Карни Монреалдаги Канада-ЕИ саммитида алоқаларни янада яқинлаштиришга ундайди

**Монреалдаги Канада-ИИ саммитида Карни алоқаларни янада яқинлаштиришга ҳаракат қилади**

Йиллар давомида Канада ва ИИ саммитлари одатда вазмин руҳда ўтар эди, аммо Монреалда ўтказилиши режалаштирилган икки кунлик учрашувда бундай бўлмайди.

Пайшанба ва жума кунлари бўлиб ўтадиган саммит Канада ва Европа блоки ўз муносабатларини қандай мустаҳкамлашни режалаштираётганига оид ҳар қандай тафсилотлар сабабли диққат марказида бўлиши кутилмоқда.

Ўтган ойда Европа Комиссияси президенти Урсула фон дер Ляйен Канада учун ўзи "ассоциациялашган аъзолик" деб таърифлаган — ҳозирда мавжуд бўлмаган мақомга "эшик очиш"ни таклиф қилган эди.

Унинг бу баёноти Бош вазир Карнининг Страсбургдаги Европа парламентида сўзлаган нутқидан сўнг янгради, у ерда у ИИ қонун чиқарувчиларига геосиёсий инқироз шароитида Канада ва Европа "биргаликда кучлироқ" эканини айтган эди.

Карни ва ИИга аъзо кўпчилик давлатлар алоқаларни янада яқинлаштиришни қўллаб-қувватлайди, гарчи бу янги муносабатлар нима деб аталиши бўйича ягона тўхтамга келинмаган бўлса-да.

Баъзи мамлакатлар, жумладан Германия, Канада аъзо бўлишни хоҳлаётган бошқа мамлакатлардан олдин имтиёзли муносабатга эга бўлиши мумкинлигидан хавотирга тушиб, "ассоциациялашган аъзо" атамасини сўроқ остига олмоқда.

Бир нечта оммавий ахборот воситаларининг хабарларига кўра, Германия ва бошқа давлатлар саммит баёноти лойиҳасидан бу номга бўлган ҳар қандай ишорани олиб ташлашга ва уни "янада яқинроқ ассоциация" ҳақидаги юмшоқроқ таъриф билан алмаштиришга муваффақ бўлишган.

Германиянинг Канадаги элчиси Матиас Люттенберг сешанба куни CTV News телеканалига баъзи аъзо давлатлар фон дер Ляйеннинг баёнотидан "бироз ҳайратда қолганини" айтди.

Унинг айтишича, "ассоциациялашган аъзолик" ғояси Канадага нисбатан қўлланилганда тушунарсиз бўлиб қолади.

"Германия ассоциациялашган аъзолик атамасини бутунлай бошқа нарса, яъни ИИнинг Украина ва эҳтимол Молдова билан муносабатлари учун ишлатиб келмоқда", деди у иккала мамлакатнинг блокка қўшилиш бўйича узоқ давом этаётган ҳаракатларини назарда тутиб.

Бироқ, Люттенбергнинг қўшимча қилишича, на Канада ва на ИИ Шимолий Америка мамлакати учун тўлиқ аъзоликни изламоқда.

Бунинг ўрнига, иккала томон ҳам Канадани аъзоликка қабул қилмасдан, блокка "имкон қадар яқинлаштиришни" хоҳлашади.

Саммитнинг биринчи кунида Карни, фон дер Ляйен ҳамда Европа ва Канада бизнес етакчилари бизнес-форумда иштирок этадилар.

Канада расмийларининг билдиришича, икки кун давомида мудофаа, муҳим минераллар, тадқиқот ва савдо соҳаларида келишувлар якунланиши кутилмоқда.

Шу ҳафта бошида журналистлар билан суҳбатда Европа расмийлари Канаданинг ИИ билан янги муносабатлари бўйича йирик баёнот берилиши эҳтимолини пасайтириб, унинг катта қисми яқин ойларда ишлаб чиқилишини айтишди.

Шунда ҳам, Канада ва ИИ расмийлари муносабатлар нималарни ўз ичига олиши мумкинлиги ҳақида баъзи ишораларни беришди, жумладан, мустаҳкамроқ бизнес алоқалари ва талабалар учун Атлантиканинг у ёки бу томонида таҳсил олиш учун кўпроқ имкониятлар.

Канада расмийлари, шунингдек, Канада ИИ мамлакатлари каби аъзолик бадалини тўлаш ниятида эмаслигини айтишди. Бунинг ўрнига, у ҳам Канадага, ҳам аъзо мамлакатларга манфаат келтирадиган турли ИИ дастурларида иштирок этишни кўриб чиқмоқда.

Шакллантириш бўйича келишмовчиликларга қарамай, иккала томон ҳам чуқурроқ алоқаларни қўллаб-қувватлашини билдирган.

"Иборалар танлови амбициялардан далолат беради", деди саммит олдидан ўтказилган брифингда журналистларга аноним тарзда гапиришга ижозат берилган юқори мартабали Канада расмийси.

**ИИда ассоциациялашган аъзо мақоми Канада учун нимани англатиши мумкин?**

Ўтган йили лавозимга киришганидан бери Бош вазир Карни Канадани Европага яқинлаштирди, чунки мамлакат ўз қўшниси ва энг йирик савдо мижози бўлмиш АҚШ билан давом этаётган савдо урушига дуч келмоқда.

АҚШ президенти Дональд Трамп Канаданинг ИИга ассоциациялашган аъзо бўлиши ғоясини "кулгили" деб атади ва агар буни "душманона ҳаракат" деб билса, Европага "жуда жиддий божлар" солиш билан таҳдид қилди.

Канада расмийлари чоршанба куни Европа томон юзланиш ҳеч кимни хафа қилиш учун эмас, балки аллақачон олиб борилаётган ишларни ривожлантиришга қаратилганини айтишди.

Яқинда Канада ўз мудофаа компанияларига ИИнинг Хавфсизлик ва мудофаа шериклиги дастурида харид қилиш ҳуқуқини берувчи битимни имзолади.

Май ойида у Германия билан йирик энергетика шартномасини ҳам имзолади, бу келгуси йилларда Канададан Европага илк бор суюлтирилган табиий газнинг узоқ муддатли етказиб берилишига олиб келади.

Шу ҳафта бошида Карни саммит Канада ва ИИ ўртасида алоқаларни чуқурлаштириш ва иккала томон учун янги имкониятлар яратиш бўйича "кейинги расмий муҳокамаларни бошлаб беришини" айтди.

Бу янги муносабатлар мақоми нима деб аталишига келсак, бош вазир "атамалар" муҳим эмаслигини айтди.

"Муҳими — бунинг канадаликлар ҳаётида қиладиган ўзгаришидир", деди у.