Иш изловчилар ёки иш берувчиларнинг сунъий интеллектдан фойдаланиши тўғрими?
Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, битирувчилар ишга жойлашиш учун топшириладиган аризаларда ўзи ҳақида ёлғон маълумот бериш мақсадида сунъий интеллектдан тобора кўпроқ фойдаланмоқдалар. Аммо баъзиларнинг таъкидлашича, уларнинг тенгдошларида бошқа чора йўқ.
Иш изловчилар ёки иш берувчиларнинг сунъий интеллектдан (СИ) фойдаланиши мақбулми?
Ишга кириш учун топшириладиган аризада СИдан фойдаланиш ишга қабул қилиниш имкониятингизга путур етказиши мумкинми?
Таржимаи ҳол (CV) ёки кузатув хатини ёзишда ёрдам олиш учун СИга мурожаат қилармидингиз? Ишга киришдаги онлайн баҳолаш ёки видеосуҳбат пайтида-чи?
Биттирувчилар, ташқи мутахассислар ва рекрутерларнинг таъкидлашича, тобора кўпроқ одамлар ишга жойлашиш учун ариза топширишда ушбу технологиядан фойдаланмоқда ва кўпчилик иш берувчилар бунга муайян чегаралар доирасида ижобий қарашмоқда.
Броқ нима мақбул-у, нима ноахлоқий ёки ҳатто ғирромлик ҳисобланиши ўртасидаги чегара қаерда?
Мейдстонлик 22 ёшли Том ўтган йили география йўналишини битирган ва ўтган ойда ресторана менеджери лавозимига ишга киргунга қадар 200 дан ортиқ жойга ариза топширганини айтади.
У бу жараённи "толиқтирадиган" ва "ҳафсалани пиширадиган" деб таърифлайди, иш берувчилар кўпинча ҳатто жавоб ҳам қайтармаганини ва СИнинг ёрдамисиз бунинг уддасидан чиқа олмаслигини айтади.
"Иш берувчилар сизнинг аризага бор имкониятингизни сарфлашингизни хоҳлайди, лекин кунига 10 дан 20 гача ишга ариза топшираётган бўлсам, реалликда бунинг иложи йўқ."
Том компанияларнинг айримлари номзодларни саралаш учун СИдан фойдалана туриб, номзодларга ундан фойдаланмасликни айтишини "иккиюзламачилик" деб ҳисоблайди.
Том ушбу технологиядан баҳолаш ёки суҳбатда ҳеч қачон фойдаланмаганини айтса-да, ундан кузатув хатлари ва CV тайёрлашда ҳамда танлов жараёнининг дастлабки саралаш босқичи эътибор қаратадиган тўғри "калит сўзларни" топишда фойдаланган.
У шунингдек, баъзи компаниялар номзодларни саралаш учун СИдан фойдалана туриб, номзодлардан ундан фойдаланмасликни сўрашини "иккиюзламачилик" деб ҳисоблайди.
"Мана шу ерда вазият хавфли арқонда юришга ўхшаб қолади. СИдан ҳаддан ташқари кўп фойдалана олмайсиз, акс ҳолда инсонга ўхшамай қоласиз. Лекин СИ каби ёзмасангиз, СИ саралашидан ўта олмай қолишингиз мумкин."
Шу ёзда Талаба-иш берувчилар институти (ISE) Буюк Британиянинг 155 та энг йирик битирувчиларни иш билан таъминловчи иш берувчилари ўртасида сўров ўтказди ва улар рекрутинг жараёнида номзодларнинг "муайян босқичларда" СИдан фойдаланишига "кўпроқ харихоҳ" бўлиб бораётганини аниқлади.
Соҳа уюшмасининг билдиришича, энг кенг қабул қилинган ҳолат кузатув хатлари ёки CV ёзиш, ундан кейин эса онлайн ариза саволларига жавоб бериш бўлган.
Шу билан бирга, сўровнома иш берувчиларнинг қарийб 92 фоизи ишга танлов жараёнида СИ билан боғлиқ "ножўя хатти-ҳаракатлар"га дуч келганини ёки гумон қилганини кўрсатди, бу кўрсаткич ўтган йили 85 фоизни ташкил этган эди. Энг кўп учрайдиган мисоллар — онлайн видеосуҳбатлар пайтида СИдан реал вақт режимидаги ёрдамчи сифатида фойдаланиш ёки онлайн баҳолашларни топшириш бўлган.
Бундан ташқари, технология номзодларга бир вақтнинг ўзида кўплаб аризаларни топширишга ёрдам бермоқда, соҳада бу амалиёт "соч ва дуо қил" (spray and pray) сифатида познати. ISE ижрочи ҳамдиректори Стивен Ишервуднинг айтишича, бу аллақачон рақобатбардош бўлган битирувчиларни ишга қабул қилиш бозорида "талабалар ўртасидаги рақобат ва босимни оширмоқда".
EDF вакили Холли Мудининг айтишича, ишга кириш аризаларида СИдан фойдаланиш ҳам иш берувчилар, ҳам ходимлар учун "ахлоқий дилемма"дир.
Энергетика гиганти бўлмиш EDF компаниясининг илк карьера рекрутинги раҳбари Холли Муди ҳозирги кунда меҳнат бозори қанчалик "шафқатсиз" эканини ҳисобга олиб, битирувчиларни аризаларда СИдан фойдалангани учун айбламаслигини айтади. Лекин у бу муаммога айланиб бораётганини таъкидлайди.
EDF уч ҳафта олдин битирувчиларни ишга қабул қилиш дастурини очди, аммо 12 000 та ариза тушганидан сўнг — бу ўтган йилга нисбатан 10% га кўп — уни муддатидан олдин ёпишга қарор қилди.
Мудининг айтишича, бунда СИ шубҳасиз роль ўйнаган, шунингдек, ушбу технология танлов жараёнининг ўзида "анча эркинроқ" қўлланилмоқда.
"Бизда тенг имкониятлар майдони йўқ, чунки баъзи номзодлар бутун жараён давомида СИдан тўлиқ фойдаланади, бошқа номзодлар эса умуман фойдаланмайди."
Кўплаб компаниялар сингари, EDF ҳам эндиликда ишга жойлашиш аризаларида СИдан тўғри фойдаланиш бўйича кўрсатмалар бермоқда ва ўз рекрутинг жараёнини имкон қадар "СИдан ҳимояланган" қилишга ҳаракат қилмоқда.
У CV’ларни фақат ишга қабул қилишнинг кейинги босқичларида ўқиб чиқади ҳамда номзодларнинг қобилиятларини яхшироқ баҳолаш учун кўникма ва хулқ-атворга асосланган онлайн баҳолашлар ва видеосуҳбатлардан фойдаланади.
Аммо Мудининг айтишича, баъзи ариза топширувчилар ҳали ҳам қоидаларни айланиб ўтишга ҳаракат қилишади, айниқса видеосуҳбатларда.
"[Биз эшитадиган] кўпгина жавоблар бир хил. Ёки одамлар СИ уларга жавоб қайтаришини кутиб, тўхтаб қолишлари мумкин. Бу худди одамлар сценарийни ўқиётгандек туюлади."
Яқинда ишга қабул қилинган ва ҳақиқий исмини ошкор қилишни хоҳламаган амалиётчи ҳисобчи BBC’га 50 та битирувчилар учун мўлжалланган бўш иш ўрнига ариза топширганини ва ҳар бир аризада СИдан фойдаланганини айтди. Аммо у бу фақат лавозимларни ўрганиш, CV’сини сайқаллаш ва видеосуҳбатлар учун намунавий амалиёт саволларини яратиш учун бўлганини билдирди.
У баҳолашларда ғирромлик қилиш учун бу технологиядан ҳеч қачон фойдаланмаслигини айтса-да, шундай қиладиган одамларни билишини таъкидлайди.
"Мен 100 та ишга ариза топширган ва бир оз вақт ўтгач ноилож қолган одамларни биламан. Агар улар бошқа ҳамма СИдан фойдаланаётганини кўришса, мен қандай қилиб рақобатлаша оламан, деб ўйлаб қолишади?"
ISE маълумотларига кўра, битирувчилар бозори ўтган йилги кескин пасайишдан сўнг барқарорлашган, аммо ҳамон мураккаблигича қолмоқда. Ҳозирда битирувчилар учун мўлжалланган ҳар бир лавозимга ўртача 141 тадан ариза тушмоқда, дейилади хабарда.
Сўровда қатнашган иш берувчиларнинг атиги 16 фоизи номзодларни саралаш учун СИдан фойдаланаётган бўлса-да, ярмидан кўпи тушаётган аризаларнинг кўплиги сабабли уни жорий қилишни режалаштирмоқда.
EDF ҳозирда СИ орқали саралашдан фойдаланмайди, аммо Холли Муди келажакда бунга мажбур бўлиши мумкинлигини айтади.
Унинг айтишича, ишга жойлашиш аризаларида СИдан фойдаланиш иш берувчилар ва ходимлар курашишда давом этадиган "ахлоқий дилемма"дир. Аммо у бу унинг компанияси янги ходимларда қидираётган нарсанинг ўрнини боса олмаслигини таъкидлайди.
"Гап самимият, шунингдек, шахсий фазилатлар ҳақида бормоқда. Биз бизнесда фикрлар хилма-хиллигини хоҳлаймиз."