Инсонга инсон керак. "СКОЛКОВО" ректори Александр Ким — давр чақириқлари, раҳбарнинг янги роли ва Ўзбекистон бизнес муҳитининг хусусиятлари ҳақида

Инсонга инсон керак. «СКОЛКОВО» ректори Александр Ким — давр чақириқлари, раҳбарнинг янги роли ва Ўзбекистон бизнес муҳитининг хусусиятлари ҳақида

Стартаплар ва инвестициялар, сунъий интеллект, дата-марказлар, булутли технологиялар, автоматлаштириш ва роботлаштириш — буларнинг барчаси бугунги кунда бизнес ва иқтисодиётга тобора кучлироқ таъсир кўрсатмоқда.

— Ўзбекистон иқтисодиёти шиддат билан ўсмоқда — босқичма-босқич ва эволюцион эмас, балки кўчкидек, революцион тарзда: қайсидир соҳада мамлакат ўз салоҳиятини энди очаётган бўлса, қайсидир соҳада аллақачон олис келажакда. Бундай бозорда раҳбарларга, айниқса, қайси бошқарув компетенциялари зарур?

— Биз барчамиз аллақачон келажакдамиз: 5G тармоқларидан фойдаланамиз, мунтазам равишда сунъий интеллектга мурожаат қиламиз. Ўзимизга қандай етиб олишимиз мумкин? Илмий-фантаст ёзувчи Уильям Гибсон машҳур бўлиб кетган ушбу иборани айтган эди: «Келажак аллақачон кириб келган, шунчаки у ҳали текис тарқалмаган». Бу нотекислик нафақат Ўзбекистонга, балки бутун дунёга хосдир. Биз бир вақтнинг ўзида ўтмишда ва келажакда яшаяпмиз. Мураккаблик ва давримизнинг асосий чақириқларидан бири айнан шунда.

Бугунги кунда самарали бўлиш учун шунчалик мураккаб тафаккурга эга бўлиш керак. Корпорациялар учун бу катта чақириқ: мавжуд бизнес-моделларни кўз олдимизда ўзгариб бораётган эҳтиёжлар ва шароитларга қандай мослаштириш мумкин. Технологиялар бизнеснинг ўзини ҳам ўзгартирмоқда. Шу билан бирга, улар ўтмиш ютуқларини бекор қилмайди, балки уларни ривожлантиради ва тўлдиради.

Технологик портлаш эпицентрида инсон ва жамият учун қандай ўрин топа олишимиз — ҳамма учун саволдир. Ўзбекистонда бу анъаналар, тарих ва маданият сабабли айниқса яққол кўзга ташланади. Ушбу ўзгаришларнинг олдинги сафида ИТ-индустрия компаниялари турмоқда. Мен Ўзбекистоннинг бу борада келажаги буюк деб ҳисоблайман.

— Шиддатли ўсиш даврида етакчиларга айниқса қайси бешта компетенция ва фазилат зарур?

— Биринчиси — оптимизм. У яхшиликка ва ҳали фақат қоғозда мавжуд бўлган ёки ишлаб чиқиш босқичидаги лойиҳаларга ишонишга ёрдам беради. Яхшиликка ишонч — ҳар қандай иш бошланадиган энг муҳим фазилатдир.

Иккинчиси — тафаккурнинг мураккаблиги ва интеллектнинг турли жиҳатларини уйғунлаштира олиш қобилияти. Бу дунёга кенгроқ қараш имконини беради. Ишда биз кўпинча чекланган ҳажмдаги маълумотлар ва ечимлар тўплами билан тўқнаш келамиз. Дунёга ва вазифаларга кенгроқ қарай олиш қобилияти ушбу чекловларни енгиб ўтишга ёрдам беради.

Учинчиси — бошқаларни эшита олиш қобилияти. Бугунги кунда 30 йил олдингидек, етакчи қаерга боришни кўрсатган ва жамоа унинг қарашларига эргашган пайтлардагидек «қўрқув ва таънасиз» раҳбар бўлишнинг иложи йўқ. Дунё шунчалик мураккаб ва олдиндан айтиб бўлмайдиган бўлиб қолдики, жамоани эшитиш ва содир бўлаётган воқеалар жиҳатларини биргаликда муҳокама қилиш зарур. Келажакнинг тайёр манзараси йўқ — уни биргаликда лойиҳалаш ва яратиш керак.

Тўрттинчиси — сунъий интеллект воситаларини раҳбарнинг кундалик ишига татбиқ эта олиш кўникмаси.

Бешинчиси — энергия. Оптимизм бор жойда энергия ҳам бўлади. Усиз лойиҳалар ва ташаббусларни олдинга суриш, одамларни рағбатлантириш, уларни фикрлашга ундашнинг иложи йўқ. Буларнинг барчаси энергия талаб қилади.

— Шунга кўра, раҳбарнинг роли ўзгардими? Наҳотки илгари у кўрсатмалар бериши ва вазифаларни топшириши мумкин бўлган бўлса, энди унинг вазифаси — шу жумладан жамоани руҳлантириш ва уни энергия билан тўлдиришдан иборат?

— Бугунги кунда раҳбар прагматик руҳлантириш билан шуғулланади. Bir томондан, у одамларни жасорат кўрсатишга руҳлантиради, иккинчи томондан — бунинг учун муайян воситалар тўпламидан фойдаланади. У шунчаки: «Келинг, олдинга югуразиз», деб айтмайди, балки буни нима учун қилиш кераклигини тушунтиради ва тушунарли, ўлчанадиган мақсадларни қўяди.

Прагматизм — мавҳум эмас, балки аниқ ишларни қилишдадир. Бу ерда тажрибалар учун ўрин бор, лекин уларнинг мақсадлари тушунарли бўлиши керак. Натижадан қатъи назар — ўхшадими ёки йўқми — тўхташ, жамоа билан якунларни муҳокама қилиш ва кейин нима қилишни ҳал қилиш керак. Бу прагматик руҳлантиришнинг муҳим қисмидир.

— Ўзбекистон бизнес муҳитининг сиз ўзингиз учун қайд этган хусусиятлари борми?

— Биз Ўзбекистонда кўплаб лойиҳаларни амалга оширдик ва янгиларини ишга туширмоқдамиз. Мен бу ерда динамизм, олдинга интилиш ва катта энергияни кўряпман. Шу билан бирга, технологиялар ривожланишига қарамай, Ўзбекистонда ҳанузгача шахсий мулоқот ва инсоний алоқа жуда муҳим. Улар ҳамма жойда муҳим, лекин бу ерда мен буни айниқса кучли ҳис қиляпман.

— Ўзбекистоннинг ўз бошқарув мактаби шаклланиши ҳақида гапириш мумкинми?

— У аниқ бор. Мамлакат шунчалик динамик ривожланмоқдаки, бошқарувга ўз ёндашувисиз бунинг иложи бўлмас эди. Бошқа масала шундаки, мен уни ҳали тавсифлаб бера олмайман: биз махсус тадқиқотлар ўтказмадик.

Фанда аниқланган ва аниқланмаган билимлар мавжуд. Ўзбекистоннинг бошқарув маданияти бу маънода ҳалигача аниқланмаган билимлар соҳасига киради. Уни ўрганиш, умумлаштириш, тавсифлаш ва дунёга тақдим этиш лозим.

Менимча, у Марказий Осиёнинг минг йиллик маданияти ва тарихининг илғор бошқарув технологиялари билан қоришмасидан иборат. Ушбу бутун тажриба мамлакат ва бизнесни бошқаришнинг алоҳида тизимини шакллантиради.

— Бугунги кунда Ўзбекистонда таълим культи шаклланди. Айниқса, тил курсларига ҳамда чет элда ўқиш ёки ишлаш учун сертификатлар олишга талаб жуда юқори. Иқтидорли ёш мутахассисларни мамлакатда қандай сақлаб қолиш мумкин?

— Иқтидорли одамлар дунёни кўриши, имкониятларни солиштириши, қаерда яшаш улар учун яхшироқ эканини тушуниши ва якунда Ўзбекистонни танлаши мумкин бўлган шароитларни яратишдан бошқа йўл йўқ. Бу давлат даражасидаги масаладир.

Бизнесга ривожланиш имконияти берилганда, у, ўз навбатида, ходимларга тадбиркорлик фазилатлари, технологик кўникмалар ва ностандарт ғояларни амалга ошириш имконини беради. Агар инсон ўз иқтидорини кўрсата олса, ниманидир ўйлаб топиб, жорий эта олса, стартап яратиб, инфратузилмавий ёрдам ололса, унда ўз мамлакатида ўз салоҳиятини рўёбга чиқариш учун мотивация пайдо бўлади.

Йирик компаниялар венчур инвестициялаш билан шуғулланиши мумкин. Ёшлар, айниқса ИТ ва робототехника соҳасидаги мутахассислар кўпинча айнан шундай имкониятлар орқасидан кетадилар: улар ўз ғояларини амалга оширишни хоҳлайдилар ва лойиҳаларни молиялаштиришни қўлга киритишлари мумкин бўлган жойга борадилар.

— Ўзбекистон таълим бозорининг ҳажми ва салоҳияти қандай?

— Мен қарши савол берай: уни қандай ўлчаш мумкин? Мактабгача ва мактаб таълими, онлайн ва офлайн тил ва тематик курслар, бошқарув таълими, компанияларнинг ўзлари ходимларни ўқитадиган корпоратив университетлар мавжуд. Бир неча ўнлаб сегментлар йиғилади.

Менинг қўлимда ҳозир аналитика йўқ, лекин 40 миллион аҳолиси бўлган мамлакат учун ушбу бозор ўзининг барча кўринишларида жуда каттадир. Зеро, инсоннинг бутун умри давомида ривожланишидан муҳимроқ ҳеч нарса йўқ.

Биз учун бошқарув мактаби сифатида Ўзбекистон энг муҳим стратегик бозорлардан биридир. Биз бошқарув маданиятининг ривожланиши иқтисодиёт ва жамиятга ижобий таъсир кўрсатишига ишонамиз. Ушбу ижтимоий эффект бизнинг миссиямизга сингдирилган.

Бошқарув ҳамма жойда бор — бизнесда, давлат органларида, нотижорат ташкилотларида. Агар одамлар бошқарув вазифаларини самаралироқ ҳал этсалар, якунда жамият янада фаровон, бахтли ва бой бўлади.

Ўзбекистон компаниялари менеджменти таълим ва ривожланишнинг қадрини тушунади. Бизда банк секторида кўплаб лойиҳалар амалга оширилган, телекомда катта ҳамкорликни ишга туширмоқдамиз. ICT WEEK конференциясида биз энг йирик инфратузилма компанияси бўлмиш Uztelecom билан меморандум имзоладик — унинг корпоратив таълим платформасини биргаликда ривожлантирамиз.

Шунингдек, биз хусусий шахслар томонидан катта қизиқишни кўряпмиз: Ўзбекистон фуқаролари ўз ташаббуслари билан ва ўз ҳисобларидан мактабимизда ўқиш учун келмоқдалар.

— Сунъий интеллект кўпчиликни ўз иш ўринлари учун хавотирга солишга мажбур қилмоқда. Сизнингча, у инсоннинг бизнесдаги ролини қандай ўзгартиради?

— Келажакда бизнес-моделлар ва компаниялар қандай кўринишга эга бўлишини билмайман, чунки биз ҳозир кўриб турган нарса — шунчаки катта марафоннинг бошланиши. Олдинда кўплаб ўзгаришлар бор, кўпгина жараёнлар бошқача йўлга қўйилади.

Масалан, қайсидир順да шартномаларни одамлар эмас, балки рақамли агентлар — масалан, смарт-контрактлар асосида тузадиган агентлик иқтисодиёти пайдо бўлиши мумкин. Бу тизимда инсоннинг роли қандай бўлиши — ҳали номаълум. Бундай агентларнинг ҳуқуқий субъектлик масаласи қандай ҳал қилиниши ҳам.

Шу сабабли моделлар аниқ ўзгаради. Лекин менимча, барибир инсоннинг келажаги бор, чунки инсонга инсон керак. Бизда ҳамиша мулоқот қилиш ва ҳамкорлик қилишга эҳтиёж бўлади — ва улар ҳамиша қадр-қимматга эга бўлиб қолади.