"Жамоат жойлари якка ҳолда мавжуд бўла олмайди." Тошкентнинг яшил йўли ва Оқсарой қароргоҳи атрофидаги паркдаги меъморлар.

"Жамоат жойлари якка ҳолда мавжуд бо'ла олмайди." Ме'морлар Тошкентнинг яшил ё'налиши ва Оқсарой қароргоҳи атрофидаги парк ҳақида баҳслашмоқда.

Тошкентда Оқсарой қароргоҳи атрофидаги ҳудудни очиқ жамоат бог'ига айлантириш ишлари бошланди. Ко'п йиллар давомида шаҳар аҳолисининг аксарияти учун яшил майдонни кириш имкони бо'лмаган қарийб 2 километрлик то'сиқлар унинг чегаралари бо'йлаб демонтаж қилинмоқда.

"Газета" лойиҳада Тошкент шаҳар ҳокимиятининг техник маслаҳатчиси сифатида иштирок этаётган САД Студио ме'морлари Мария Султанова ва Максим Олтян билан ҳудуд қандай о'згартирилиши ва у Тошкентнинг келажакдаги яшил майдон тизимида қандай о'рин эгаллаши ҳақида суҳбатлашди.

Оқсарой атрофидаги ҳудуд 10 гектар майдонни эгаллайди ва Ислом Каримов номидаги илмий-ма'рифий ёдгорлик мажмуасига туташган. Шаҳарсозлик нуқтаи назаридан унинг жойлашуви уни шаҳардаги кенгроқ яшил майдонлар тизимининг бир қисмига айлантиради. Ме'морларнинг со'зларига ко'ра, то'сиқлар олиб ташлангандан со'нг, парк нафақат мустақил дам олиш маскани, балки узлуксиз пиёдалар ё'налиши қисмига ҳам айланади.

“Агар шаҳарга юқоридан қарасангиз, унинг ҳудудлари чизиқли иншоотлар — кўчалар, автомагистраллар, қирғоқлар ва пиёдалар йўллари билан боғланганини кўришингиз мумкин. Жамоат жойлари ва боғлар алоҳида, изоляция қилинган ҳудудлар сифатида мавжуд бўла олмайди, акс ҳолда шаҳар ўзининг ўтказувчанлигини йўқотади. Оқсарой атрофидаги боғ табиий равишда Анхор қирғоғини давом эттиради ва Тошкентнинг яшил доирасига интеграциялашади. Шунинг учун,

унинг очилиши нафақат атрофдаги ҳудудлар учун муҳим, балки мавжуд майдонларни боғлаш ва уларни умумий шаҳар тармоғига интеграция қилиш имконини беради”, деб тушунтиради Мария Султонова.

Меъморларнинг айтишича, ҳудуддаги ишларининг асосий тамойили “одамлар учун шаҳар”дир. Боғ асосан пиёдаларга — бу ерга болалари билан сайр қилиш, спорт билан шуғулланиш, дам олиш ёки шаҳарнинг бошқа қисмига кетаётганда ўтиш учун келадиган аҳолига йўналтирилган бўлиши керак.

Шу билан бирга, мутахассислар ушбу ёндашувни амалга ошириш учун майдонни тўлиқ қайта қуриш ёки уни кўплаб янги иншоотлар билан тўлдириш шарт эмаслигини таъкидламоқдалар.

"Бу ерда жуда инновацион ечимларни топишга ҳожат ё'қ. Бог'да аллақачон етук дарахтлар, ё'л тармог'и ва о'рнатилган инфратузилма мавжуд. Ҳозирги асосий вазифа - бог' майдонини сақлаб қолиш, уни шаҳарга очиш ва минимал ҳаракат билан одамларга ундан фойдаланишга имкон бериш", деб та'кидлайди Мария Султонова.

Шаҳар аҳолиси бог'дан қандай фойдаланиши ва унда аслида нималар етишмаслиги аниқ бо'лгандан со'нг, кейинчалик янада мураккаб о'згаришлар киритилиши кутилмоқда.

Энг сезиларли о'згаришлардан бири шундаки, 2 километрлик то'сиқ демонтаж қилингандан со'нг, бог'га деярли ҳар қандай ё'налишдан, жумладан, қирг'оқдан кириш мумкин бо'лади. Ме'морлар шунингдек, бу ерда қолган қал'а дарвозалари орқали о'тиш жойини тиклашни таклиф қилмоқдалар.

"Узоқ вақт давомида ёпиқ бо'лган ҳудуд одамлар учун очиқ ва қулай бо'либ бормоқда. Бундан ташқари, бу очиқлик нафақат ҳукумат қарорларида, балки шаҳар ландшафтида ҳам акс этади. Одамлар бир вақтлар то'сиқ турган жойда юришлари ва илгари шаҳардан ажратилган майдондан фойдаланишлари мумкин бо'лади.

Бу давлат ва унинг аҳолиси о'ртасидаги муносабатлар қандай о'згараётганини аниқ ко'рсатиб турибди", деб та'кидлайди Максим Олтян.

Шу билан бирга, Мария Султонова хавфсизлик талаб қиладиган жойларда то'сиқларнинг о'зи зарурлигини та'кидлайди. Бироқ, паркнинг о'зида бундай то'сиқлар кераксиз - у мавжуд яшил майдонни атрофдаги ко'чалар ва қирг'оқлардан ажратиб туради ва унинг умумий шаҳар майдонининг бир қисми сифатида қабул қилинишига ё'л қо'ймайди.

"Девор шаҳар муҳитининг кенг тарқалган элементидир, ба'зан каналлар, ко'приклар, автомагистраллар ва бошқа хавфли ҳудудлар яқинида зарур. Муаммо ҳамма жойда то'сиқлар пайдо бо'лганда бошланади, улар керак бо'ладими ёки ё'қми. Бу ҳудудда ташқи то'сиқ ортиқча. Парк усиз ҳам мукаммал даражада мавжуд бо'лиши мумкин. То'сиқлар фақат паркга туташган ма'мурий бинолар атрофида қолади, чунки улар бошқа функцияни бажаради", деб тушунтиради Мария Султонова.

Ме'морларнинг фикрига ко'ра, парк ичидаги асосий о'згаришлар ё'ллар, кириш ва ёритишга та'сир қилади.

Ё'л тармог'и аллақачон мавжуд ва одатда жуда мантиқий тарзда жойлаштирилган, шунинг учун уни то'лиқ қайта лойиҳалаш режаси ё'қ. Қолган ягона нарса - ё'лакни яхшилаш, шикастланган жойларни та'мирлаш ва ҳудуд ичида саёҳатни қулай қилиш. Дарахтлар орасидаги алоҳида пиёда ё'ллари тармог'и батафсилроқ режалаштиришни талаб қилади.

Мутахассисларнинг фикрича, ҳудуднинг очилиши асосий ё'налишлардаги жисмоний то'сиқларни олиб ташлаш билан бирга амалга оширилиши керак. Тавсиялар орасида ногиронлар, кекса меҳмонлар, болали оилалар ва аравачали ота-оналар учун то'сиқсиз муҳит яратиш киради.

Ме'морлар паркда о'садиган дарахтлар ва буталарни ҳудуднинг энг муҳим ресурсларидан бири деб аташади ва уларни иложи борича сақлаб қолишни режалаштиришмоқда. Студия яшил майдонларни ко'рсатувчи топографик режалар билан ишламоқда, аммо бу ма'лумотларнинг ба'зилари янгиланишни талаб қилади. Дарахтларнинг аниқ сони, уларнинг ҳолати ва қо'шимча экиш зарурати кейинги босқичларда шаҳар томонидан аниқланади.

Кенг ко'ламли функционал раёнлаштириш ҳам ҳали режалаштирилмаган. Паркда янги бинолар, кафелар, о'йин майдончалари ёки спорт майдончаларини қуриш режалари ё'қ. Жамоат ҳожатхонасини қо'шиш масаласи очиқлигича қолмоқда. Студия вакиллари бундай инфратузилма нафақат ушбу парк учун, балки бутун шаҳар учун зарурлигини тан олишади.

Ме'морлар ҳудуд очилгандан кейин қандай қо'шимча функцияларга муҳтож бо'лишини аниқлашни таклиф қилмоқдалар. Уларнинг фикрига ко'ра,

жамоат майдони якуний, о'згармас тузилма сифатида лойиҳалаштирилмаслиги керак.

Биринчидан, паркдан қанча одам фойдаланишини, улар қаердан келишини, қайси ё'налишлардан о'тишини ва у ерда вақтларини қандай о'тказишини аниқлаш керак. Шундагина майдонни ҳақиқий талабга қараб босқичма-босқич кенгайтириш мумкин.

"Жамоат майдони - бу тирик ва о'згарувчан муҳит. Халқаро амалиётда ко'пинча вақтинчалик ечимлар аввал қабул қилинади, кузатилади ва шундан кейингина улар доимий ҳолга келтирилади. Бу ердаги таклиф худди шундай давом этишдир: аввал паркни очинг, кейин бу ерга ким келишини, одамлар майдондан қандай фойдаланишини ва уларга нима кераклигини ко'ринг." "Эҳтимол, велосипед ё'налишлари ёки пикник майдончалари керак бо'лади ёки эҳтимол бу ҳудуд учун бутунлай бошқа функциялар керак бо'лади. Бундай қарорлар ҳақиқий эҳтиёжларга асосланиб, босқичма-босқич қабул қилиниши керак", деб тушунтиради Мария Султонова.

Мария Султонова ва Максим Олтян.

Ме'морнинг со'зларига ко'ра, бу ёндашув қиммат реконструксия қилмасдан майдонни о'згартиришга имкон беради. Агар вақт о'тиши билан пиёдалар ва велосипедчилар оқимини ажратиш, навигацияни о'згартириш ёки янги ландшафт элементларини қо'шиш зарурати туг'илса, дастлаб оддий ечимлардан фойдаланиш мумкин: белгилар, белгилар ёки вақтинчалик ускуналар - ва кейин уларнинг талабини баҳолаш.

"Бог' статик об'экт бо'либ қолмаслиги керак. У доимо о'згариб туради. Бу ерда янги дарахтлар о'сади, ёритиш дизайни вақт о'тиши билан о'згариши мумкин ва янги скамейкалар, ахлат қутилари, белгилар ёки электрон белгилар пайдо бо'лиши мумкин." "Жамоат майдонининг моҳияти шунда: у ниҳоят ҳаётга қайтиши, ривожланиши ва одамларнинг эҳтиёжларига мос равишда о'згариши керак, вақт ичида музлаб қолган ёдгорлик тури бо'либ қолиши керак", деб қо'шимча қилади Максим Олтян.

Оқсарой қароргоҳи атрофидаги бог' Тошкентнинг келажакдаги "яшил ё'налиши"нинг бир қисмига айланиши мо'лжалланган - тахминан 700 гектар майдонни қамраб олувчи тармоқ пойтахтнинг асосий яшил ва жамоат жойларини, жумладан, Сеҳрли шаҳар, Анҳор Локомотив бог'и, Экопарк, Мирзо Улуг'бек марказий бог'и, Абдулла Қодирий бог'и ва Ислом сивилизацияси марказини бог'лайди.

Ҳозирда ё'налишнинг ягона бош режаси ишлаб чиқилмоқда. У Тошкентнинг умумий ва транспорт бош режалари, шунингдек, мавжуд ко'ча ва ё'л тармог'и билан мувофиқлаштирилиши керак.

""Яшил ё'налиш"ни яратиш Оқсарой атрофидаги паркдан бошланади, дейиш қийин. Шаҳар аллақачон ко'чалар ва бошқа жамоат жойларини о'згартирмоқда, улар охир-оқибат мантиқий ва қулай тармоққа уланиши керак. Ҳозирда кенг қамровли бош режа ишлаб чиқилмоқда. У шаҳарнинг турли қатламларини - транспорт, пиёдалар ё'ллари, парклар, қирг'оқлар ва мавжуд қурилишларни бирлаштириши керак. Бу мураккаб вазифа, чунки ҳар бир паркни алоҳида ко'риб чиқиш о'рнига, барча элементларни бир-бирига бог'лаш керак", деб та'кидлайди Мария Султонова.

Тошкентнинг яшил майдонларини ягона тизимга интеграция қилиш г'ояси янгилик эмас. Ме'морларнинг фикрига ко'ра, турар-жой массивлари, иш жойлари ва дам олиш масканлари о'ртасидаги узлуксиз алоқалар принципи Совет бош режаларида аллақачон ко'зда тутилган эди. Вақт о'тиши билан бу алоқаларнинг ба'зилари ё'қолди: ба'зи ҳудудлар ёпилди, бошқалари эса ё'ллар ва янги қурилишлар билан ажратилди. Шунинг учун студия вакиллари о'зларининг ҳозирги ишларини Тошкент тузилмасида аллақачон мавжуд бо'лган салоҳиятни тиклаш сифатида ко'ришади.

"Яхши бош режа турар-жой ҳудудлари ва иш жойларини дам олиш масканлари билан бог'лайди. Пиёдалар ё'ллари о'тказувчан бо'лиши ва бир-бирига оқиб о'тиши керак: одам ко'ча ёки булвар бо'йлаб юради, кейин о'зини парк ёки яшил майдонда топади. Бу совет ва замонавий ме'морлар томонидан қо'лланиладиган сог'лом шаҳарсозлик ёндашувидир. Тошкент аллақачон кучли архитектура ва шаҳарсозлик мактаблари туфайли бу салоҳиятга эга. Аммо вақт о'тиши билан шаҳар о'згарди - ба'зан о'з-о'зидан, ба'зан атайлаб - ва бу алоқаларнинг ба'зилари узилди. Шунинг учун энди аввал мавжуд бо'лган нарсаларни кашф этиш ва бог'лаш, кейин эса мураккаброқ ва қимматроқ ечимларга о'тиш муҳимдир", деб тушунтиради Максим Олтян.

Шаҳар каналлари ва улар бо'йлаб яратилган яшил майдонлар келажакдаги ё'налишнинг асосини ташкил қилиши мумкин. Оқсарой атрофидаги парк то'г'ридан-то'г'ри Анхор ёнида жойлашган, шунинг учун у очилгандан со'нг, у сув бо'йлаб сайр қилишни давом эттириши мумкин бо'лади. Бу ҳудуддаги ягона пиёдалар тармог'и яқин атрофдаги кичик жамоат жойлари ва тарихий жойларни о'з ичига олиши мумкин.

Келажакка назар ташласак, бундай алоқалар аҳолига шаҳарнинг яшил майдонлари бо'йлаб узоқроқ масофани босиб о'тиш имконини беради, бу эса гавжум ва қизиб кетган ко'чаларга чиқиш заруратини камайтиради.

Ме'морлар Оқсарой атрофидаги паркнинг то'лиқ очилиши учун аниқ вақт жадвалини тақдим этмадилар. Уларнинг та'кидлашича, шаҳар ма'мурияти тезкорлик билан ишламоқда ва дастлабки о'згаришлар - то'сиқларни олиб ташлаш ва кириш имкониятини яратиш - йиллар давомида қурилишни талаб қилмайди. Ҳудудни янада ривожлантириш босқичма-босқич амалга оширилиши режалаштирилган.

"Агар ишлар ҳозирги сур'атда давом эца, беш йил ичида сезиларли натижаларга эришишимиз мумкин. Бу шаҳарсозлик лойиҳаси учун нисбатан қисқа муддат. Ба'зи шаҳарларда битта бош режани ишлаб чиқиш учун ко'п йиллар керак бо'лади. "Шаҳар энди жуда тез қарорлар қабул қилмоқда, маблаг' қидирмоқда ва бизнес ва мутахассислар билан ҳамкорлик қилмоқда. Бу мавжуд майдонларни босқичма-босқич очиш ва уларни Тошкент ҳақидаги кундалик тасаввурни сезиларли даражада о'згартирадиган тизимга улаш имконини беради", - дея хулоса қилади Максим Олтян.

Пойтахтнинг яшил майдонлари ҳақида гапирганда, ме'морлар нафақат уларнинг миқдорига, балки шаҳар аҳолиси учун ҳам қулайлигига э'тибор беришади. 2024-йилда САД студияси Тошкентнинг яшил майдонларини о'рганиб чиқди. Унинг ҳисоб-китобларига ко'ра,

аҳоли жон бошига тахминан 2,3 квадрат метр бундай майдонлар то'г'ри келган. Ме'морлар бу ко'рсаткични етарли эмас деб ҳисоблашади. Ме'ёр сифатида ме'морлар ҳар бир кишига тахминан 10 квадрат метр парк майдонини келтирадилар.

"Амалда биз камида 5-6 квадрат метрга интилишимиз керак." "Биз о'хшаш шароитларга эга шаҳарлар - масалан, Олмаота ёки иқлим нуқтаи назаридан Барселона асосида ҳар бир кишига о'ртача квадрат метрни ҳисоблаймиз. "Бу биз Тошкент учун олган ко'рсаткичдан икки баравар ко'п", дейди Мария Султонова.

Бироқ, уларнинг со'зларига ко'ра, рақамларнинг о'зи то'лиқ манзарани акс эттирмайди. Статистика аҳоли аслида фойдалана олмайдиган яшил майдонларни ҳам о'з ичига олиши мумкин.

Ёпиқ парк шаҳар микроиқлимига та'сир қилади, аммо у то'лиқ жамоат функциясини бажармайди - пиёда юриш, дам олиш ёки уни кундалик пиёда ё'лининг бир қисми сифатида ишлатиш мумкин эмас.

Шунинг учун, шаҳарнинг яшил майдонини баҳолашда нафақат унинг майдонини, балки одамлар учун қанчалик қулай эканлигини ҳам ҳисобга олиш муҳимдир.

САД Студио ма'лумотларига ко'ра, кириш мумкин бо'лган яшил майдонлар сонини ко'пайтириш нафақат нолдан янги парклар яратиш, балки ҳозирда шаҳардан то'силган ёки ажратилган мавжуд майдонларни очиш орқали ҳам мумкин. Оқсарой атрофидаги парк бу ёндашувнинг бир мисолидир.

"Иссиқ иқлими билан Тошкент учун нафақат яшил майдонлар сонини, балки кириш мумкин бо'лган жамоат парклари сонини ҳам ко'пайтириш жуда муҳимдир. Дарахтлар соя яратади, сирт иссиқлигини камайтиради ва пиёдалар ё'лларини янада қулай қилади." Фарқ, айниқса, ёзда сезиларли: парклар ва яшил қирг'оқлар бо'йлаб очиқ ко'чаларга қараганда салқинроқ туюлади", деб тушунтиради Мария Султонова.

Шу билан бирга, у та'кидлаганидек,

яшил майдонларнинг мавжудлигини ошириш, албатта, мавжуд паркларни кенг ко'ламда қайта қуришни англатмайди. Уларнинг ко'пчилиги аллақачон керакли майдонга эга, аммо мунтазам парваришлаш ва кичик яхшиланишларга муҳтож - сиртлар ва ёритишни та'мирлаш, скамейкаларни янгилаш, ҳаракатланиш имконияти чекланган ташриф буюрувчилар учун то'сиқларни олиб ташлаш.