"Ҳовли учрашув жойи эди. Энди ҳеч кимга жой қолмади." Лолазор маҳалласидан шаҳар аҳолиси ўз ҳовлилари учун қандай курашаётгани ҳақида учта ҳикоя.

"Ҳовли учрашув жойи эди. Энди ҳеч кимга жой қолмади." Лолазор маҳалласидан аҳолининг ҳовлилари учун қандай курашаётгани ҳақида учта ҳикоя.

Жамоатчилик норозилиги ва ҳукумат аралашувидан со'нг ҳовлида бизнес маркази қурилиши то'хтатилган ва жиноий иш қо'зг'атилган Лолазор маҳалласидаги вазият Тошкентда энг ко'п муҳокама қилинадиган масалалардан бирига айланди. Бироқ, бир неча дақиқалик пиёда юриш масофасида шунга о'хшаш можаролар авж олаётган яна иккита ҳовли бор. Газета мухбири уларнинг ҳар бирига ташриф буюрди.

О'тган ҳафта охирида Миробод туманидаги Лолазор маҳалласи диққат марказида бо'лди. Собиқ маҳалла биноси, болалар о'йин майдончалари ва спорт майдончалари о'рнида беш қаватли бизнес маркази қурилишига қарши аҳолининг кураши ва жамоатчиликнинг норозилиги ҳақидаги бир қатор оммавий ахборот воситалари хабарларидан со'нг, Президент ма'мурияти раҳбари Саида Мирзиёева воқеа жойига етиб келди. У Бош прокуратурага бутун Тошкент бо'йлаб турар-жой ҳовлисини ривожлантириш лойиҳаларининг қонунийлигини ко'риб чиқишни буюрди. Қурилишнинг о'зи то'хтатилди.

О'тган дам олиш кунлари "Газета" мухбири 27/5, 27/6, 27/7 ва 27/8-сонли бинолар билан о'ралган о'ша маҳалланинг ҳовлисига ташриф буюрганида, у ер шовқинли, чангли ва гавжум эди.

Экскаватор собиқ бинонинг қолдиқларини демонтаж қилаётган эди, ищилар ҳудудни тозалаб, қурилиш чиқиндиларини йиг'ишаётган эди, уларни юк машиналари бирин-кетин олиб кетаётган эди. Бир неча кун олдин ҳудудни о'раб турган металл панжара аллақачон демонтаж қилинган эди. Бизнес маркази режалаштирилган жойда ободонлаштириш ишлари олиб борилаётган эди.

Тозаланган ҳудуддан бир неча метр нарида яқин атрофдаги 15 га яқин аҳоли то'планди. Ба'зилар ишлаётган ускуналарни томоша қилишарди, бошқалари эса со'нгги янгиликларни муҳокама қилишарди. Уларнинг суҳбатларида енгиллик сезилиб турарди - қурилиш то'хтатилган эди. Бироқ, воқеа ҳақиқатан ҳам тугаганига ишонч ё'қ эди.

"Биз ҳали дам олмаяпмиз." "Биз фақат о'йин майдончаси ва спорт майдончаси чинакамига та'мирланганда, дарахтлар экилганда ва бир неча ой ичида бу жойда яна бир қурилиш то'сиг'и пайдо бо'лмаслигига амин бо'лишимиз мумкин бо'лгандагина хотиржам бо'ламиз", деди яшовчи Фотима Темирхо'жаева.

Унинг со'зларига ко'ра, ҳеч ким маҳалла қо'митаси биноси, о'йин майдончаси ва спорт майдончаси, шунингдек, дарахтлар билан бирга ко'п йиллар давомида турган жамоат майдони ё'қ бо'либ кетишини тасаввур ҳам қила олмаган. Бу жойдан нафақат яқин атрофдаги биноларда яшовчилар, балки қо'шни ҳовлиларда яшовчилар ҳам фойдаланган.

"Бу бизнинг ҳовлимизнинг юраги эди. Бу ерга қо'шнилар то'планишди, байрамлар нишонланди ва ҳашарлар (ан'анавий тадбирлар) о'тказилди. Болалар доимий равишда о'йин майдончасида о'йнашди, ёшлар эса спорт билан шуг'улланишди", деди яшовчи Алла Аванесова.

2026-йил май ойининг бошида майдон атрофида то'рт метрли металл то'сиқ о'рнатилди. Аҳоли со'зларига ко'ра, ко'пчилик дастлаб ҳудуд қайта қуришга тайёрланаётган деб о'йлаган. Кейинги ҳафталарда улар нима бо'лаётганини аниқ билишга ҳаракат қилишди: улар маҳалла раиси ва қурувчи вакиллари билан бог'ланиб, рухсатномаларни ко'ришни ва ишнинг асосини тушунтиришни со'рашди. Бироқ, аҳолининг со'зларига ко'ра, улар ҳеч қачон аниқ жавоб олмаганлар. Улар нима бо'лаётганини аниқлашга ҳаракат қилаётганларида, участкада ишлар давом этди.

"Мен қурилиш рухсатномасини, кадастр ҳужжатларини ва ҳокимлик қарорларини ко'ришни со'радим. Улар бизга: "Вой, вой, биз сизга ко'рсатамиз", дейишди. Охир-оқибат, улар бизга ҳеч нарса ко'рсатмадилар. Кейин, чалкашликда, улар маҳалла биносини бузиб ташлашди, о'йин майдончасини олиб ташлашди ва о'зимиз эккан эман, павловния ва мевали дарахтларни кесишди, гарчи улар ҳеч кимни безовта қилмаса ҳам. Улар шунчаки қурилиш учун участкани текислашди", деб эслайди Алла Аванесова.

Мулкнинг паспорти чиқарилгандан кейингина, аҳолининг со'зларига ко'ра, келажакдаги бино беш қаватли бизнес маркази бо'либ, пиёда юриш мумкин бо'лган томи ва икки қаватли ер ости автотураргоҳи эканлигини билишди.

"Биз маҳалла биноси та'мирланади ва ко'пи билан иккинчи қават қо'шилади деб о'йлаган эдик. Ҳовлининг о'ртасида бундай улкан бино пайдо бо'лишини ҳеч ким кутмаган эди. Атрофдаги барча бинолар 1956-йилда Сталин империяси услубида қурилган ва у мавжуд архитектурага мутлақо мос келмайдиган бо'лар эди. Биз учун энг тушунарсиз нарса шундаки, бундай қарор аҳолининг иштирокисиз қандай қабул қилиниши мумкин эди. Бизни йиг'илишга таклиф қилишмади, лойиҳа ҳақида гапиришмади ва имзо то'плашмади", деди Фотима Темирхо'жаева.

"Бино маҳаллага тегишли эди. Агар та'мирлашга муҳтож бо'лса, нега буни маҳалланинг о'зи ёки бошқарув компанияси қилмади? Нега улар бу мас'улиятни мутлақо нотаниш одамга юклашди? Энг ачинарлиси шундаки, ҳеч ким аҳолининг ҳуқуқлари, бизнинг фарзандларимиз учун ҳимоя қилмади. "Ахир, бу ерда яшовчи одамларнинг манфаатларини ҳимоя қилиши керак бо'лган нарса маҳалла қо'митаси эди", деб қо'шимча қилди Алла Аванесова.

Ёзнинг о'рталарига келиб, аҳолининг тан олишича, улар қурилишни то'хтатиш умидини деярли ё'қотган эдилар. Ҳокимлик, прокуратура, кадастр органлари ва бошқа идораларга қилинган ко'плаб мурожаатларга тобора ко'проқ юзаки жавоблар кела бошлади, аризаларнинг о'зи бир идорадан бошқасига ё'налтирилди. Уларнинг охирги уриниши Президент ма'муриятига қурилиш учун ишлатилган ҳужжатларни текширишни со'раб жамоавий ариза бериш эди.

Аҳоли о'з аризаларига бундай кенг жавоб берилишини кутишмаган эди.

"Биз учун бу ҳақиқий мо''жиза эди." "Биз ҳатто о'з ҳовлиси учун курашаётган энг камтар одамнинг ҳам овози эшитилишини ко'рдик", дейди Фотима Темирхо'жаева.

Президент ма'мурияти раҳбари Саида Мирзиёева бощилигидаги делегация ташрифидан со'нг, аҳоли пойтахтнинг турли туманларидан о'нлаб қо'ллаб-қувватлаш хабарларини қабул қила бошладилар.

"Одамлар бизни табриклаб, "Сиз учун жуда хурсандмиз" деб ёзишди. Ко'пчилик бу воқеа уларга умид бахш этганини айтишди. "Биз ишимиз ҳал бо'лишига ва орқамизда бошқа қурилиш ишлари бо'лмаслигига чин дилдан умид қиламиз", деб қо'шимча қилади аёл.

Бу огоҳлантириш со'нгги йиллардаги тажриба билан изоҳланади. Аҳоли со'зларига ко'ра, маҳалла со'нгги йилларда бир нечта жамоат жойларини ё'қотган. 27/5-уй яқинидаги болалар майдончаси о'рнида автотураргоҳли меҳмонхона пайдо бо'лди ва 27/8-уй ёнида бизнес маркази қурилди. Шунинг учун собиқ Лолазор маҳалласи биноси яқинидаги о'йин майдончаси бир нечта бино аҳолиси то'планиши мумкин бо'лган охирги жойлардан бири бо'либ қолди.

Яқин вақтгача 27/3-уйнинг ҳовлисида о'йин майдончаси бор эди, у ерда аҳолининг со'зларига ко'ра, бир неча авлод болалар улг'айган. Унинг атрофида қараг'ай дарахтлари о'сган, уларни аҳолининг о'злари экиб, парвариш қилган ва о'йин майдончаси болали оилалар учун йиг'илиш жойи бо'лган.

Аҳоли Елена Политаеванинг со'зларига ко'ра, бу жой 2025-йил апрел ойида баланд металл панжара билан о'ралган. Ҳеч ким аҳолига бу ҳудуд учун аниқ нима режалаштирилганини тушунтирмаган. Улар вакилларидан жавоб олишга ҳаракат қилганларида... Қурувчи ва маҳаллий ҳокимият органларига шунчаки "ҳамма нарса режага мувофиқ кетаётганини" айтишди, аммо ҳеч қандай ҳужжат ёки аниқ тушунтиришлар беришмади.

"Кейин бир кечада улар шунчаки бутун о'йин майдончасини олиб ташлашди. Беланчаклар, слайдлар, горизонтал панжаралар, газебо - ҳамма нарса ё'қ бо'либ кетди. Эрталабгача о'йин майдончаси бутунлай бо'ш эди. Шундан со'нг қурилиш то'хтаб, кейин давом этарди", деб эслайди у.

Аҳолининг ко'плаб шикоятларидан со'нг, яқин атрофда янги о'йин майдончаси о'рнатилди. Бироқ, Элена Политаеванинг со'зларига ко'ра, у эскисини алмаштира олмади.

"Бу о'йин майдончаси жуда ёш болалар учун мо'лжалланган. Катта ёшдаги болалар энди уни қизиқ деб билишмайди. Бундан ташқари, о'йин элементлари бир-бирига жуда яқин - о'йнаш хавфли. Эски о'йин майдончаси замонавий бо'лмаган бо'лиши мумкин, аммо болалар у ерда бутун кунларини о'тказишди. "Биз ҳатто яқин атрофда кичик футбол майдони қурмоқчи эдик, лекин бу ҳудуд ҳам қурилиш панжараси орқасида қолди", деди у.

Участкада ишлар бир неча ой олдин қайта бошланди. Мулк паспортидаги ма'лумотларга ко'ра, лойиҳанинг мижози АРХ СТРОЙ ПРОЖЕСТ хусусий уй-жой уюшмаси эди. 1979 квадрат метрлик майдон учун беш қаватли бино қуриш режалаштирилган эди. Ернинг тахминан 30% (593 квадрат метр) маҳаллага, қолган 70% (1385 квадрат метр) инвесторнинг турар-жой мажмуасига ажратилиши керак эди.

"Улар бир нечта катта дарахтларни кесиб, бутун майдонни металл панжара билан о'раб олишди. Илгари бу ерда о'т, дарахтлар ва соя бор эди, энди эса бетон, асфалт ва темир бор. Бу, айниқса, ёзда сезиларли: ҳовли том ма'нода куйиб кетади ва энг ко'п азият чекадиганлар яқин атрофдаги уйларнинг аҳолиси", дейди Элена Политаева.

Лолазор маҳалласидаги қо'шни участкада қурилиш кенг жамоатчиликнинг норозилигига сабаб бо'лганидан ва то'хтатилганидан со'нг, бу ерда ҳам о'згаришлар юз берди.

О'тган ҳафта охирида "Газета" мухбири ҳовлига ташриф буюрганида, қурилиш панжараси аллақачон демонтаж қилинган ва бинонинг паспорти олиб ташланган эди.

Аҳолига бу участканинг келажаги ҳақида ҳали хабар берилмаган.

Дастлабки иккита ҳовлида қурилиш ишлари бо'йича можаро со'нгги йилларда бошланган бо'лса-да, 27/10-уй аҳолиси 2018-йилдан бери о'зларининг жамоат жойлари учун курашиб келмоқдалар. Бу ҳудудда илгари коммунал омборхоналар, о'йин майдончаси ва бир нечта қо'шни биноларнинг аҳолиси то'планадиган яшил майдон жойлашган эди. Энди уларнинг о'рнида қуёшда қизиган, бо'ш жой ва ёлг'из скамейка жойлашган.

"Болалигимизда биз бу ерда қо'шни ҳовлилардаги болалар билан футбол о'йнардик ва турнирлар о'тказардик. Қо'шнилар скамейкаларда то'планишар, янгиликларни муҳокама қилишар ва болаларни кузатишарди. Бу жой доимо ҳаётга то'ла эди. Энди у ё'қ." "Ҳовли учрашув жойи эди. Энди ҳеч кимга жой ё'қ", деди бинода яшовчи Владимир Давйдов.

Аҳолининг со'зларига ко'ра, 2018-йил феврал ойида ҳовлидаги о'нлаб йиллар давомида аҳоли томонидан фойдаланилган тахминан 440 квадрат метрлик омборхоналар Ташкент Ситй қурилиши пайтида мусодара қилинган мулк учун компенсация сифатида Вива Висториа мебел компаниясига о'тказилди. Айнан о'шанда, уларнинг айтишича, майдонни ривожлантириш бо'йича биринчи режалар пайдо бо'лган.

"Омборхоналар ҳар доим бизнинг ҳовлимизнинг бир қисми бо'либ келган. Улар бу ерда печка билан иситиладиган уйлар учун ко'мир сақлашган ва кейинчалик аҳоли улардан коммунал хоналар сифатида фойдаланишган. Биз уларни о'зимиз расман ро'йхатдан о'тказмоқчи эдик, давлатга то'ловларни амалга оширмоқчи эдик ва ер реестрини олишимиз керак эди, аммо бизга рухсат берилмади. Ва кейин ма'лум бо'лдики, ер бошқа эгасига тегишли бо'либ чиқди", деди қо'шни бинода яшовчи Ксения Ромашкина-Блуммер.

Со'нгги саккиз йил ичида аҳоли майдон учун бир нечта ривожланиш вариантларини ко'ришди. Уларнинг со'зларига ко'ра, дастлаб бу ерда меҳмонхона, кейин бизнес маркази ва кейинчалик турар-жой мажмуаси қуриш режалари бор эди. Шу билан бирга, ҳудуд тозалана бошлади ва кейинчалик ба'зилари қуриб қолган эски дарахтлар қайта экилди.

"Бу яшил майдон бир неча авлод аҳолиси билан бирга о'сди. Биз ким қайси дарахтни экканини билардик ва бу ҳақда болаларимизга айтиб бердик. Бугунги кунда фақат бо'ш ер қолди. Со'нгги бир неча йил ичида биз янги ко'чатларни экишда давом этдик, уларга г'амхо'рлик қилдик ва ҳовлини аввалги шон-шуҳратига қайтаришга умид қилдик", деб та'кидлайди бинонинг яна бир фуқароси Наталя Шишкина.

Со'нгги йилларда аҳоли бир неча бор давлат идораларига мурожаат қилишди ва уларнинг манфаатларини судда прокуратура ва ҳокимлик ҳимоя қилди. Шунга қарамай, участканинг тақдири нома'лумлигича қолмоқда. Лолазор маҳалласидаги қо'шни ҳовли ҳақидаги воқеа узоқ вақтдан бери биринчи марта аҳолига уларнинг овози эшитилишига умид баг'ишлади.

"Биз шаҳар ривожланишига қарши эмасмиз, лекин бу одамлар ҳисобига бо'лмаслиги керак. Бугунги кунда то'лдирувчи қурилиш муаммоси бутун Тошкентга та'сир қилмоқда. Аҳоли ҳовлиларидан, болалар о'йин майдончаларидан ва бутун маҳаллалар яшил майдонларидан маҳрум қилинмоқда. Бу қурилишми? Бизнес ижтимоий бо'лиши мумкин ва бо'лиши керак. Агар тадбиркор одамлар, атроф-муҳит ва қурилишдан кейин нима қолиши ҳақида о'йламаса, бундай лойиҳа бошиданоқ барбод бо'лади", - дея хулоса қилди Ксения Ромашкина-Блуммер.

Лолазор маҳалласи ҳақидаги воқеа Тошкентнинг турли туманларида шунга о'хшаш тарзда авж олаётган бир қатор можаролардан биридир. Фақат со'нгги ҳафталарда "Газета" Оққо'рг'он ва Чо'лпон маҳаллаларида то'лдирувчи қурилишга қарши аҳолининг норозилик намойишлари ҳақида хабар берган эди. Бир неча ой олдин таҳририят Юнус Ражабий маҳалласи аҳолисининг ҳудуддаги ягона спорт иншооти бо'лган футбол майдонини сақлаб қолиш учун узоқ вақтдан бери олиб бораётган кураши ҳақида ёзган эди. Бу воқеаларнинг барчаси яна бир бор жамоат жойларига та'сир қилувчи очиқ қарорлар қандай қабул қилиниши ва аҳоли уларнинг муҳокамаларида қандай иштирок этиши мумкинлиги ҳақида саволлар туг'диради. Ҳозирча жавоблар шаҳар ва унинг аҳолиси учун ижобий эмас.