладилар. Улар Таълим вазирлигига ушбу рақамларни фаолиятсизлантиришни тавсия қилишди.
Бу рақам тасдиқланган йўқотишларни эмас, балки сохта бўлиши мумкин бўлган ҳисобларга боғланган молиявий ёрдамни англатади.
«Бир зумда пуллар йўқолади, кўпинча Кения каби чет эл мамлакатларига чиқиб кетади», деди Макдональд.
Тергов шунингдек, АҚШ ва Кения ўртасидаги молиявий алоқаларни ҳам ошкор қилди.
Сентябрь ойида АҚШ расмийлари маҳаллий ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари билан экстрадиция қилиш, жиноий таъқиб қилиш ва Америка солиқ тўловчиларидан ўғирланган деб гумон қилинган пулларни қайтариш бўйича ҳамкорлик қилиш учун Кенияга ташриф буюришди.
Кениялик терговчиларнинг ёрдами билан АҚШ расмийлари ушбу кенг кўламли тизимга алоқадор бўлган Кения фуқаросига тегишли криптовалюта ҳисобидан 750 000 доллардан ортиқ (559 762 фунт стерлинг) маблағни мусодара қилишди. Адлия вазирлиги буни Кениядаги шу турдаги биринчи халқаро мусодара деб атади.
Ушбу мусодара Могамбининг шахсий иши билан боғлиқ эмас эди.
Виржиниядаги бошқа бир ишда прокурорларнинг таъкидлашича, Кения фуқароси умумий суммаси тахминан 1,44 миллион долларни (1,07 миллион фунт стерлинг) ташкил этган 700 дан ортиқ сохта талабалар ёрдам пули тўловларини олган. Камида 1,3 миллион доллар кейинчалик минглаб транзакциялар орқали АҚШ ва Кениядаги ҳисобларга ўтказилган.
Нью-Джерсида эса уч киши 1 миллион доллардан ортиқ (746 445 фунт стерлинг) федерал талабалар ёрдамини олиш тизимида пул воситачиси (финанс каDirect) сифатида ҳаракат қилганликда айбланди.
Прокурорларнинг айтишича, улар маблағларни АҚШ банк ҳисоблари орқали олишган, пулнинг бир қисмини ўзларида олиб қолишган ва қолган қисмини Кениядаги гўёки сафари компаниясига алоқадор бўлган тилбириктирувчиларга юборишган.
Адлия вазирлигининг билдиришича, айби исботланса, Могамби камида 10 йиллик мажбурий қамоқ жазосига ҳукм қилиниши мумкин.