Греция бош вазири Бернхемни Элгин мармарларини бутунлай қайтаришга чақирди

Греция бош вазири Бернҳемни Элгин мармарларини бутунлай қайтаришга чақирди

Греция бош вазири Энди Бернҳемни Парфенон ҳайкалларини Грецияга қайтариш учун зарур бўлган «сиёсий ирода»ни кўрсатишга чақирди.

The Guardian газетаси учун ёзган мақоласида Кириакос Мицотакис Буюк Британияда Элгин мармарлари сифатида танилган классик хазиналарни қайтариш «кучли сигнал юбориши», аммо бу «жасорат» талаб қилишини айтди.

Ҳайкаллар XIX асрдан бери Британия музейида намойиш этиб келинмоқда, гарчи Греция уларнинг олиб кетилиши қонунийлигини узоқ вақтдан бери шубҳа остига қўйиб келади.

Мицотакис ва унинг ҳукумати аввалроқ Британия музейи билан ҳайкаллар масаласини муҳокама қилган, бироқ грек расмийлари уларни бутунлай қайтаришни талаб қилаётгани сабабли ҳалигача келишувга эришилмаган.

Греция бош вазири Баё гиламининг Британия музейига вақтинчалик берилиши атрофидаги яқинда юз берган шов-шувдан фойдаланиб, ўз мамлакатининг Элгин мармарларига бўлган даъвосини яна бир бор такрорлади.

«Ҳеч ким гиламнинг сақланиб қолган қисмини иккига бўлиб, ярмини Лондонда, ярмини эса Баёда намойиш этишни ва буни уни тушунишнинг муносиб усули деб даъво қилишни жиддий ўйлаб кўрмаган бўларди», деб ёзди у пайшанба куни.

«Аммо Парфенон ҳайкаллари билан айнан шундай содир бўлди».

Унинг бу фикрлари Британия музейи директори Николас Каллинаннинг сўзларидан кейин янгради. Каллинан ўрта асрларга оид каштачилик намунасини вақтинчалик олиш бўйича ўнлаб йиллар давомида рад этилган сўровлардан сўнг, Буюк Британия ва Франция ўртасида яқинда эришилган келишув Греция билан Элгин мармарлари бўйича эҳтимолий келишувга ишора қилиши мумкинлигини айтган эди.

Мицотакис музейнинг «Баё гилами ижараси Парфенон ҳайкаллари бўйича келишув учун намуна бўлиши мумкинлиги ҳақидаги яқинда берган таклифидан ҳайратда қолганини» айтди ва қўшимча қилди: «Мен бунга ишонмайман».

«Греция Британия музейининг ҳайкалларга эгалик ҳуқуқини тан олишини талаб қиладиган ҳеч қандай келишувни ёки ўз ёдгорлигимизнинг қисмларини „ижарага“ олишимизни англатувчи схемаларни қабул қила олмайди», деб ёзди у.

Бунинг ўрнига у Бернҳемни ҳайкаллар бўйича аввалги фикрларида содиқ қолишга ва уларни бутунлай қайтариш йўлини топишга чақирди.

Бу «ҳал қилувчи қадам» бўлади, деди Мицотакис, бу қадам «ҳайкалларни бирлаштиради ва тарихий низони маданий дўстликнинг ноёб актига айлантиради».

Ҳали 2023 йилда, ҳукуматга қайтиб, бош вазир бўлишидан бир неча йил олдин, Бернҳем ҳайкаллар Грецияга «ҳеч қандай шартларсиз» қайтарилиши кераклигини айтган эди.

Йиллар давомида у буни амалга ошириш учун қонунчиликни ўзгартиришни қўллаб-қувватлади. Аммо ўтган ойда у Financial Times газетасига «бу охир-оқибат Британия музейининг иши» эканини айтди ва «ҳуқуқий жиҳатдан бу масала айнан ўша ерда ҳал бўлишини» қўшимча қилди.

Элгин мармарларининг аксарияти Афинадаги Парфенондан келтирилган

Британия элчиси Лорд Элгинга XIX аср бошларида Афинани бошқарган Усмонли империяси томонидан баъзи мармар ҳайкалларни олиб кетишга рухсат берилган.

Улар милоддан аввалги 447 ва 432 йиллар оралиғида Афина Акрополидаги Афина ибодатхонасини — ҳозирда Парфенон деб номланувчи обидани безаш учун яратилган.

1816 йилда парламент махсус қўмитаси Элгиннинг хатти-ҳаракатларини қонуний деб топганидан сўнг, ҳайкаллар Парламент акти орқали Британия музейи коллекциясининг бир қисмига айланди.

Греклар уларнинг олиб кетилиши қонуний бўлганини инкор этадилар ва уларни қайтариш ҳақидаги чақириқлар жуда қатъий янграмоқда.

Греция пойтахтидаги Акрополь музейининг Парфенон галереяси атайлаб Британия музейидаги ҳайкаллар учун жой қолдирилган ҳолда лойиҳалаштирилган.

2023 йилда ўша пайтдаги музей раиси Жорж Осборн BBC'га греклар билан 200 йилдан ортиқ давом этган «анча аччиқ келишмовчиликдан» кейин «янаям ҳамкорликка асосланган келишув» излаётганини айтган эди.

Мицотакиснинг сўнгги баёнотлари узоқ давом этаётган низо атрофидаги риториканинг янгидан кескинлашганидан далолат беради.

Ўтган ойда Греция соғлиқни сақлаш вазири Breitbart News нашрига АҚШ президенти Дональд Трампнинг британларга Парфенон бўлакларини қайтариш учун босим ўтказишини кўришни исташини айтган эди.

Британия музейи ва Буюк Британия ҳукуматининг позицияси шундан иборатки, қонунчилик унинг коллекциясидаги ашёларни бутунлай қайтаришни тақиқлайди, гарчи ижара шартномалари одатий ҳол бўлса-да.

Фаолларнинг таъкидлашича, Британия музейи тўғрисидаги қонунга ўзгартириш киритилиши мумкин. Бироқ, Буюк Британия ҳукумати бу устувор вазифа эканини билдирмаган.