Ҳайратоннинг қайта тикланиши
Россия Афғонистон билан савдо алоқаларини ривожлантириш учун Ҳайратон портида эркин иқтисодий зона (ЭИИЗ) ташкил этишни таклиф қилди.
Россия Афғонистонга Ҳайратон чегара портида махсус иқтисодий зона (СЕЗ) яратишни таклиф қилди. Афғонистон Исломий Матбуоти (АИП) хабар беришича, ташаббус қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини биргаликда савдо қилиш ва қайта ишлашни рағбатлантиришга қаратилган.
Бу ташаббус Россиянинг Кобулдаги элчиси Дмитрий Жирнов томонидан 27-август куни Афғонистон Давлат корхоналари бош бошқармаси раҳбари Аҳмад Жан Билол билан учрашувда эълон қилинди. Россиялик дипломат музокараларни ташкил этгани учун миннатдорчилик билдирди ва Ҳайратонда СЕЗ ташкил этиш бўйича аниқ таклифни тақдим этди.
Россия вакили ушбу зона қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сақлаш, қайта ишлаш ва қадоқлаш, шунингдек, бошқа иқтисодий фаолият учун зарур инфратузилмани таъминлаши мумкинлигини аниқлик киритди.
Афғонистондаги Россия бизнес маркази раҳбари Рустам Хабибуллин шундай деди: "МИХларнинг ташкил этилиши иккала мамлакат учун ҳам фойдали - бу санксиялар босимини юмшатиш ва экспортни кенгайтиришга ёрдам берадиган воситадир. Нефт ва газ қазиб олиш, қайта ишлаш, машинасозлик ва минералларни қайта ишлаш соҳасидаги Россия компаниялари Ҳайратонда фаолият юритади. МИХларнинг ташкил этилиши уларнинг фаолиятини кучайтиради, хизмат кўрсатиш ва ўқув марказларини ташкил этиш ва Афғонистонда ишлаб чиқарилган маҳсулотлар турини кенгайтириш имконини беради. Шаҳар Афғонистоннинг асосий логистика маркази бўлиб, жадал ривожланмоқда. Бундан ташқари, бу ерда Кобулдаги Россия элчихонаси билан боғлиқ консуллик идораси жойлашган.
Жавобан Аҳмад Жан Билол Афғонистон Ислом Амирлиги Россия билан турли иқтисодий соҳалардаги ҳамкорликни қадрлашини ва қўшма лойиҳаларни янада ривожлантиришга тайёрлигини билдирди. У ўз вазирлигининг янги ва қуритилган меваларни халқаро бозорларга экспорт қилишни кўпайтириш учун тегишли давлат компанияларининг фаолиятини мустаҳкамлаш ва кенгайтириш бўйича фаол ишларини таъкидлади.
Афғонистон томони ҳам ўз таклифларини билдирди: Билол Афғонистонда КамАЗ юк машиналарини таъмирлаш устахонасини ташкил этишда ёрдам сўради ва Россиядан нефт маҳсулотларини импорт қилишга қизиқиш билдирди.
Россия элчиси С. Жирнов Билолга Россиянинг ҳар томонлама ёрдами ҳақида ишонтирди. Барча ко'тарилган масалалар. Учрашув иштирокчилари зонани яратишнинг ҳуқуқий ва техник жиҳатларини ҳал қилиш учун экспертлар даражасидаги маслаҳатлашувларни давом эттиришга келишиб олдилар. Лойиҳанинг аниқ муддатлари ва инвестиция ҳажмлари ҳали э'лон қилинмаган. Кейинги ривожланиш ҳозирда Афг'онистон божхонаси ва хусусий логистика операторлари назорати остида бо'лган порт инфратузилмасидан фойдаланиш шартлари бо'йича келишувга бог'лиқ бо'лади.
Россиянинг Ҳайратонда МИХ ташкил этиш таклифи Афг'онистон расмийларининг минтақага минтақавий инвестицияларни жалб қилиш бо'йича параллел са'й-ҳаракатлари фонида пайдо бо'лди. Аввалроқ, 2026-йил май ойи бошида, О'збекистон делегацияси билан учрашувда Афг'онистон саноат ва савдо вазири Нуруддин Азизи МИХ ташкил этиш учун Ҳайратон порти яқинидаги Торраҳи туманида тахминан 200 гектар ер ажратилишини э'лон қилди. Азизининг со'зларига ко'ра, Афг'онистондаги инвестиция муҳити о'збек ишбилармонлари учун "қулай". О'збекистон вакиллари билан учрашувда икки томонлама савдони кенгайтириш, афг'он пахтаси, ко'мири ва меваларини экспорт қилиш, шунингдек, озиқ-овқат ва фармацевтика саноатида ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинди.
Чет эл валютасининг жиддий танқислиги ва банк о'тказмаларига чекловларга дуч келган Афг'онистон Ислом Амирлиги МИХни... инвестицияларни жалб қилиш ва иш о'ринларини яратишнинг бир усули. Россия о'з навбатида шунга о'хшаш лойиҳалар орқали минтақадаги иқтисодий мавқеини мустаҳкамлашга ва Жанубий Осиё бозорларига чиқишга, Афг'онистоннинг транзит салоҳиятидан фойдаланишга интилмоқда.
Қадимги ма'лумот: Ҳайратон - Балх вилоятининг шимолий қисмидаги чегара шаҳри ва порти бо'либ, О'збекистон билан давлат чегарасини ташкил этувчи Амударё дарёси бо'йида жойлашган. О'збекистоннинг Термиз шаҳри қарама-қарши соҳилда жойлашган. Тахминан 6000 кишилик кам сонли аҳолисига қарамай, шаҳар Афг'онистоннинг асосий логистика маркази ҳисобланади ва жадал ривожланмоқда. Россия Бош консуллиги ҳам у ерда жойлашган бо'либ, келажакдаги лойиҳаларни мувофиқлаштиришга ёрдам беради.