Жаҳон банки Ўзбекистон иқтисодиётининг 2026 йилдаги ўсиш прогнозини 1,5 фоиз бандига — 7,9 фоизгача оширди

Жаҳон банки Ўзбекистон иқтисодиётининг 2026 йилдаги ўсиш прогнозини 1,5 фоиз бандига — 7,9 фоизгача яхшилади

Жаҳон банки Ўзбекистон ЯИМнинг 2026 йилдаги ўсиш прогнозини юқори томонга қайта кўриб чиқди: эндиликда у 6,4% ўрнига 7,9% ни ташкил этмоқда, яъни апрель ойидаги баҳолашдан 1,5 фоиз бандига юқори.

Янгиланган маълумотлар 6 октябрь куни эълон қилинган Европа ва Марказий Осиё иқтисодиёти бўйича «Сунъий интеллект ҳаракатда: иш ўринлари, корхоналар ва маҳсулдорлик» маърузасида келтирилган.

2027 йил учун прогноз ҳам юқорилади — 6,7% дан 7,5% гача ёки 0,8 фоиз бандига. 2028 йилда банк Ўзбекистон иқтисодиётининг 7,1% га ўсишини кутмоқда.

Маърузадаги жадвалга кўра, 2026 йилда Ўзбекистон Европа ва Марказий Осиёнинг (ЕМО) кўриб чиқилаётган ривожланаётган мамлакатлари орасида ўсиш суръатлари бўйича иккинчи ўринни эгаллайди. Бундан юқорироқ кўрсаткич фақат Қирғизистонда кутилмоқда — 9,6%. 2027 йилда Ўзбекистон, ЖБ прогнозига кўра, 7,5% лик ўсиш билан биринчи ўринга чиқиб олади.

ЖБ Ўзбекистондаги иқтисодий юксалишни реал иш ҳақининг ўсиши, бандликнинг ортиши, пул ўтказмалари ҳамда инфратузилма, энергетика ва уй-жой қурилишига киритилаётган инвестициялар томонидан қўллаб-қувватланаётган барқарор ички талаб билан изоҳлайди. Банк, шунингдек, давом этаётган таркибий ислоҳотларнинг ролини ҳам кўрсатиб ўтади.

2026 йилнинг биринчи ярмида мамлакатга пул ўтказмалари ҳажми 13% га ошиб, ушбу давр учун рекорд даражадаги 9,2 млрд долларга етди. Тушумларнинг қарийб 70% и Россия ҳиссасига тўғри келди.

Ўзбекистоннинг олтинни ҳисобга олмагандаги экспорти Хитой ва қўшни Марказий Осиё мамлакатларига етказиб беришнинг кенгайиши туфайли қарийб 30% га ошди. Шу билан бирга, умумий экспорт олтин етказиб беришнинг қисқариши сабабли камайди, дейилади маърузада.

Ўзбекистон, шунингдек, йирик тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни, жумладан, энергетика, рақамли инфратузилма ва саноатдаги йирик лойиҳаларга жалб қилишда давом этмоқда. ЖБ маълумотларига кўра, хорижий манбалар ҳисобидан киритилган инвестициялар, жумладан, тўғридан-тўғри инвестициялар ва кредитлар, аллақачон мамлакатдаги барча инвестицияларнинг 70% дан ортиғини ташкил этмоқда.

Бюджет тақчиллиги 2026 йилда, банк прогнозига кўра, деярли ўзгаришсиз — ЯИМнинг 2,2% даражасида қолади. Ижтимоий ва инвестиция харажатларининг ўсиши энергетика субсидиялари ва давлат корхоналарини мақсадли кредитлашни қисқартириш, шунингдек, бюджет даромадларини ошириш ҳисобига қопланади, деб ҳисоблайди экспертлар.

Шу билан бирга, Ўзбекистон, Қирғизистон ва Тожикистонда хусусий сектордаги бандликнинг ҳали ҳам 60% дан ортиғи норасмий бўлиб қолмоқда. Сўнгги беш йил ичида бу кўрсаткич деярли ўзгармади.

«Ҳозирги вақтда ўсиш меҳнатга лаёқатли аҳоли сони ўсиб бораётган ҳудуд учун расмий бандликка эга етарлича маҳсулдор иш ўринларини яратмаяпти», — деб таъкидлайди муаллифлар Марказий Осиё ҳақида гапирганда.

Марказий Осиё ЕМОнинг энг тез ривожланаётган субрегиони бўлиб қолмоқда. Жаҳон банки баҳосига кўра, 2025 йилда бу ерда ўсиш 7,1% ни ташкил этди, 2026 йилда эса 5,8% гача секинлашиши кутилмоқда. Иқтисодиётни илгаригидек барқарор ички талаб ва транспорт ҳамда энергетикага давлат инвестициялари қўллаб-қувватлаб туради.

2026 йилда ЕМОнинг ривожланаётган иқтисодиётлари орасида энг юқори учта ўсиш кўрсаткичи яна Марказий Осиё мамлакатларида кутилмоқда: Қирғизистонда — 9,6%, Ўзбекистонда — 7,9% ва Тожикистонда — 7,5%. Қозоғистон иқтисодиётининг ўсиши 4,6% даражасида прогноз қилинмоқда.

2027 йилда субрегионал ЯИМ ўсиши 5,4% гача, 2028 йилда эса 5,1% гача секинлашиши кутилмоқда.

Марказий Осиёдаги иқтисодий фаолликни ички талаб ва транспорт ҳамда энергетикага давлат инвестициялари қўллаб-қувватламоқда. Йирик лойиҳалар қаторида маърузада Хитой — Қирғизистон — Ўзбекистон темир йўли, Транскаспий транспорт йўлаги ва Роғун ГЭСи тилга олинган.

Умуман олганда, Европа ва Марказий Осиёнинг ривожланаётган мамлакатларида ўсиш 2025 йилдаги 2,6% дан 2026 йилда 2,2% гача секинлашади. Банк буни энергия ташувчиларнинг юқори нархлари, геосиёсий ноаниқлик ва асосий савдо ҳамкорларида ўсишнинг сустлашиши билан боғлайди. Россияда 0,8% лик ўсиш, Россияни ҳисобга олмаганда минтақада эса 3% лик ўсиш кутилмоқда.

Хавф-хатарлар қаторида ЖБ савдонинг янада бузилиши, Украинадаги давом этаётган уруш, энергия, транспорт ва ўғитлар нархининг ошиши, молиялаштириш шартларининг қаттиқлашиши ва экстремал об-ҳаво ҳодисаларини ажратиб кўрсатади.

Маърузанинг алоҳида бўлими сунъий интеллект маҳсулдорликни қандай ошириши ва минтақа мамлакатларига меҳнатга лаёқатли аҳоли сонининг қисқаришига қарши курашишда қандай ёрдам бериши мумкинлигига бағишланган.

Минтақадаги тахминан ҳар бешинчи ходим вазифалари катта даражада СИ таъсирига дучор бўлган лавозимда ишлайди. Шу билан бирга, ундан 10 та компаниядан биттасидан ҳам ками, асосан базавий вазифалар учун фойдаланади.

Ўзбекистонда СИ таъсирига энг катта дучорлик маъмурий ва ёрдамчи вазифаларни бажарувчи хизматчиларда қайд этилган.

2026 йил учун «Ўзбекистонни тинглаб» сўровномасининг март ойидаги босқичи маълумотларига кўра, ишда СИдан мутахассисларнинг 48% и ва раҳбарларнинг 43% и фойдаланади. Офис хизматчилари — СИ ёрдамида автоматлаштирилиши мумкин бўлган вазифалар улуши энг юқори бўлган гуруҳ — орасида бу кўрсаткич 27% ни ташкил этади.

Шу билан бирга, СИдан вазифаларни автоматлаштириш салоҳияти деярли нолга тенг деб баҳоланадиган касб вакиллари ҳам фойдаланмоқда. Масалан, бу ҳақда малакасиз меҳнат ходимларининг 16% и маълум қилган.

Автоматлаштириш салоҳияти ва СИдан амалда фойдаланиш ўртасидаги тафовутнинг эҳтимолий тушунтиришларидан бири сифатида муаллифлар базавий рақамли кўникмаларнинг етишмаслигини кўрсатадилар. Сўровноманинг кейинги босқичларидан бирида ишлаётган респондентларнинг қарийб 39% и телефон ёки компьютерда файлни бошқа бировнинг ёрдамисиз нусхалай олмаслиги ёки кўчира олмаслигини маълум қилган.

ЖБ мамлакатларга базавий, рақамли ва бошқарув кўникмаларини ривожлантиришни, ҳисоблаш қувватларидан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришни ва ходимларни қўллаб-қувватлаш дастурларини тайёрлашни тавсия қилади. Ўзбекистон СИ билан ишлаш учун кадрларни чуқурлаштирилган тайёрлаш бўйича тармоқ дастурларини аллақачон амалга ошираётган мамлакатлар қаторида тилга олинган.