Ҳиндистондаги «сувараклар» намойишининг қатнашчилари полициянинг тазйиқларига қарамай, яна майдонга қайтмоқчи

Ҳиндистоннинг «сувараклар» намойишчилари полиция тазйиқига қарамай қайтишга тайёрланмоқда

Полиция уларнинг аввалги оммавий митингини тўсиб қўйгани ва икки етакчисини қамаганидан бир неча кун ўтиб, жума куни Деҳли кўчаларига яна минглаб «сувараклар» намойишчилари чиқиши кутилмоқда.

Сайлов ислоҳотини талаб қилаётган ёшлар ҳаракати — «Сувараклар Жанта Партияси» (СЖП) ўз тарафдорларини гавжум савдо ҳудуди ҳисобланган Коннот-Плейсдаги Марказий паркда тўпланишга чақирди.

Ушбу мурожаат СЖПнинг икки етакчиси полиция яқинда тақиқланган ҳудуд деб эълон қилган Жантар-Мантар намойиш майдонига киргани учун беш кунга қамалганидан кейин янгради.

Тахмин қилинаётган сайлов алоview/сохталаштиришларига қарши кампания сифатида бошланган ҳаракат эндиликда намойиш ўтказиш ҳуқуқи учун кенгроқ курашга айланди. Марказий парк ҳам рухсат берилган намойиш жойи ҳисобланмайди.

Пайшанба куни Деҳли Олий суди маҳаллий тадбиркорнинг жума кунги намойиш ҳаракат ва бизнесга халақит бериши сабабли унга рухсат берилмаслиги кераклиги ҳақидаги аризасидан сўнг, СЖП фаолиятини чеклаш ҳақида қарор чиқаришни рад этди.

СЖП асосчиси Абҳижит Дипке намойишни «Леҳра До Тиранга» ёки «Уч рангли байроқни ҳилпират» деб номлади, чунки кўплаб ҳиндистонликлар мамлакатнинг зарғалдоқ-оқ-яшил байроғини норасмий равишда «Тиранга» деб атайдилар. Дипке ўзи ҳам ҳибсга олиниш хавфига тайёрлигини айтди.

Бироқ Марказий паркка етиб бориш осон бўлмаслиги мумкин. Полиция ғовлари ва оммавий ҳибсга олишлар ўтган шанба кунги намойишга кўплаб намойишчиларнинг қўшилишига тўсқинлик қилган эди. Дипке Деҳлига кела олмаганларга қаерда бўлмасин Ҳиндистон байроғини кўтариб, намойиш ўтказишни айтди.

Май ойида ҳақорат билан бошланган СЖП ҳаракати ўшандан бери узоқ йўлни босиб ўтди. Ҳиндистон Олий суди раиси айрим ишсиз ёшларни суваракларга қиёслаганидан сўнг, Дипке бу ёрлиқни қабул қилди ва уни онлайн намойиш ҳаракатига айлантирди.

Июль ойига келиб, у ва унинг тарафдорлари имтиҳон саволлари сизиб чиққани сабабли кўчаларни тўлдирди ва бу намойишлар Ҳиндистон таълим вазири Дҳармендра Прадҳанни истеъфога чиқишга мажбур қилди. Бир неча ой ичида «сувараклар» Бош вазир Нарендра Моди ҳукуматига қарши ёшлар ғазабининг энг кўзга ташлангани аломатларидан бирига айланди.

Энди улар каттароқ нарсага — Ҳиндистондаги сайловларга қарши чиқмоқдалар.

СЖП раҳбарияти нима бўлишидан қатъи назар намойишлар давом этишини айтди.

Масала «Махсус жадал қайта кўриб чиқиш» (SIR) деб номланувчи сайловчилар рўйхатини кенг кўламли янгилаш билан боғлиқ бўлиб, танқидчиларнинг таъкидлашича, бу 130 миллиондан ортиқ номни ўчириб ташлаган ва қонуний сайловчиларни овоз бериш ҳуқуқидан маҳрум бўлиш хавфи остида қолдирган.

СЖП Бош сайлов комиссари Гянеш Кумарни сайлов органини Модининг ҳукмрон «Бҳаратия Жанта Партияси» (БЖП) томонига ён босишда айблаб, унинг истеъфосини талаб қилмоқда. Комиссия ҳам, ҳукумат ҳам бу айбловларни рад этмоқда.

Жума кунги юриш полиция ҳаракатнинг охирги оммавий намойишини тўхтатиб, унинг етакчиларини ҳибсга олгани ва намойишчилар йиғилишидан олдин пойтахт бўйлаб ходимларни жойлаштирганидан бир ҳафта ўтмай содир бўлмоқда.

Дипке ва икки ааосрий ташкилотчи — Саурав Дас ва Ашутош Ранка Деҳлига қўнганидан сўнг самолёт ичидан ҳибсга олинган эди.

Пойтахтда кенг кўламли хавфсизлик локдауни жорий этилди. Ўн минглаб полиция ва ҳарбийлаштирилган ходимлар Деҳли бўйлаб тарқалиб, йўлларни тўсди, метро бекатларини ёпди ва СЖП оммавий митинг ўтказишни режалаштирган Жантар-Мантарга етиб боришидан анча олдин намойишчиларни тўхтатиб қолди.

Деҳлининг турли жойларидан олинган видеоларда полиция ходимлари намойишчиларни қўлидан ушлаб, тротуар бўйлаб судраб, кутиб турган автобусларга итариб юбораётганда уларнинг бақираётгани акс этган. Баъзилар ходимларга қаршилик кўрсатган; аллақачон ҳибсга олинган бошқалар эса автобус деразаларига ёпишиб, Ҳиндистон байроқларини ҳилпиратган.

Бошқа жойларда йиғилишга муваффақ бўлганлар тезда тарқатиб юборилди. Шунингдек, намойишчилар полиция томонидан калтаклангани ҳақида хабарлар пайдо бўлди.

Деҳли полицияси намойишчиларга нисбатан зўравонлик қўлланилгани ҳақидаги саволларга жавоб бермади.

Тазйиқнинг кўлами ҳукумат намойишни тартибга солишдан кўра, уни тўхтатишга қарор қилгани ҳақидаги айбловларга сабаб бўлди. СЖП полиция ҳаракатини 1975 ва 1977 йиллар оралиғида фуқаролик эркинликлари тўхтатилган Ҳиндистондаги Фавқулодда ҳолат даврига қиёслади.

Деҳли полициясининг билдиришича, бу чоралар жамоат тартибини сақлаш ва рухсат берилмаган йиғилишларнинг олдини олиш учун зарур бўлган.

Дипке, Дас ва Ранка тинчлик ва яхши хулқ-атворни сақлашга рози бўлганларидан сўнг якшанба куни озод қилинди.

Шундан сўнг полиция Жантар-Мантарни Деҳлидаги тасдиқланган намойиш жойлари рўйхатидан чиқариб ташлади ва намойишчиларга Рамлила Майдан, Бурари Гроунд ёки ЦБД Гроунд майдонларига боришни кўрсатди.

Бироқ Жантар-Мантар оддий ер майдони эмас. Юлдузларни ўрганиш учун 18-асрда қурилган расадхона парламент яқинида жойлашган ва узоқ вақтдан бери Ҳиндистондаги оммавий эътирозлар учун энг таниқли саҳналардан бири бўлиб келган.

СЖПнинг таъкидлашича, расмийлар намойишчиларни ҳокимият марказидан узоқлаштириб, уларнинг намойишларини камроқ кўринадиган ва эътиборсиз қолдириш осонроқ бўлишига ҳаракат қилмоқда.

Улар Ҳиндистон байроғини ёзиб, Кумарга қарши шиорлар айтишди. Полициянинг маълум қилишича, улар тақиқланган ҳудудга рухсатсиз, айримлари қулфланган дарвозадан ошган ҳолда киришган ва аввалроқ озод қилиш шартларини бузишган.

Кейинги куни Дас ва Ранка беш кунга Тиҳар қамоқхонасига суд ҳибсига юборилди. Яна бир ташкилотчи Ажинкия Шинде тинчлик ва яхши хулқ-атворни сақлаш ҳақидаги тилхат билан озод қилинди.

Икки асосий ташкилотчиси қамоқда бўлган СЖП раҳбарияти кучсизланган ҳолда жума кунги намойишга бормоқда, гарчи Дипке юриш давом этишини ва чекинмоқчи эмаслигини таъкидламоқда.

«Бундан кейин мен ҳам қамалишим мумкин, лекин хавотирда эмасман. Уч рангли байроқ менинг ғурурим ва мен уни кўтараман», деди у видеомурожаатида.

Полиция эса Деҳли марказида яна бир йирик йиғилишга тайёргарлик кўрмоқда.

Катта офицерлар пайшанба куни хавфсизлик чоралари ва Коннот-Плейс атрофида ҳаракатланишни чеклаш эҳтимолини муҳокама қилиш учун учрашдилар, бу ердаги намойиш пойтахтнинг энг гавжум савдо мавзеларидан бирида ҳаракатни издан чиқариши мумкин.

СЖП кампанияси Ҳиндистон мухолифат партияларининг алоҳида намойишлар тўлқини билан бир вақтда содир бўлмоқда, улар ҳам Сайлов комиссиясини БЖП фойдасига сайловчилар рўйхатини сохталаштиришда айблаган.

Ўтган ҳафтада мухолифат етакчиси Раҳул Ганди ва бошқа қонунчилар Деҳлидаги комиссия қароргоҳига юриш қилишга уриндилар, аммо полиция томонидан тўхтатилиб, ҳибсга олиндилар. Шундан бери мухолифат сиёсатчилари ўз шикоятларини Президент Драупади Мурмуга етказишди ва Олий суд томон юриш қилишди.

Ўтган шанба куни намойишчиларга бошчилик қилаётганда ҳибсга олинган у, кейинчалик Ганди ва унинг синглиси Приянка Ганди Вадра билан бирга юриш қилаётганида кўрилган.

СЖП, талабалар гуруҳлари ва мухолифат партиялари асосан алоҳида намойишлар ўтказган бўлса-да, уларнинг талаблари борган сари бир-бирига мос келмоқда. Ганди СЖП ташкилотчиларининг ҳибсга олинишини қоралади ва Жантар-Мантарни тинч намойишчилар учун қайта очишга чақирди.

Ички ишлар вазири Амит Шоҳ эса мухолифат партияларини сайловчиларни текшириш жараёни ҳақида ёлғон маълумот тарқатишда айблади ва Сайлов комиссиясининг мустақиллигини ҳимоя қилди.