Газ бўлади, лекин қимматроқ бўлади
Янги қоидалар бўйича газ: Ўзбекистон аҳолини таъминлаш тизимини ўзгартирмоқда
Газ бўлади, лекин қимматроқ
Ўзбекистонда суюлтирилган газ бозорини кенг кўламли ислоҳ қилишга тайёргарлик кўрилмоқда: аҳолига етказиб бериш устувор аҳамиятга эга бўлади, ҳажмларнинг сезиларли қисми биржа орқали ўтади, соҳага эса хусусий бизнес фаолроқ жалб қилина бошланади. Шу билан бирга, давлат ижтимоий ҳимояга муҳтож оилаларни қўллаб-қувватлашни сақлаб қолиш ниятида.
Янги тизимнинг асосий элементларидан бири «Ҳудудгазтаъминот» АЖ ҳузурида алоҳида компания — «LPG-Trade» МЧЖнинг ташкил этилиши бўлади. У суюлтирилган газ етказиб бериш билан шуғулланади ва амалда янгиланган таъминот моделининг муҳим бўғинларидан бирига айланади.
Ислоҳотнинг бош тамойили — аҳоли эҳтиёжларини таъминлашдир. Фуқароларга суюлтирилган газ етказиб бериш ёқилғи сотишнинг бошқа йўналишларига қараганда устуворликка эга бўлиши керак. Бу, айниқса, марказлаштирилган газ тармоқларига барқарор уланиш мавжуд бўлмаган ва баллонли газ уй хўжаликлари учун муҳим энергия манбаи бўлиб қолаётган ҳудудлар учун жуда муҳимдир.
Шу билан бирга, ёқилғи сотиш механизми ҳам ўзгаради. Маҳаллий ишлаб чиқарилган суюлтирилган газ ва импорт қилинадиган ҳажмларни биржа орқали реализация қилиш назарда тутилмоқда. Етказиб берувчиларнинг ўз савдо шохобчалари учун мўлжалланган ёқилғи бундан мустасно бўлади. Шу тариқа, расмийлар бозорда газ ҳаракатини янада шаффоф қилиш ва босқичма-босқич тушунарли нарх шаклланиши механизмини яратишни кутмоқда.
Аҳолини таъминловчи корхоналар харид манбаини мустақил танлаш имкониятига эга бўлади. Улар суюлтирилган газни биржа савдолари орқали сотиб олишлари ёки тўғридан-тўғри импорт қилувчилар билан битимлар тузишлари мумкин бўлади. Бундай схема етказиб берувчилар сонини кенгайтириши ва тизимнинг ягона таъминот каналига қарамлигини камайтириши керак.
Яна бир муҳим йўналиш — хусусий бизнеснинг ролини босқичма-босқич кучайтиришдир. Давлат секторда рақобат муҳитини яратиш ва вақт ўтиши билан бир тоифадаги истеъмолчиларнинг харажатлари амалда бошқаси ҳисобидан қопланадиган ўзаро субсидиялашдан воз кечиш ниятида.
Шу билан бирга, янада бозорчилик моделига ўтиш давлатнинг ижтимоий функциядан бутунлай воз кечишини англатмайди. Аҳолининг заиф қатламлари учун моддий ёрдам кўзда тутилган. Натижада, Ўзбекистон расмийлари бир вақтнинг ўзида иккита вазифани ҳал қилишга интилмоқда: суюлтирилган газ бозорини янада рақобатбардош ва шаффоф қилиш, аммо ёқилғи нархининг ошиши бюджетга сезиларли юк бўлиши мумкин бўлган оилалар ҳимоясини сақлаб қолиш.
Аслида гап шунчаки янги компания ташкил этиш ҳақида эмас, балки суюлтирилган газни харид қилиш ва импорт қилишдан тортиб, уни якуний истеъмолчига сотишгача бўлган бутун занжирни қайта қуриш ҳақида бормоқда.