Иккинчи Жаҳон уруши учувчисининг қурбонлигини хотирлаш учун тарихчининг юриши
Тарихчининг сўзларига кўра, Вилфред Сурплисе музлаб қолган самолётини экипажи қочиб кетиши учун етарлича узоқ вақт давомида барқарор ушлаб турган.
Тарихчи Крис Буллок Иккинчи Жаҳон уруши учувчисини хотирлаш учун Норвегиянинг Скардфжелл шаҳрига саёҳатга чиқди. Бу ерда қаршилик ко'рсатиш бо'йича қайта та'минот миссияси пайтида ҳалок бо'лган учувчи хотирасига баг'ишланган.
"Воқеа жойига етиб боргач, самолёт қолдиқлари минглаб бо'лакларга сочилиб кетгани чиндан ҳам ҳайратланарли эди", деб эслайди Буллок.
У Норвегиянинг танҳо ҳудудига саёҳат қилган эди, у ерда 1944-йилда Эссексдаги РАФ Ривенҳалл стансияси қо'мондони, 30 ёшли гуруҳ капитани Уилфред Сурплисе о'з экипажининг хавфсиз жойга парашют билан етиб боришига имкон бериш учун энг катта қурбонликни қилди.
Хотира олдида Буллок Ривенҳаллдан тупроқ сочиб, Лоренс Бинённинг "Ҳалок бо'лганлар учун" ше'ридан Хотира одатини о'қиди, со'нгра бир дақиқа сукут сақлади.
"Ко'пчилигимиз йиг'ладик", деди Буллокка ё'лбощилик қилган ва бобоси то'ртта экипаж а'зосининг Британияга қайтишига ёрдам берган Эспен Тронсен.
Буллоск бу ташрифни Сурплисега ҳурмат бажо келтириш ва Иккинчи Жаҳон уруши пайтидаги совуқ ноябр кечаси воқеаларини бирлаштириш учун "ноёб имконият" деб та'рифлади.
Ривенҳалл яқинида яшовчи Буллоск о'н йилдан ортиқ вақт давомида гуруҳ капитанининг тақдирини "асосий воқеалардан бири" деб ҳисоблаб, унинг тарихини о'рганишга баг'ишлади.
Гуруҳ капитани Вилфред Сурплисе "Ажратилган хизмат" ордени (ДСО) ва "Ажратилган учиш хочи" (ДФС) билан тақдирланган эди.
Оилавий, бир фарзанднинг отаси бо'лган Сурплисе октябр ойида аеродромга етиб келди ва Франсия, Нидерландия, Дания ва Норвегияга СОЕ ва САС та'минотини етказиб бериш учун мас'ул бо'лган эскадронларга раҳбарлик қилди.
"Собиқ аскар сифатида мен Ривенҳаллга ко'чиб о'таётган экипажлар учун жуда катта қийинчиликлар ҳақида о'йлайман", деди Парашют полкида 25 йил хизмат қилган Буллоск. "Сизнинг таниш пабларингиз, до'стларингиз бор эди, кейин то'сатдан сиз илдиз отиб ташладингиз ва стансия командири ко'чишни назорат қилиши керак эди... ва эркаклар ва аёлларнинг кайфиятини сақлаб қолиш керак эди."
Унинг қо'мондонлигидаги шахсий таркиб Арнҳем жангида "ко'плаб до'стларини, ко'плаб самолётларни, ко'плаб экипажларни ё'қотган", бу эса уларнинг кайфиятини ко'тариш вазифасининг бир қисмига айланган.
Гуруҳ капитани (чапда) Челмсфорд яқинидаги РАФ Ривенҳаллда стансия қо'мондони бо'лганида Стирлинг бомбардимончи самолёти остида экипажи билан бирга тасвирланган.
Самолётнинг қолдиқлари ҳалокат пайтида кенг тарқалган, унинг катта қисми тепалик ёнбаг'рида қолган, ҳозирда музейда сақланадиган битта қисми бундан мустасно.
Бу Сурплисенинг 1940-йилда немис қо'шинлари нейтрал мамлакатга бостириб кирганидан кейин ташкил этилган Норвегия қаршилиги учун қурол-ярог 'ва жиҳозларнинг муҳим та'минотини бошқариш қарорини тушунтириши мумкин.
Стансия қо'мондони сифатида гуруҳ капитани иштирок этишга мажбур эмас эди.
"У вақти-вақти билан янгиликлардан хабардор бо'лиш учун, шунингдек, менимча, айниқса РАФнинг о'та қийин даврларини ҳисобга олган ҳолда, етакчиликни намойиш этиш учун ҳам борган - у шубҳасиз одамларнинг етакчиси эди", деди Буллок.
295-эскадроннинг бошқа барча учувчилари Норвегияга етиб келганларида ко'ринишнинг ёмонлиги ва қишнинг қаттиқ совуқлиги сабабли орқага қайтишди ва қо'ниш зонасини топа олмадилар.
Буллоск (чапда иккинчи) тарих ихлосмандлари Марианне Роксет ва Тронд Ҳжелмтвеит ҳамроҳлигида жойни топиш учун Эспен Тҳронсенга (чапда) таянди.
Буллоск шундай тушунтирди: "Вилфреднинг самолёти муз туфайли музлай бошлади; у то'хтаб қолганда баландликни ё'қотди. У самолётни тарк этишга қарор қилди ва барча экипажга 20 миля (32 км) шамолли қор бо'ронига қарши чиқишни буюрди."
Олти экипаж а'зоси сакрашдан омон қолди. То'рт киши ватанига қайтаришдан олдин бир неча ҳафта давомида қаршилик остида яширинган, иккитаси эса деярли дарҳол қо'лга олинган.
Авариядан омон қолганлар чапдан о'нгга югуриш пайтида овқатланаётгани тасвирланган: Эинар Тҳронсен (қаршилик), Кеннетҳ Болтон, Роберт Чапин, Роберт Далтон ва Мичаел Ҳискс.
Скардфжеллда Стирлинг бомбардимончи самолётининг сочилган қолдиқларини текширгандан со'нг, Буллоск экипаж қочиб кетганидан бир неча дақиқа о'тгач, у қулаганига амин.
У воқеа жойида ҳайратда қолганини билдирди. "Мен турли жойларга бордим ва у том ма'нода чигаллашган эди; шунчаки зарба ажойиб бо'лганини ко'риш мумкин эди", деди у. "Уилфред, шубҳасиз, бундай авариядан ҳеч қандай тарзда омон қололмаган."
Унинг қолдиқлари топилди ва охир-оқибат Ослодаги Ҳамдо'стлик уруш қабрларига дафн қилинди, у ерда Буллоск ҳам Ривенҳаллдан тупроқ сепиб, хоч қо'йди.
Буллоск Ослодаги қабрида Сурплисе ҳақида о'йлаш учун вақт сарфлади ва Эссексдаги РАФ Ассоциацияси томонидан совг'а қилинган хочни қо'йди.
Норвегиянинг жанубидаги Скиен шаҳридан бо'лган Тҳронсен бобосининг қаршилик ко'рсатишдаги иштирокини о'рганишга йиллар баг'ишлади. У Буллоскни ёдгорликка икки соатлик ё'лда олиб борди, бу жойга фақат пиёда бориш мумкин эди, Буллоск эса "усиз буни қила олмаган бо'лардим" деб та'кидлади.
Уларга Норвегиянинг уруш даври тарихи ва унинг Ривенҳалл билан алоқасига катта қизиқиш билдирадиган Марианне Роксет ва Тронд Ҳжелмтвеит қо'шилди.
"Менимча, бу қурбонликларни қилган одамларни эслаш муҳим", деб қо'шимча қилди тарихчи. "Ва мен о'йлашни истардимки, агар Вилфред ҳали ҳам вафот этган жойда ва унинг атрофида бо'лганида, у ҳали ҳам у ҳақида о'йланаётганини англай олган бо'ларди."
1934-йилда РАФга қо'шилган Сурплисенинг ортидан унинг беваси Сисели ва 1938-йилда туг'илган о'г'ли Рой қолди.