Ҳиндистон кўпроқ яшил энергия ишлаб чиқармоқда, бироқ унинг катта қисмини исроф қилмоқда
Ҳиндистон электр энергияси ишлаб чиқаришни тез суръатлар билан декарбонизация қилди, бироқ унинг ютуқлари узатиш тизимидаги тақчиллик туфайли чекланиб қолмоқда.
Ҳиндистон кўпроқ яшил энергия ишлаб чиқармоқда — лекин унинг катта қисмини исроф қилмоқда
Қайта тикланадиган энергия манбалари Ҳиндистоннинг жами 552 ГВт ўрнатилган қувватининг 54 фоизини ташкил этади
Шу йилнинг иссиқ июль куни тушдан кейин қайта тикланадиган манбалардан олинган электр энергияси қисқа вақт ичида Ҳиндистоннинг энг юқори электр энергиясига бўлган талабининг ярмидан кўпини қондирди — бу тарихда иккинчи марта содир бўлиши. Биринчиси бир йил олдин худди шу даврда кузатилган эди.
Қуёш, шамол, гидро ва ядровий манбалардан олинган энергия кўмирдан олинадиган маҳсулотдан фақат қисқа вақт ичида ошиб кетган бўлса-да, бу мамлакат электр энергияси балансида сўнгги ўн йилликда қазиб олинадиган ёқилғи бўлмаган манбаларнинг сезиларли даражада ўсганини кўрсатувчи муҳим босқич бўлди.
«Бу қайта тикланадиган энергия энди энергетика тизимининг чеккасида турган маргинал манба эмаслигини кўрсатди», — деди BBC’га Ҳиндистоннинг Nasdaq рўйхатига киритилган энг йирик тоза энергия компанияларидан бири бўлган ReNew Power бош ижрочи директори Сумант Синха.
Шундай бўлса-да, кўмир электр станциялари Ҳиндистон электр энергиясининг ўртача 70 фоизини ишлаб чиқаради, чунки улар юқорироқ юкланиш коэффициентида ёки қуёш ва шамолга қараганда кўпроқ соат давомида ишлайди. Шунга қарамай, Ҳиндистоннинг тоза энергияга ўтиш ҳаракати муҳим бурилиш нуқтасига етган кўринади.
Бундан ўн йил олдин Ҳиндистонда қайта тикланадиган энергиянинг ўрнатилган қуввати бор-йўғи 4 ГВт эди. Ҳозирда у 300 ГВтга етди, бу мамлакатнинг жами 552 ГВт ўрнатилган қувватининг 54 фоизини ташкил этади — бу мақсадга режалаштирилганидан беш йил олдин эришилди.
Узоқ вақт давомида ифлослантирувчи кўмирга қарамлик рамзи сифатида кўрилган мамлакат учун бу тезкор ўтиш ўз энергия тармоғини декарбонизация қилишда ҳайратланарли ютуқдир.
Аммо бу тараққиёт катта қийинчиликлар билан бирга келмоқда.
Июль ойида қайта тикланадиган энергиядан ишлаб чиқарилган электр энергияси қисқа вақт ичида Ҳиндистоннинг энг юқори электр энергиясига бўлган талабининг ярмидан кўпини қондирди
Энг катта муаммо — тармоқ қувватининг етишмаслиги. Қайта тикланадиган энергиянинг кенгайиши узатиш инфратузилмасидан анча ўзиб кетди, бу эса сиёсатчилар учун жиддий хавотир уйғотмоқда.
«2026 йилнинг биринчи чорагида узатишдаги чекловлар қайта тикланадиган энергияни қисқартиришнинг деярли учдан икки қисмини ташкил этди, бу 300 гигаватт-соат (ГВт-соат) демакдир», — дейди Ember глобал энергетика таҳлилий маркази.
Оддий тил билан айтганда, Ҳиндистонда ишлаб чиқарилган тоза энергиянинг катта қисми исроф бўлди, чунки узатиш линиялари белгиланган мақсадларга эриша олмади, ҳар тўртта штатлараро лойиҳадан биттаси бир йилдан кўпроқ муддатга кечиктирилди.
Синханинг айтишича, асосий вазифа ишлаб чиқариш лойиҳалари суръатини тармоқни кенгайтириш билан мувофиқлаштиришдир.
«Ишлаб чиқариш лойиҳалари 18-24 ой ичида қурилиши мумкин... Узатиш линияларини қуриш эса анча узоқ давом этиши мумкин, чунки улар ердан фойдаланиш ҳуқуқи, ер сотиб олиш, тасдиқлаш ва кўплаб идоралар ўртасидаги мувофиқлаштиришни талаб қилади. Бу тизим катталашган сари муҳимроқ аҳамият касб этадиган ижро муаммосидир», — дея қўшимча қилади у.
Энергетика иқтисодиёти ва молиявий таҳлил институтидан Вибхути Гарг ҳам бунга «ёмон режалаштириш» сабаб бўлганини кўрсатади.
У BBC’га берган интервьюсида Ҳиндистон йилига 10-15 ГВт қувват қўшаётган пайтда тармоқ янги қувватларни қабул қила олганини айтди. Аммо бу суръат кескин ошиб, ўтган йили рекорд даражадаги 51 ГВтга етди ва инфратузилма энди бунга улгуролмаяпти.
Қайта тикланадиган лойиҳаларнинг шимоли-ғарбий Гужарат ва Ражастҳон штатларида тўпланиши ҳам ушбу тармоқ тақчиллиги шароитида энергияни бошқа жойларга етказишни қийинлаштирди.
Ember таҳлилчиларининг фикрига кўра, тез ривожланаётган ишлаб чиқариш лойиҳалари ва секинроқ ҳаракатланаётган узатиш инфратузилмаси ўртасидаги кенгайиб бораётган ушбу фарқ «мамлакатнинг 2030 йилгача қазиб олинадиган ёқилғи бўлмаган 500 гигаватт (ГВт) электр энергияси ишлаб чиқариш мақсади йўлидаги энг муҳим операцион хавф» ҳисобланади.
Тезкор ечим қайта тикланадиган энергияни тўплаш станцияларида батареяли сақлаш тизимларини қуриш бўлар эди, шунда энергия тармоққа интеграция қилиниши мумкин эди.
«Агар шундай бўлганида, Ҳиндистон энергияни исроф қилмасдан, сақлаб қўйиши ва ундан кечки соатларда фойдаланиши мумкин эди», — дейди Гарг.
Аммо батареялар нархининг ошиши, Яқин Шарқдаги уруш туфайли хомашё тақчиллиги юзага келгани ва Ҳиндистон валютасининг қадрсизланиши Ҳиндистон компаниялари учун молиялаштириш харажатларини ошириб юборгани сабабли сақлаш қувватлари кенгаймади.
«Натижада амалга оширилиши керак бўлган кўплаб сақлаш лойиҳалари барбод бўлди», — дея қўшимча қилади Гарг.
Ҳиндистоннинг қайта тикланадиган энергия лойиҳалари шимоли-ғарбий Гужарат ва Ражастҳон штатларида тўпланган
Молиялаштириш нафақат сақлаш лойиҳалари, балки бутун соҳа учун муаммодир.
Ривожланган дунёда яшил ўтиш учун кўплаб глобал капитал мавжуд бўлса-да, Ҳиндистоннинг қайта тикланадиган энергия бўйича мажбуриятлари борасидаги ютуқларига қарамай, мамлакатнинг тоза энергия компаниялари ҳали ҳам ундан фойдаланишда қийинчиликларга дуч келмоқда.
Ҳисоб-китобларга кўра, Ҳиндистонга 2030 йилгача қайта тикланадиган энергия бўйича 500 ГВтлик мақсадга эришиш учун 400-500 миллиард доллар керак бўлади.
Ҳукуматнинг иқтисодий шарҳига кўра, ҳозирда Ҳиндистоннинг иқлим ўзгариши оқибатларини юмшатиш бўйича молиялаштиришининг тахминан 83 фоизи ички манбалардан тўғри келади. Париж келишуви ривожланган мамлакатлардан 2025 йилгача ривожланаётган мамлакатларга иқлим бўйича ҳаракатлар учун йилига 100 миллиард доллар ажратишни аниқ талаб қилган бўлса-да, бу маблағни таъминлаш қийин бўлди.
«Хитойдан ташқаридаги ривожланаётган иқтисодиётлар дунё аҳолисининг тахминан учдан икки қисмини ташкил қилишига қарамай, глобал тоза энергия инвестицияларининг атиги 15 фоизини олади», — дейди Синха.
Унинг айтишича, Ҳиндистонга ривожланган мамлакатлар бутун ўтиш даврини молиялаштириши шарт эмас, балки кўпроқ хусусий инвестицияларни жалб қилиш учун арзонроқ кредитлар, кафолатлар ва валюта йўқотишларидан ҳимояланиш керак.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, ушбу ўтиш даври ҳал қилувчи паллада юз бераётганини ҳисобга олсак, молиялаштириш, узатиш инфратузилмаси ва сақлашдаги ушбу бўшлиқларни тўлдириш жуда муҳим бўлади.
Узатишдаги тақчиллик Ҳиндистоннинг қайта тикланадиган энергия манбаларини барпо этиши йўлидаги энг муҳим операцион хавф эканлиги айтилмоқда
Ҳиндистон иссиқхона газларини чиқариш бўйича дунёда учинчи ўринда туради ва электр энергиясига бўлган талабнинг кескин ўсишига дуч келмоқда, бу талаб ҳар йили ўртача 7 фоиздан кўпроққа ошмоқда. Маълумотлар марказлари ва чиплар ишлаб чиқариш каби соҳалар кенгайган сари талаб янада тезлашиши кутилмоқда.
ташқи манба Ҳиндистоннинг электр энергиясига бўлган талаби 2035 йилга бориб 80 фоизга ошишини прогноз қилмоқда, бу ривожланаётган иқтисодиётлар орасида энг кескин ўсишдир. Шунингдек, у мамлакатда қайта тикланадиган энергия манбаларининг жадал кенгайишини ривожланган дунёда бу йил чиқиндиларнинг камайишига таъсир кўрсатган асосий омил сифатида баҳолайди, ваҳоланки ривожланган иқтисодиётларда энергия билан боғлиқ CO2 чиқиндилари 1990-йиллардан бери биринчи марта кескинроқ ошган.
Шу сабабли, Ҳиндистон ўз мақсадларига ўз вақтида қанчалик муваффақиятли эришиши дунёнинг иқлим мақсадларига эришиш қобилиятига жуда катта таъсир кўрсатади.