«Ҳар бири қалбининг тўрида медаль ҳақида ўйлайди». Нафиса Мўминова — шахмат Олимпиадасидаги терма жамоа ҳақида

«Ҳар бири қалбининг тубида медаль ҳақида ўйлайди». Нафиса Мўминова — шахмат Олимпиадасидаги терма жамоа ҳақида

46-шахмат Олимпиадаси 16 сентябрь куни Самарқандда бошланади. Мезбон мамлакат сифатида Ўзбекистон бир йўла бир нечта жамоани — учта эркаклар ва учта аёллар терма жамоасини олиб чиқади.

Биринчи аёллар жамоасини мамлакатнинг энг машҳур шахматчиларидан бири, кўп йиллар давомида халқаро майдонда Ўзбекистон шарафини ҳимоя қилган Нафиса Мўминова бошқаради. Энди у терма жамоа билан ўйинчи сифатида эмас, балки сардор сифатида ишламоқда.

Олимпиада бошланишидан бир неча кун олдин «Газета» шарҳловчиси Георгий Шванов Нафиса Мўминова билан жамоанинг тайёргарлиги, таркиб танланиши, ёш шахматчи қизлар, аёллар шахматининг ривожланиши ва жамоа учун ўйнашнинг асосий тамойили ҳақида суҳбатлашди.

— Йиғинлар Қашқадарё вилоятидаги Мираки дам олиш зонасида бўлиб ўтмоқда. Бу ерда биринчи аёллар терма жамоаси: Афруза Ҳамдамова, Гулруҳбегим Тоҳиржонова, Нилуфархон Имомқўзиева, Умида Омонова ва Гулдона Каримова, шунингдек, мураббийлар штаби тайёргарлик кўрмоқда. Ушбу йиғин — Олимпиада олдидан сўнгги тайёргарликдир.

Иккинчи жамоанинг йиғинлари Тошкентда, Holiday Inn меҳмонхонасида бўлиб ўтмоқда ва 13 сентябргача давом этади. Учинчи терма жамоа Олимпиада олдидан матч-турнир ўйнайди.

— Ҳар бир жамоанинг ўз дастури бор. Одам жуда кўп бўлса, чалғитувчи омиллар кўпаяди. Шунинг учун биз ҳар бир терма жамоа алоҳида тайёргарлик кўришини лозим топдик: биринчи, иккинчи ва учинчи жамоаларнинг ўз мақсад ва вазифалари бор. Ҳар бир бешлик яхлит бир жамоа сифатида ҳаракат қилади ва йиғинларда қизлар учун бир-бирларига эътибор қаратиш муҳимдир.

Учинчи жамоага келсак, уларда ўйин амалиёти камроқ бўлгани учун улар матч-турнир ўйнашига қарор қилдик.

— Ҳа. Йиғинлар якунига келиб юкламани аста-секин камайтирамиз ва қизларга дам олиш имконини берамиз. Машғулотларни бутунлай тўхтатиб қўйиш мумкин эмас — спорт формасини сақлаб қолиш, Олимпиадага куч ва ғайратга тўла ҳолда етиб бориш муҳим. Бунинг учун бизда жисмоний тайёргарлик бўйича мураббийлар ҳам ишламоқда.

— Бусиз иложи йўқ. Эрталаб бизда стретчинг (чизилиш машқлари), кечқурун эса кардиомашғулотлар бўлади.

— Ҳа. Лекин менда сардорлик тажрибаси бор: ўтган йили аёллар ўртасидаги жамоавий жаҳон чемпионатида ушбу ролда дебют қилган эдим.

— Бу катта масъулият. Мен қизлар билан имкон қадар кўпроқ ишлашга ва уларга ҳам шахмат, ҳам бошқа масалаларда ёрдам беришга ҳаракат қиляпман. Бизда аҳил жамоа шаклланган ва ўйлайманки, ҳаммаси яхши бўлади.

— Мен машғулотлар жараёнини назорат қиламан: тайёргарлик қандай кетаётгани, шахматчилар ва мураббийлар нима устида ишлаётгани, қандай хатоларни тузатиш кераклигини кузатиб бораман. Муайян спортчига ким кўпроқ мос келиши ва қайси дебют устида ишлаш кераклигини ҳисобга олиб, ишларни мураббийлар ўртасида тақсимлайман.

Бундан ташқари, қизларнинг турнирларда иштирок этиши билан шуғулланаман, ташкилотчилар билан алоқада бўламан. Терма жамоа билан боғлиқ ҳар қандай масала бўйича қизлар менга мурожаат қилишади.

Олимпиаданинг ўзида сардор ҳар бир тур учун таркиб, алмаштиришлар ва бошқа қарорлар учун жавобгар бўлади. Биз мураббийлар билан маслаҳатлашамиз, ҳар ким ўз фикрини билдиради, лекин якуний қарорни мен қабул қиламан. Спорт психологияси бўйича мутахассис сифатида қизларга психологик юкламани енгиб ўтишда ҳам ёрдам бераман.

— Ҳа, анчагина катта.

— Баъзи исмлар маълум, лекин ҳозирча штаб таркибини ошкор қилмоқчи эмасман.

— Ҳа, давом этмоқда, лекин ҳозирча у айнан ким билан ва қайси форматда ишлаётганини айта олмайман.

— Ҳиндистон, Хитой, Грузия ва бошқа рейтинг фаворитларини. Лекин аёллар Олимпиадаси кутилмаган совғаларга бой. Бу жамоавий мусобақа бўлиб, кўп нарса вазиятга ва терма жамоа ичидаги муҳитга боғлиқ. Юқори рейтинг ҳали ғалабани кафолатламайди.

— Мақсадимиз — имкон қадар яхши натижа кўрсатиш. Албатта, ҳар бир қиз қалбининг тубида медаль ҳақида ўйлайди.

— Йўқ. Бизда кимдандир ўзиб кетиш мақсади йўқ. Бутун турнирда ғолиб чиқиш керак.

— Менимча, бу ёрдам беради. Иқлим ва таомлар билан боғлиқ муаммолар бўлмайди. Биринчи терма жамоанинг икки аъзоси — Афруза Ҳамдамова ва Гулдона Каримова асли самарқандлик, улар ўз уйларида ўйнашади. Бутун эътиборни шахматга қаратиш ва ўзларининг энг яхши ўйинларини кўрсатиш имконияти бўлади.

— Биз жорий рейтингни ва олти ойлик ўртача рейтингни ҳисобга олдик.

Дастлаб таркиб 1 май ҳолатига кўра — жорий ва олти ойлик ўртача рейтинг асосида белгиланган эди. Ўшанда ушбу кўрсаткичлар бўйича Мадинабону Халилова биринчи терма жамоага кирган эди.

Бироқ кейинроқ бизнинг юлдузимиз Нилуфархон Имомқўзиева аёллар ўртасидаги Осиё чемпионатида ажойиб иштирок этди: тўққизинчи ўринни эгаллади, рейтингига кўплаб очколар қўшди ва 2300 лик довондан ўтди. У Ўзбекистоннинг рейтинг бўйича учинчи шахматчисига айланди.

У бор-йўғи 15 ёшда, лекин биз уни жамоага олишимиз керак деган хулосага келдик, чунки у охирги пайтларда жуда ишончли ўйин кўрсатмоқда. У август ойида якуний таркибга кирди.

— Ҳа, Олимпиадада иккаласи ҳам дебют қилади. Шу билан бирга, уларда жамоавий мусобақаларда тажриба бор. Гулдона аёллар ўртасидаги жамоавий жаҳон чемпионатида иштирок этган.

Нилуфархон ўтган йили Лондонда рапид ва блиц бўйича жамоавий жаҳон чемпионатида ўйнаб, ажойиб натижа кўрсатди — олтинчи тахтада 12 имкониятдан 8 очко жамғарди. Ўша турнирда Нодирбек Абдусатторов, Жавоҳир Синдаров ва бошқа энг кучли шахматчилар иштирок этган эди.

Бундан ташқари, Нилуфархон — 15 ёшгача бўлган мактаб ўқувчи қизлар ўртасида жаҳон чемпиони. Унда тажриба бор ва ўйлайманки, Олимпиада уни чўчитмайди.

— Баъзи мураббийлар ҳам эркаклар, ҳам аёллар билан ишлашади. Лекин мен учун машғулотлар пайтида мураббийнинг диққати бўлинмаслиги ва қизларимиз ундан максимал даражада фойда олишлари муҳим эди. Шунинг учун эркаклар ва аёллар терма жамоалари алоҳида тайёргарлик кўришмоқда ва шахмат қисмида деярли кесишишмайди.

Яқинда Гонконгда улар биргаликда битта жамоада иштирок этишди, лекин уларнинг машғулот жараёни бошқача.

— Ҳар доим ўйнагинг келади.

— Ҳозирча йўқ. Ҳозир менда бошқа устуворликлар бор. Мен терма жамоалар билан шуғулланяпман, бундан ташқари менда Sky Chess мактаби бор, унга ҳам вақт ажратиш керак. Олимпиадага тайёргарлик туфайли иш жадвали жуда тиғиз: амалда мен тўртинчи ойдирки жамоа билан бирга яшаяпман, барча қизлар билан эса деярли икки йилдан бери ишлаб келмоқдаман.

— Иккинчи жамоа сардори — Алексей Барсов, учинчисиники — Марат Жумаев. Улар жамоалар билан мураббий сифатида ҳам ишлашмоқда. Иккинчи терма жамоада бошқа мутахассислар ҳам бор, учинчи жамоа билан эса асосан Маратнинг ўзи шуғулланмоқда.

— Ҳа, илгари бундай шароитлар бўлмаган. Ҳозир қизларда тўлақонли тайёргарлик кўриш учун имкониятлар ва қўллаб-қувватлаш мавжуд. Бундан жуда хурсандман.

— Буни нима билан боғлайсиз?

— Шахмат федерациясида раҳбарият ўзгарди, у ерга [Ўзбекистон Бош вазири] Абдулла Ниғматович Арипов қайтди — ва шундан сўнг кўп нарса ўзгарди. У мен ўйнаган йилларда ҳам Федерацияни бошқарган эди. Ўшанда фақат у раҳбар бўлган даврдагина мен Федерация томонидан қўллаб-қувватланганман.

У қайтганидан кейин давлат аёллар шахматига жуда катта эътибор қарата бошлади ва натижалар деярли дарҳол кўзга ташланди. Мен жамоа билан ишлашни бошлаганимда, Ўзбекистон ФИДЕ рейтингида 43-ўринда эди. Ҳозир биз 21-ўриндамиз, 2026 йилнинг январида эса 15-ўрингача кўтарилган эдик.

— Қизлар стипендия олишмоқда, уларнинг турнирлардаги иштироки, мураббийлар ва жисмоний тайёргарлик бўйича мутахассис меҳнати ҳақи тўланмоқда. Уларга фақат шахматга эътибор қаратиш қолди.

Бундан ташқари, улардан барча ташкилий ташвишлар олиб ташланди: турнирларга рўйхатдан ўтиш, чипталар сотиб олиш, йўналишларни режалаштириш, ташкилотчилар билан музокаралар олиб бориш ва меҳмонхоналар излаш. Бу масалалар билан кузатувчи гуруҳ шуғулланади.

— Жамоа учун ўйнаганингда масъулият юқорироқ бўлади. Олимпиадаларда мен биринчи тахталарда ўйнаганман ва етакчи сифатида буни ҳар доим жуда ўткир ҳис қилганман. Бу ерда асосийси — ютқазмаслик ва ўз тахтангни ишончли ушлаб туришдир.

Шахсий турнирда кўпроқ таваккал қилиш, ўткир дебютлар ва экспериментал ғояларни синаб кўриш мумкин. Олимпиадада эса, энг аввало, ишончли ўйнаш керак.

Ўзбекистоннинг биринчи аёллар терма жамоаси таркибида Афруза Ҳамдамова (ФИДЕ рейтинги — 2443), Гулруҳбегим Тоҳиржонова (2357), Умида Омонова (2297), Нилуфархон Имомқўзиева (2281) ва Гулдона Каримова (2242) иштирок этади.

Иккинчи жамоа таркибига Нилуфар Ёқуббоева (2246), Маржона Маликова (2149), Асал Салимова (2088), Мадинабону Халилова (2087) ва Мумтозбегим Мансурова (1928), учинчи жамоа таркибига эса Зилола Актамова (2078), Мафтуна Бобомуродова (2030), Барчиной Шокиржонова (1996), Шоҳина Аҳмедова (1978) ва Озода Шаҳзодова (1964) кирди.