Гонг ким учун чалинмоқда
Кўринмас инвесторлар: нима учун Қирғизистон ҳукумати ўтмиши бўлмаган компаниялар билан келишувлар имзоламоқда?
Гонг ким учун чалинмоқда
Қирғизистон Президенти ҳузуридаги Миллий инвестиция агентлиги Гонконгнинг Gubon Group компанияси билан кенг кўламли «Савдо-иқтисодий зона» ташкил этиш бўйича ўзаро тушуниш меморандумини имзолади. Лойиҳа 10 минг иш ўрни яратишни ваъда қилмоқда, бироқ ҳамкор компаниянинг ўзи фақат 2024 йилнинг бошида рўйхатдан ўтган бўлиб, амалга оширилган лойиҳалар бўйича оммавий тарихга ёки эгалари ҳақида аниқ маълумотларга эга эмас. Шу билан бирга, ушбу улкан келишувнинг тафсилотлари — аниқ муддатлар ва инвестициялар ҳажми ҳам сирлигича қолмоқда.
Бу ҳолат республикага хорижий капитални жалб қилиш амалиётидаги ягона ҳолат эмас. Агентлик портфелида обрўси бозор томонидан тасдиқланмаган тузилмалар билан бир нечта меморандумлар тўпланиб қолган. Масалан, «Текстиль Транс» компанияси ўз фаолияти тўғрисида очиқ маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда, қиймати 100 миллион долларлик логистика марказини қуриш ниятида. Яна бир мисол — 210 миллион долларлик турар жой мажмуасини қуриш учун махсус ташкил этилган «Хан-Тенгри девелопмент» компаниясидир. Унинг раҳбарияти Хитой бизнеси билан алоқадор бўлишига қарамай, ушбу тузилманинг ҳақиқий тажрибасини ва якуний бенефициарларини баҳолаш жуда қийин.
Эътиборлиси, амалдаги қонунчилик ҳукуматга «сохта» фирмалар билан тўлиқ инвестициявий келишувлар тузишни тўғридан-тўғри тақиқлайди. Инвестор камида 1 миллиард сом сармоя киритиши ва тегишли соҳада муваффақиятли тажрибага эга эканлигини тасдиқлаши шарт. Бироқ, расмийлар ҳуқуқий бўшлиқдан фойдаланмоқдалар: меморандумларга бундай қатъий талаблар татбиқ этилмайди, чунки улар мажбурий юридик кучга эга эмас ва имзоловчига расмий инвестор мақомини бермайди.
Бундай «меморандум дипломатияси» амалиёти кўпинча иккита мақсадни кўзлайди. Бир томондан, у амалдорларга фаол иш олиб борилаётгандек таассурот уйғотиш ва йирик иштирокчиларни жалб қилиш бўйича ҳисоботларни намойиш этиш имкониятини беради. Иккинчи томондан, бундай ҳужжатларни имзолаш аслида истиқболли майдончалар ёки лойиҳаларни маълум бир тузилмалар учун «банд қилиб қўйиш» имконини беради, улар кейинчалик уларни ҳақиқий пудратчиларга топшириши мумкин. Натижада, шов-шувли сарлавҳалар ортида кўпинча ҳамкорларнинг молиявий ва касбий обрўси билан мустаҳкамланмаган шунчаки ниятлар яширинган бўлади.