Испания ва Португалияда компаниялар батарея қуввати учун курашмоқда
Ўтган йилги катта электр узилишидан сўнг, Испания ва Португалия компаниялари захира батареяларни сотиб олишмоқда.

Испания ва Португалиядаги бизнеслар 2025-йил апрел ойида Пиреней ярим оролини тартибсизликка олиб келган кенг тарқалган электр узилишидан со'нг батарея қуввати ечимларини шошилинч равишда изламоқда.
О'тган йилнинг 28-апрелида Португалия ва Испанияда бир неча соатлик электр узилиши кузатилди. Ушбу кенг ко'ламли электр узилиши кенг тарқалган тартибсизликларга олиб келди, одамлар чироқлар ва эски радиоларга мурожаат қилишди, компаниялар эса о'з ишлаб чиқаришларини сақлаб қолишга шошилишди.
Арагоннинг Бинефар шаҳрида жойлашган Испания го'штни қайта ишлаш компанияси Фрибин эрталабки сменада бо'лганида, то'сатдан электр узилиши унинг ишлаб чиқариш линияларини то'хтатди. Фрибиннинг технология ва тизимлар директори Андрес Алтабас вазиятни "даҳшатли туш" деб та'рифлади. Уларнинг фавқулодда тизимларида барқарор ишлаш имконияти ё'қ эди. Алтабас шундай деди: "Совутгичларга устувор аҳамият берилди, аммо барча линиялар то'хтатилиши керак эди". Натижада, қайта ишлаш босқичидаги ко'п тонна го'штни ташлаб юбориш керак бо'лди, натижада "юз минглаб евро ё'қотилди", деди Алтабас.
Бу воқеа Фрибин раҳбариятини захира стратегияларини қайта ко'риб чиқишга ундади. Компаниянинг катта энергия талаблари, асосан совутиш учун йилига 25 гигаватт-соатдан ошиб кетишини ҳисобга олсак, бу муҳим иш эди. Бизнес йиллар давомида батарея захира тизимига инвестиция қилишни ко'риб чиққан бо'лса-да, илгари бу жуда қиммат деб ҳисобланган. Алтабас ББСга шундай деди: "Кейин электр узилиши бошланди ва буларнинг барчаси биргаликда инвестицияни катализатор қилди".
Фрибин о'зининг биринчи беш мегаватт-соатлик батарея модулини 2025-йил июн ойида сотиб олди, ундан кейин 2026-йил июн ойининг бошида худди шундай қувватга эга иккинчи модулга буюртма берилди. Иккала модул учун умумий инвестиция тахминан 1,5 миллион еврони (1,3 миллион фунт стерлинг; 1,7 миллион доллар) ташкил этади, бу қисман Европа Иттифоқининг Кейинги авлод маблаг'лари томонидан молиялаштирилади.
Бутун Европа бо'йлаб компаниялар Европа Иттифоқи субсидиялари томонидан раг'батлантирилиб, саноат эҳтиёжлари учун қазилма ёқилг'идан электр энергиясига о'тмоқдалар. Ушбу о'згариш иқлимни исинтирувчи газ чиқиндиларини камайтиришга ҳисса қо'шса-да, у бизнеснинг электр узилишларига мойиллигини ҳам оширади. Бу заифлик о'тган йили Испания ва Португалияда яққол намоён бо'лди.
Чегаранинг иккала томонида ҳам компаниялар келажакдаги узилишларнинг олдини олиш ё'лларини фаол равишда изламоқда. Буюк Британияда жойлашган Португалиянинг Селф Энергй энергетика хизматлари компанияси асосчиси Мигел Матиас шундай деди: "Саноат сектори сақлаш тизимларига биринчилардан бо'либ э'тибор қаратди, чунки у ишлаб чиқаришни кескин пасайтира олмайди". У қо'шимча қилди: "Бир неча соат ёки ҳатто дақиқалар давомида захира қилиш машиналарнинг шикастланмаслигини кафолатлаши мумкин".
Со'нгги воқеалар инвестицияларни янада раг'батлантирди. Январ ойи охирида Кристин бо'рони Португалиянинг марказий қисмида катта зарар етказди, минглаб электр ва телекоммуникация устунларини аг'дариб ташлади. Бу юз минглаб одамларни, ба'зиларини ҳафталар давомида электр ва алоқасиз қолдирди.
Бунинг эвазига компаниялар ва ташкилотлар чоралар ко'рмоқда. Ред Элéстриса электр тармог'и оператори ма'лумотларига ко'ра, Испаниянинг батарея сақлаш қуввати о'тган апрел ойидан бери қарийб етти баравар ошди ва электр узилишидан олдинги тахминан 28 МВт дан 2026-йил апрел ойида 193 МВт гача ошди. Ко'проқ қувват лойиҳаси режалаштирилган. Декабр ойида Испаниянинг Энергияни Диверсификация қилиш ва Тежаш Институти ИДАЕ 133 та энергия сақлаш лойиҳаларига Европа Иттифоқи маблаг'ларидан 827 миллион евро ажратди, уларнинг умумий қуввати 2400 МВтни ташкил этади, шундан тахминан 80% батарея сақлашга баг'ишланган. Ушбу янги қувват Испаниянинг Ред Элéстриса тармог'ида ҳозирда ро'йхатдан о'тган миқдорнинг қарийб о'н бараварига тенг бо'лади.
Бу тенденция батарея етказиб берувчилари учун фойдалидир. Сунгров батарея сақлаш компаниясидан Алберто Бодегас шундай деди: "Биз нафақат талабнинг о'сишини, балки мижозлар талабларининг аниқ о'згаришини ҳам ко'рмоқдамиз". Бодегаснинг тушунтиришича, тижорат ва саноат мижозлари ан'анавий равишда қисман ёки то'лиқ захира ечимларини излаётган бо'лсалар-да, энди улар узлуксиз захиралаш каби янада ривожланган имкониятларни талаб қилмоқдалар. Бу шифохоналар ва ма'лумотлар марказлари каби нозик муҳитлар учун жуда муҳим бо'лган тармоқ қувватидан захиралашга бир зумда ва сезилмас о'тишни англатади. Етказиб бериш муддатлари, шунингдек, Европа Иттифоқи молиялаштириш дастурлари билан бог'лиқ бо'лган қаттиқ муддатлар остида ишлаётган харидорлар учун муҳим омил бо'либ, батарея компанияларига тобора қисқароқ етказиб бериш муддатларига риоя қилиш учун босим о'тказмоқда, деб та'кидлади Бодегас.
Португалиянинг Пиреней ўлкасидаги энг қадимги ва энг йирик чинни ишлаб чиқарувчиси бўлган Виста Алегре компанияси 2022-йилда Европа Иттифоқининг Тикланиш ва Барқарорлик Режасидан мавжуд бўлган етарли маблағлардан фойдаланиб, энергия сақлаш тизимларини ўрнатишни бошлади. Виста Алегре компаниясидан Эмилиа Энсарнаçãо шундай деди: "Электр узилиши, энг аввало, бу жараённи тезлаштиришга хизмат қилди". Компаниянинг Авеиро провинсиясидаги Илҳаво шаҳридаги заводлари энди тахминан 2 МВт/соат сақлаш қувватини таъминлайдиган модуллар билан жиҳозланган. Энсарнаçãо шундай деб эслади: "Электр узилиши, айниқса, узлуксиз ишлаб чиқариш асосида ишлайдиган заводларда, тўсатдан электр узилишлари ишлаб чиқариш жараёнларига бевосита таъсир кўрсатадиган баъзи тузатиб бўлмайдиган йўқотишларга олиб келди".
Электр тармоғидаги тўсатдан узилишларга жавоб беришдан ташқари, бу тизимлар қўшимча афзалликларни ҳам тақдим этади. Масалан, батареяларни ўрнатиш компанияга энергияни умумий тармоққа қайта сотиш орқали фойда олиш имконини беради.
Португалиянинг марказий қисмидаги Авеиро яқинида жойлашган Примус Серамисс компаниясида ўтган йилги электр узилиши пайтида дизел генератори жуда муҳим бўлиб чиқди. Ишлаб чиқариш жараёнида материалларни саноат печлари орқали ташийдиган уларнинг роликли печлари электр моторлари билан ишлайди. Электр узилиши пайтида генератор маҳсулотларни ҳаракатда ушлаб турди ва кунлик ё'қотишларни минималлаштирди. Ушбу тажриба компаниянинг ишлаб чиқариш жараёнининг барқарорлигини ошириш режаларини тезлаштирди, деди бош директор Пауло Алмеида ББСга. Примус 2022-йилда энергия та'минотини қо'ллаб-қувватлаш ва бозор шароитлари қулай бо'лганда электр энергиясини етказиб берувчига қайта сотиш учун иккита батарея о'рнатган эди. Бу йил охирига келиб, Примус заводнинг қуёш панелларидан ко'проқ энергия сақлаш учун батарея қувватини икки баравар оширишни режалаштирмоқда.
Алмеида учун бу ортиб бораётган қувват о'тган йилги электр узилишидан кейин хотиржамлик бахш этади. У шундай деб эслади: "Биз соат саккизгача, то'ққизгача ишладик, то'хташимиз керакми, печ ҳароратини пасайтиришимиз керакми ёки таваккал қилиб, электр энергиясининг о'з вақтида қайтишини кутишимиз керакми, деган қарорга келдик". Электр о'з вақтида қайтди, аммо бу Примус учун жуда қийин вазифа эди.

