Ҳинд актёрининг йўқолиб кетиш хавфи остида турган гиббон билан видеоси терговга сабаб бўлди

Тамил Наду актёри Викрам томонидан улашилган, ё'қолиб кетиш хавфи остида турган гиббон билан о'заро алоқада бо'лган видео Ҳиндистон ёввойи табиат идоралари томонидан унинг ҳайвон билан қандай алоқада бо'лганлиги бо'йича текширув о'тказишга туртки бо'лди.

Асл исми Кеннеди Жон Виктор бо'лган мукофотга сазовор бо'лган актёр душанба куни Инстаграмда о'чирилган видеони жойлаштирди, унда у лар гиббонни қучоқлаб, о'йнаётгани тасвирланган. Ушбу воқеа штатнинг о'рмон бошқармасини гиббоннинг хусусий турар-жойда мавжудлиги ва унга эгалик қилиш ва уни о'тказишга оид қоидаларга риоя қилинганми ёки ё'қми, деган саволга жавоб беришга мажбур қилди.

Расмийлар ҳайвон савдоси қилинганми ёки Викрамга тегишлими ёки унинг Ҳиндистонга киришида иштирок этганми, ҳали аниқламади. Викрам бу масалага очиқчасига мурожаат қилмади. Унинг жамоатчилик билан алоқалар бо'йича ходими Ювараж ББС Тамилга актёр баёнот берса, оммавий ахборот воситаларига хабар берилишини айтди.

Лар гиббонлари Жануби-Шарқий Осиёда туг'илган майда маймунлар бо'либ, уларнинг халқаро савдоси қат'ий тартибга солинади. Расмийларнинг та'кидлашича, ҳайвон Викрамнинг қариндошининг Ченнайдаги уйида сақланаётган эди.

Тамил Наду бош ёввойи табиат қо'риқчиси Ракеш Кумар Догра ББС Тамил нашрига берган интервюсида, агар шахсларда зарур қонуний рухсатномалар ва ҳужжатлар мавжуд бо'лса, лар гиббонни сақлашга рухсат берилганини айтди. "Лар гиббон қаердан келганлиги бо'йича тергов олиб борилмоқда. Шундан кейингина унинг ноқонуний олиб келинганлигини айтишимиз мумкин", деб тушунтирди у.

Бу иш миллий э'тиборни тортди. Викрам Ҳиндистоннинг машҳур тамил тилидаги кино саноати бо'лган Тамил киносининг таниқли намояндаси бо'либ, о'ттиз йилдан ортиқ вақт давомида о'зининг ноан'анавий ва жисмоний жиҳатдан қийин роллари билан танилган.

Лар гиббонлари яшаш жойларининг ё'қолиши, ов қилиш ва ноқонуний уй ҳайвонлари савдоси таҳдидлари туфайли ё'қолиб кетиш хавфи остида бо'лганлар қаторига киради. Сариқ ёки то'қ жигарранг мо'йнали ва юзлари атрофида о'зига хос оқ ҳалқа билан ажралиб турадиган бу кичик маймунлар Таиланд, Мянма ва Малайзия каби Жануби-Шарқий Осиёнинг айрим қисмларида тропик о'рмонларда кичик оилавий гуруҳларда яшайди.

Бу тур ё'қолиб кетиш хавфи остида бо'лган турлар савдосини қат'ий назорат қилувчи халқаро келишув бо'лган СИТЕС томонидан ҳимояланган. Ҳиндистон ўзининг ёввойи табиат қонунларига СИТЕС ҳимоясини киритди, бунда бундай ҳайвонларни сақловчи шахслар уларни ёввойи табиат идораларида рўйхатдан ўтказиши ва уларга эгалик қилиш ва ўтказиш қоидаларига риоя қилиши шарт.

“Экзотик ҳайвонларни импорт қилиш учун ДГФТ [Ташқи савдо бош директорати] рухсатномаси ва эътирозсиз сертификатни, сўнгра ёввойи табиатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассис сертификатини тақдим этиш керак”, деб таъкидлади Догра.

Баҳс душанба куни Викрам ўзининг лар гиббон билан тушган видеосини Инстаграмга юклаганида бошланди. Тасвирлар тезда интернетда тарқалди, баъзи оммавий ахборот воситалари ҳайвонни актёрнинг янги уй ҳайвони сифатида хабар қилишди, кейин эса у бир неча соат ичида унинг аккаунтидан ўчирилди.

Ўшандан бери қисқа видео ёввойи табиат амалдорларини шимоли-шарқий Манипур штатигача 2000 км дан ортиқ масофани босиб ўтган тергов йўлига олиб борди. Тамил Наду ўрмон хўжалигининг юқори лавозимли амалдори ББС Тамилга аноним равишда гапириб, ҳайвон 2020-йилда Манипурда яшовчи шахс томонидан ҳукуматнинг ПАРИВЕШ порталида эълон қилинган саккизта лар гиббон (тўртта эркак ва тўртта урғочи) орасида эканлигини маълум қилди. ПАРИВЕШ экзотик ҳайвонларни ро'йхатга олиш ва атроф-муҳит, о'рмон ва ёввойи табиатга оид рухсатномаларни олиш учун расмий Ҳиндистон платформасидир. Порталдаги ёзувларда Малайзия ҳайвонларнинг келиб чиқиш мамлакати сифатида ко'рсатилган.

Мансабдор шахс томонидан келтирилган ёзувларда шу йилнинг 5-июн куни Манипурдан битта эркак ва иккита ург'очи лар гиббонлар асраб олиш учун Тамил Наду штатининг Эроде туманидаги Перундурай шаҳридаги бир кишига о'тказилгани ко'рсатилган. Бироқ, терговчилар ҳали ҳам Тамил Наду бош ёввойи табиат қо'риқчисидан ҳайвонларнинг штатга кириши учун рухсат олинганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни топа олишмаган.

Икки ой о'тгач, 5-август куни Перундурайдан битта эркак ва битта ург'очи гиббонлар Ченнайдаги Викрамнинг қариндошига о'тказилгани айтилмоқда. Терговчилар энди гиббонларнинг аниқ келиб чиқишини аниқлаш ва уларнинг саёҳатининг ҳар бир босқичида барча зарур ҳужжатлар мавжудлигини текшириш устида ишламоқдалар.

Ёввойи табиат фаоллари шунингдек, ҳайвонларнинг Ҳиндистонга дастлабки кириши ҳақида хавотир билдиришди. Манипур Мянма билан чегарадош ва Ҳиндистоннинг шимоли-шарқий минтақаси экзотик ёввойи ҳайвонларнинг ноқонуний савдоси ё'налиши сифатида аниқланган, аммо расмийлар бу ишда гиббонлар савдо қилинган деган хулосага келмаган.

Тамил Наду о'рмон бошқармаси о'з ҳужжатларини, жумладан, СИТЕС ро'йхатига киритилган ҳайвонларнинг халқаро ко'чиши ва уларга эгалик қилиш қоидаларига риоя қилишни текширмоқда. Уюшган ёввойи ҳайвонлар жиноятларини тергов қилувчи федерал агентлик бо'лган Ҳиндистоннинг Ёввойи ҳайвонларга қарши жиноятларни назорат қилиш бюроси (ВССБ) ҳам бунга аралашди.

ВССБнинг Жанубий зона директори о'ринбосари Тҳенмозҳи ББС Тамилга бюро Ченнаи ёввойи ҳайвонлари расмийларига ҳужжатларни текшириш ва тегишли чораларни ко'ришни со'раб хат ёзганини ма'лум қилди. "Лар гиббон ушбу келишувга мувофиқ ҳимояланган тур сифатида таснифланади. Улар фақат ҳимояланган ҳайвонлар сифатида ко'риб чиқилиши керак", деди Тҳенмозҳи СИТЕСга мурожаат қилиб. ВССБ кейинги ҳаракатлар давом этаётган тергов натижаларига бог'лиқ бо'лишини та'кидлади.

Бу иш Ҳиндистонга экзотик ҳайвонларнинг ноқонуний савдоси билан бог'лиқ кенгроқ хавотирлар фонида юзага келди. Со'нгги йилларда божхона ходимлари Жануби-Шарқий Осиёдан келган ё'ловчиларни бир неча бор юкларида тирик судралиб юрувчилар, қушлар ва приматлар билан ушлашди. 2025-йил июл ойида Мумбай ва Пуне аеропортларида икки ой ичида Бангкокдан келган 350 дан ортиқ экзотик ҳайвонлар мусодара қилинди. Гиббонлар ҳам бундай мусодараларнинг бир қисми бо'лган; ноябр ойида Бенгалурудаги божхона ходимлари Бангкокдан келган ё'ловчилар олиб келган экзотик ҳайвонлар орасидан биттасини топдилар. Ченнайнинг о'зида ҳам бир нечта шунга о'хшаш ҳодисалар юз берди, жумладан, шу йилнинг феврал ойида Бангкокдан келган ё'ловчидан тошбақалар, игуаналар ва илонлар каби 31 та экзотик ҳайвон мусодара қилинди.