ЖФКдан Байденгача, Трамп Изумруд оролига элтувчи синалган йўлга қўшилди

ЖФКдан Байденгача, Трамп Зумрад оролга олиб борадиган узоқ йиллик анъанавий йўналишдан бормоқда

Дональд Трамп шанба куни Дублинга етиб келганида, у таниш халқаро йўналиш бўйлаб ҳаракатланаётган бўлади.

Сўнгги ўн йилликларда Ирландия АҚШ президентлари ташриф буюрадиган мунтазам масканга айланди.

Кичик давлатлар орасида у бунчалик кўп ташрифларни қабул қилиши билан ажралиб туради.

Икки давлат ўртасидаги муносабатлар эмиграция туфайли шаклланган, иқтисодий алоқалар билан мустаҳкамланган ва Вашингтон катта рол ўйнаган Шимолий Ирландия тинчлик жараёни орқали янада жипслашган.

Тарихчиларнинг тахминига кўра, XIX аср ва XX аср бошларида Ирландиядан АҚШга тахминан беш миллион киши кўчиб кетган.

Белфастдаги Квинс университетида тарих ва сиёсатдан дарс берувчи доктор Питер Маклафлиннинг айтишича, бу «улкан этник боғлиқлик»ни юзага келтирган.

2024 йилда аҳолини рўйхатга олиш маълумотлари шуни кўрсатдики, 32,4 миллион америкалик ўзларининг ирланд илдизларига эга эканлигини айтган — бу аҳолининг деярли ҳар ўндан бири демакдир.

Бу эса бир нечта президентлар ўз илдизларини излаётгандек кўринишда сиёсий манфаат борлигини англаганини билдиради.

Жон Ф. Кеннеди лавозимда бўлган вақтида Ирландияга ташриф буюрган биринчи АҚШ президенти бўлди.

1963 йил июн ойида у Вексфорд графлигидаги аждодлари яшаган уйга борди, у ердан унинг катта бобоси 1848 йилдаги Ирландия картошка очлиги пайтида чиқиб кетган эди.

Ирландия парламентидаги нутқида у шундай деган эди: «Бу мамлакат ҳеч қачон бой ёки қудратли бўлмаган, шунга қарамай, энг қадимги даврлардан бери унинг дунёга таъсири бой ва қудратли бўлиб келган».

Ўшандан бери Ирландия кўплаб глобал кўрсаткичлар бўйича бой давлатга айланди ва АҚШнинг энг йирик компаниялари унинг иқтисодий ўсишига ёрдам берди.

Apple, Pfizer ва Meta каби технология ва фармацевтика фирмалари Ирландияда ўзларининг йирик Европа базаларига эга.

1990-йилларда АҚШнинг Ирландияга киритган инвестицияларининг кескин ўсиши Шимолий Ирландиядаги тинчлик жараёнининг ривожланиши билан бир вақтга тўғри келди.

Билл Клинтоннинг оролга қилган учта ташрифи чегаранинг иккала томонини ҳам қамраб олди ва у 1998 йилдаги Муқаддас жума келишувида фаол иштирок этди, бу келишув Шимолий Ирландиядаги уч ўн йиллик тўқнашувларга катта даражада чек қўйди.

Американинг ролини ўрганган Маклафлин шундай деди: «Бу АҚШ қудратидан тинч йўл билан келишувга эришиш учун муваффақиятли фойдаланилганини кўриш мумкин бўлган мисоллардан биридир.

«Клинтондан кейин Жорж Буш Шимолий Ирландия масаласида у қадар фаол президент бўлмаган бўлиши мумкин, аммо унинг Оқ уйи Муқаддас жума келишуви амалга оширилишини таъминлашда муҳим рол ўйнади».

Ҳар йили Ирландиянинг миллий байрами — Муқаддас Патрик кунида Белфаст ва Дублиндан келган сиёсатчилар, жамоатчилик ва бизнес вакиллари Вашингтонда кутиб олинади.

Тишек (Ирландия бош вазири) анъанавий равишда президентга Ирландия рамзи бўлган беда (shamrock) солинган идишни совға қилади.

Дэн Малхолл, Ирландиянинг 2017-22 йиллардаги Вашингтондаги элчиси, Оқ уйга ҳар йили кириш имконияти «жуда ноёб» эканлигини айтди.

«Эсимда, баъзи европалик ҳамкасбларим Ирландия бунга қандай эришганидан ҳайратда қолишганди, чунки уларнинг баъзиларида ҳам АҚШда катта диаспора жамоалари бор, лекин улар ирланд америкаликлар каби ўз аждодлари ватани билан бундай таъсир ёки бардавом алоқага эга эмасдек туюлади».

Барак Обама 2011 йилда Оффали графлигидаги Монигалл қишлоғига, яъни ўзининг катта-катта-катта бобосининг ватанига ташриф буюриб, ўз келиб чиқишига ҳурмат бажо келтирган эди.

Дублиндаги нутқида у ҳазил қилиб шундай деганди: «Мен йўлда қаердадир йўқотиб қўйган апострофимизни топиш учун уйга келдим».

, бу АҚШ президентининг охирги ташрифи эди.

У аждодлари яшаган Майо ва Лоут графликларига борди ва Муқаддас жума келишувининг 25 йиллигини нишонлади.

Дональд Трампнинг ташрифи ҳам мазмуни, ҳам оҳанги билан фарқ қилади.

Унинг маълум бир ирланд аждодлари йўқ.

Унинг эътибори шажарага эмас, балки гольфга қаратилади, чунки у Клэр графлигидаги Дунбегдаги ўз курортида Ирландия очиқ чемпионатини томоша қилади.

Дублинда у Тишек Михол Мартин ва Ирландия Президенти Кэтрин Коннолли билан учрашади.

Коннолли давлат раҳбари сифатида асосан рамзий ролга эга, аммо у илгари АҚШ ташқи сиёсатини, айниқса Яқин Шарқдаги сиёсатини кескин танқид қилган.

Трамп Коннолли АҚШнинг Эронга қилган ҳужумини «халқаро ҳуқуққа қилинган шафқатсиз ҳужум» деб танқид қилганидан кейин унга нисбатан «у» (эркак жинсида) деб мурожаат қилган эди.

«У менинг борлигимдан бахтиёр бўлиши керак», деган эди Трамп.

АҚШнинг Дублиндаги элчихонаси Ирландия парламенти томонидан шу йил қабул қилинган, босиб олинган Фаластин ҳудудидаги Исроил аҳоли пунктларидан товарлар импорт қилишни тақиқловчи қонунни танқид қилди.

Элчихонанинг билдиришича, ушбу қонун ҳужжатлари «айниқса, АҚШнинг 1000 га яқин компанияси ва улар билан боғлиқ бўлган юз минглаб ирландиялик иш ўринлари учун кутилмаган жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин».

АҚШнинг хориждаги ҳаракатлари шу дам олиш кунлари Дублин ва Клэр графлигида норозилик намойишларига сабаб бўлади.

Пайшанба куни Дублин кўрфазидаги соҳилда қумдан ишланган катта санъат асари пайдо бўлди.

«Uplift» тарғибот гуруҳи қумга «Қироллар йўқ - Ғазо Эрон Муз» сўзларини ёзиб қолдирди.

Вашингтоннинг савдо сиёсати ҳам Ирландияда муҳим мавзу бўлиб келмоқда, чунки Трамп мамлакатда АҚШ фармацевтика ишлаб чиқариши кўламидан норозилигини билдирган.

Бироқ, ушбу секторга асосан божлар жорий этилмаган.

Ирландиянинг Вашингтондаги собиқ элчиси Малхолл иқтисодий муносабатлар «ҳар қачонгидан ҳам кучли» эканини айтди.

Унинг фикрича, Ирландия ҳукумати Трампнинг ташрифига «оқилона реализм» билан ёндашади.

«Кичик бир давлат, аслида ҳар қандай давлат, Дональд Трампни ўз мақсадлари ёки сиёсатидан қайтара олишини кутиш мумкин эмас.

«Кўпгина давлатлар шунчаки Трамп даврини ўтказиб юбориш ва олдинда янада прогноз қилиш мумкин бўлган кунлардан умид қилиш стратегиясини танладилар.

«Шунинг учун, менимча, ҳукумат эҳтиёткорлик билан иш тутади ва энг муҳими, ўзлари ва Дональд Трамп ўртасида ҳар қандай кескинлик ёки қийинчиликдан қочишни хоҳлайди».

Квинс университетидан Маклафлин Трампнинг ташрифи ва Рональд Рейганнинг 1984 йилдаги ташрифи ўртасида ўхшашликларни кўрмоқда, ўшанда АҚШнинг Лотин Америкасидаги ташқи сиёсатига қаршилик бўлган эди.

Ўша пайтда Ирландияда католик черкови жуда нуфузли эди ва Маклафлин юқори мартабали руҳонийлар Рейган билан учрашмаганини таъкидлади.

«Бу шундай давр эдики, кўп одамларнинг оила аъзолари Лотин Америкасида роҳиба ёки руҳоний сифатида фаолият юритар ва у ердан АҚШ сиёсати билан боғлиқ баҳсли алоқалар, Совуқ уруш курашида қатнашган ўнг қанот ҳарбийлаштирилган гуруҳлар ҳақида бевосита маълумотларни олиб келишар эди».

Аммо унинг айтишича, ташриф танқид қилинганига қарамай, Ирландия ҳукумати «иқтисодий ва Шимолий Ирландия билан боғлиқ сиёсий сабабларга кўра» Рейганга «хушомадгўйлик қилишни» хоҳлаган.

Унинг қўшимча қилишича, Рейганнинг Типперэри графлигида ўз аждодларини излаётгани тасвирланган суратлар ташрифни Дублин ва Вашингтон нуқтаи назаридан «муваффақиятли» қилишга ёрдам берган.

Ирландия дунёдаги энг қудратли идора раҳбарини қабул қилишга кўплаб мамлакатлардан кўра кўпроқ ўрганган ва Трампнинг ташрифи билан боғлиқ дипломатик нозикликлар кўп ўн йилликларга бориб тақаладиган тарихнинг яна бир саҳифасидир.