Ҳиндистонлик фаол ҳашаматли меҳмонхона режасини қабул қилгани учун қамоққа ташланди

Ассамнинг Казиранга минтақасидаги таниқли фаол Пранаб Долей 30-июл куни қамоқдан озод қилиниши керак эди. Унинг отаси ва адвокати 40 ёшли аёлни уйига олиб кетишни кутиб, Ҳиндистоннинг шимоли-шарқий штатидаги қамоқхонага етиб келишган.

Долей бир неча ҳафта олдин, июн ойида ҳашаматли меҳмонхона қуриш таклифига қарши намойишда иштирок этганидан со'нг ҳибсга олинган эди. Меҳмонхонанинг режалаштирилган жойлашуви филлар, ё'лбарслар ва дунёдаги энг ко'п сонли битта шохли каркидон популяцияси яшайдиган яйловлари, ботқоқликлари ва о'рмонлари билан машҳур бо'лган ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси об'экти Казиранга миллий бог'и яқинида жойлашган.

Суд 29-июл куни Долей ва яна то'рт кишини гаровга қо'йган бо'лса-да, Ассам ҳукумати Миллий хавфсизлик то'г'рисидаги қонунни қо'ллади. Ушбу кенг қамровли қонунчилик ҳокимият органларига шахсларни судсиз узоқ вақт ушлаб туришга имкон беради ва шу билан Долейнинг озод қилинишини рад этади.

ББС томонидан ко'риб чиқилган буйруқда баён этилган ҳукуматнинг уни ҳибсга олиш учун асосланиши Долейга қарши о'н йилга яқин айбловларга ишора қилади. Унда 2017-йилдан бери ро'йхатга олинган 13 та жиноий иш келтирилган бо'либ, уларда ноқонуний йиг'илишлар, қо'рқитиш, то'сқинлик қилиш ва зо'равонлик ҳолатлари тасвирланган. Буйруқда шунингдек, шубҳали хорижий битимлар ҳам да'во қилинмоқда ва бир нечта чет эл сафарлари учун молиялаштириш манбалари шубҳа остига қо'йилган.

Бу айбловлар жамоатчиликнинг г'азабини қо'зг'атди, танқидчилар ҳукуматни меҳмонхона лойиҳасига қаршиликни бостириш учун шафқациз қонун қо'ллаганликда айблашди.

Долейнинг адвокати Мритюнжой Пегу эски ишларнинг аксарияти ҳал қилинганини, Долейнинг со'нгги ҳибсга олинишидан олдин фақат иккитаси ко'риб чиқилаётганини айтди. Долей бу йилги штат сайловларида мустақил номзод сифатида муваффақияциз иштирок этганида, бу ко'риб чиқилаётган ишларни о'з қасамёдномасида ошкор қилган эди.

"У одамлар ҳуқуқлари учун курашадиган фаол", деди Пегу ББСга. "Шунинг учун полиция унга қарши ба'зи ишларни қо'зг'атган."

Долейнинг аҳволи у қо'шилган норозилик намойишига э'тиборни кучайтирди ва Казиранга ҳудудида ер ҳуқуқлари, табиатни муҳофаза қилиш ва ривожлантириш ҳақида кенгроқ муҳокамаларга сабаб бо'лди.

Казиранга ко'пинча бир шохли каркидонларни муҳофаза қилишдаги г'алаба сифатида мақтовга сазовор.

Расмийларнинг та'кидлашича, 10 акр майдонда режалаштирилган янги беш юлдузли меҳмонхона инвестицияларни жалб қилади, иш о'ринлари яратади ва Казирангага бойроқ сайёҳларни жалб қилади. Бироқ, о'нлаб оилалар авлодлар давомида етиштириб келган ерларидан ко'чирилаётганликларини да'во қилмоқдалар.

Туман ма'мурияти лойиҳа учун ажратилган ер давлатга тегишли эканлигини та'кидламоқда.

Комиссар о'ринбосари Бисважит Пҳукан ББСга берган интервюсида норозилик билдираётган оилаларнинг аксарияти о'з номларига ёки аждодларининг номларига ро'йхатдан о'тган ерларга эгалик қилади ва бу ер лойиҳа учун сотиб олинмаганлигини айтди.

"Ба'зи одамлар [лойиҳа] ерларининг бир қисмини етиштирган ёки бошқа ё'л билан фойдаланган бо'лиши мумкинлиги шубҳасиз. Бироқ, ко'риб чиқилаётган ер участкаси ҳеч қачон лойиҳага қарши норозилик билдираётган шахслар номига ажратилмаган ёки жойлаштирилмаган", деб тушунтирди у.

Пҳуканнинг қо'шимча қилишича, расмийлар текширувдан со'нг ҳуқуқли аҳолига молиявий ёрдам ва ер ажратган ва маҳаллий аҳолига иш билан та'минлашга ёрдам бериш учун иш ко'никмалари бо'йича тренинглар о'тказишни ва'да қилган.

Пҳукан Долейнинг ҳибсга олиниши ҳақида изоҳ беришдан бош тортди ва шундай деди: "Биз тергов ёки суд жараёнига путур этказиши мумкин бо'лган бирон бир изоҳ беришни истамаймиз..." ва ма'мурият маҳаллий ташвишларга "жуда сезгир" бо'либ қолишини та'кидлади.

Фаолларнинг та'кидлашича, бу низо Казиранга бог'и яқинидаги ер ҳуқуқлари билан бог'лиқ узоқ вақтдан бери мавжуд бо'лган масалани ёритиб беради.

Долей учун бу масала жуда шахсийдир.

У Браҳмапутранинг сув тошқинлари яқинида, Казиранга яқинида деҳқон оиласида о'сган, бу ерда дарёнинг о'згарувчан ё'налиши ко'пинча оилаларни ко'чиришни талаб қилади.

Дарё о'з ё'лини о'згартирганлиги сабабли, қишлоқ хо'жалиги далалари расмий ёзувлар қайд эта оладиганидан тезроқ ё'қ бо'либ кетиши мумкин, бу эса оилаларни авлодлар давомида етиштириб келган ерларга ноаниқ да'волар билан қолдиради.

"Менинг қишлог'им сув тошқинлари ва эрозия туфайли бир неча бор ко'чирилди", деди Долей аввалги интервюсида. "Менинг ота-онам, ҳатто бугунги кунда ҳам, ер ҳуқуқларига эга эмаслар."

У шунингдек, Казирангадаги бу динамиканинг оқибатларини кузатди. Бог' сув босганда, каркидонлар, филлар ва бошқа ҳайвонлар баландроқ жойларни қидириб, фермалар ва аҳоли пунктларини кесиб о'тиб, экинларни ё'қ қилади ва ба'зан одамлар билан ҳалокатли то'қнашувларга олиб келади.

Маҳаллий аҳолининг айтишича, Долей Казиранга яқинида яшовчи жамоаларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга ко'п йиллар сарфлаган.

Бу кескинликлар Долейнинг табиатни муҳофаза қилиш ва маҳаллий жамоаларнинг ҳуқуқлари ажралмас эканлигига ишончини шакллантирди. Унинг фикрича, Казирангани ҳимоя қилиш, шунингдек, унинг ёнида яшовчи одамларни ҳимоя қилишни ҳам англатарди.

Унинг дастлабки муҳим кампанияларидан бири Казиранга ичидаги браконерликда гумон қилинганларнинг судсиз о'лдирилиши ҳақидаги да'воларга қарши чиқди; кейинчалик унинг иши ко'чириш, ер сотиб олиш ва компенсацияни о'з ичига олди.

О'тган йили Женевада бо'либ о'тган БМТнинг Бизнес ва инсон ҳуқуқлари бо'йича форумида Долей ҳукуматлар ва бизнесни маҳаллий жамоаларни ривожланишнинг салбий та'сиридан ҳимоя қилишга чақирди.

Со'нгги йилларда унинг ишининг катта қисми таклиф қилинган ҳашаматли меҳмонхонага қарши чиқишга қаратилган.

Лойиҳа 2023-йилда Ассам ҳукумати Сараф Гроуп билан ҳамкорликни э'лон қилганида бошланган. Дам олиш маскани Жунипер Ҳотелс томонидан Сараф ва Америка меҳмонхоналар гуруҳи Ҳятт ко'магида қурилмоқда.

"Казирангада беш юлдузли меҳмонхона қурилади. Одамлар хурсанд бо'лишлари керак; пул сарфлайдиган сайёҳлар келади", деди бош вазир Ҳиманта Бисва Сарма июл ойида штат ассамблеясида.

Жунипер меҳмонхона Казиранга миллий бог'ига "жуда яқин жойда" жойлашганлигини айтди.

Бироқ, аксарияти кунлик маошга таянадиган норозилик билдираётган оилалар авлодлар давомида ерни деҳқончилик қилиб келганликларини та'кидлайдилар. Улар ҳукуматнинг мулкчилик да'восига қарши чиқиб, расмийлар о'нлаб йиллар давомида улардан ер даромадини йиг'иб олганликларини та'кидлайдилар.

Меҳмонхона ҳудуди яқинида 2,81 акр ерни деҳқончилик қилганини да'во қилаётган Геета Гвала судга да'во қо'зг'атганлар қаторида. "Бу бизнинг аждодларимиз ери", деди у ББСга. "Бизда бу ер учун то'ловни ко'рсатувчи 1956-йилги квитансиялар бор."

Гвала оилалар да'во қилган ер чегараларини белгилаш бо'йича суд томонидан белгиланган машқ ҳали амалга оширилмаганлигини та'кидлади, гарчи ББС ко'рган хабарномада у 24-июнга белгиланган эди.

Комиссар о'ринбосари Пҳукан ма'мурият суднинг демаркация буйруг'ига риоя қилганини ва кейинги ҳар қандай ко'рсатмаларга риоя қилишини айтди.

Бу кескинликлар 28-июн куни Долей меҳмонхона ҳудуди яқинидаги норозилик намойишига қо'шилганида кучайди.

Полиция намойищилар лойиҳа ҳудудига кириб, ускуналарга зарар етказганини ва Долейни оломонни қо'зг'атганликда айблаб, зобитларга ҳужум қилганини да'во қилди.

Унинг ташкилоти, Буюк Казиранга Ер ва Инсон Ҳуқуқларини Ҳимоя қилиш Қо'митаси, бу да'воларга қарши чиқди ва полиция намойищиларга қарши куч ишлатганини ва Долейнинг қарама-қаршиликка алоқадор эмаслигини та'кидлади.

Долей Ассамдаги штат сайловларида икки марта иштирок этган, аммо ҳеч қачон г'алаба қозонмаган.

Долей икки ҳафта о'тгач ҳибсга олинди. Бироқ, унга ва яна то'рт кишига гаров пули берган судя видеотасвирлар бир нечта прокуратура да'воларини тасдиқламаслигини аниқлади.

Ба'зи намойищилар полиция билан бирга итариб-тураётгани кузатилган бо'лса-да, видеода офицерларга то'г'ридан-то'г'ри ҳужум ёки қурилиш техникасини ёқиб юборишга уриниш ко'рсатилмаган, деб та'кидлади судя.

Бунинг о'рнига Долей амалдорлар билан суҳбатлашаётгани ва мулоқот орқали ечим излаётгани ко'ринди. Судя офицерлар жароҳат олганини тан олди, аммо низо атроф-муҳитга зарар етказиш ва унинг маҳаллий жамоага та'сири ҳақидаги хавотирлардан келиб чиққанини айтди.

"Ҳақиқий жамоат тартибига жабрланганларни жим қилиш орқали эмас, балки уларни тинглаш орқали эришилади", деб э'лон қилинди гаров эвазига озод қилиш то'г'рисидаги буйруқ.

Ҳозирча Долей қамоқда.

Унинг адвокати Пегу Долей Казиранга атрофидаги оилаларга ҳуқуқлари учун курашда йиллар давомида ёрдам берганини та'кидлади.

"Энди", деди у, "у адолатни кутмоқда".