Fitch Ipoteka Bank бўйича прогнозини «ижобий» даражасига яхшилади

Fitch «Ипотека-банк» прогнозини «Ижобий» даражасига кўтарди

Fitch Ratings халқаро рейтинг агентлиги «Ипотека-банк»нинг хорижий ва миллий валютадаги узоқ муддатли эмитент дефолти рейтинглари (ЭДР) бўйича прогнозини «Барқарор»дан «Ижобий»га ўзгартирди ва айни пайтда банк рейтингларини «BB» даражасида тасдиқлади.

Шунингдек, Fitch «Ипотека-банк» акциядорини қўллаб-қувватлаш рейтингини «bb» даражасида тасдиқлади ва банкнинг яшовчанлик рейтингини «b»дан «b+»га кўтарди.

Прогнознинг қайта кўриб чиқилиши Ўзбекистоннинг суверен рейтинги бўйича прогнознинг яқинда худди шундай тарзда ўзгартирилгани билан боғлиқ.

Fitch банкнинг яшовчанлик баҳоси ошишини Ўзбекистон банклари учун операцион муҳитнинг яхшиланиши, «Ипотека-банк»нинг активлар сифати билан боғлиқ муаммоларни ҳал қилишдаги ютуқлари, барқарор даромадлиликнинг тикланиши ва капиталлашувнинг сезиларли даражада мустаҳкамланиши билан изоҳлади.

Fitch яқин истиқболда ижобий динамика сақланиб қолишини кутмоқда.

«Ипотека-банк» рейтинглари, шунингдек, унинг бош тузилмаси — OTP Bank Plc томонидан кўрсатилиши мумкин бўлган потенциал қўллаб-қувватлашни ҳам ҳисобга олади. OTPнинг қўллаб-қувватлаш қобилияти ва тайёрлигини баҳолашда агентлик назорат акциялар пакетини, банкнинг OTP муаммоларни ҳал қилиш гуруҳига киритилганини, шўъба банк дефолтга учраган тақдирда бош компания учун юзага келиши мумкин бўлган обрў-эътибор хавфларини ва зарур қўллаб-қувватлашни тақдим этишнинг нисбатан паст қийматини ҳисобга олди.

Шу билан бирга, «Ипотека-банк»нинг акциядорни қўллаб-қувватлаш рейтинги ва хорижий валютадаги узоқ муддатли ЭДР рейтинги Ўзбекистоннинг «BB» даражасидаги мамлакат шифти билан чекланган. Fitch буни маблағларни ўтказиш ва валютани конвертация қилишдаги эҳтимолий чекловлар билан боғлайди, бу эса хорижий валютадаги мажбуриятларга хизмат кўрсатиш учун бош банкнинг қўллаб-қувватлашидан фойдаланишга тўсқинлик қилиши мумкин.

Ўзбекистон банкларининг операцион муҳити баҳоси Fitch томонидан «b»/«ижобий»дан «b+»/«барқарор»га ўзгартирилди. Агентлик сўнгги икки йил ичида банк секторини ислоҳ қилишдаги ютуқларни, хусусан, тартибга солишни мустаҳкамлаш ва тарихий хавф-хатарлар билан ишлашни қайд этди.

Қўшимча омил сифатида Ўзбекистоннинг иқтисодий ўсиши хизмат қилди. 2026 йилнинг биринчи ярмида мамлакат ЯИМ йиллик ҳисобда 8,5% га ўсди. Fitch баҳолашига кўра, банк сектори иш шароитларининг яхшиланиши иқтисодиётнинг юқори ўсиш суръатлари билан биргаликда бизнеснинг кейинги кенгайишини, даромадлиликни ва банкларнинг капитални мустақил равишда ошириш қобилиятини қўллаб-қувватлаши керак.

«Ипотека-банк» Ўзбекистоннинг катталиги бўйича еттинчи банки ҳисобланади. 2026 йилнинг биринчи ярми якунига кўра, унинг улуши банк сектори активларининг қарийб 6% ини ташкил этди. Шу билан бирга, банк ипотека кредитлаш бозорида 21% улуш билан етакчи мавқени эгаллаб турибди. Унинг ялпи кредит портфелининг 80% дан ортиғи чакана кредитлар ҳиссасига тўғри келади.

OTP Bank «Ипотека-банк» акцияларининг 73% ига эгалик қилади. Fitch баҳолашига кўра, OTPнинг иштироки корпоратив бошқарувни такомиллаштириш ва банк стратегиясини амалга оширишга ёрдам берди. Қўшимча омил сифатида Халқаро молия корпорацияси томонидан кредит линиясини конвертация қилиш натижасида «Ипотека-банк»нинг 9% акциялари сотиб олингани бўлди.

Банкнинг кредитлаш суръатлари 2025 йилда мўътадил бўлиб, 6% ни ташкил этди. Бу қарздорликнинг ҳисобдан чиқарилиши ва корпоратив кредитларнинг сўндирилиши фонида юз берди. Fitch 2026 йилда кредит портфели ўсишининг асосан чакана кредитлаш ҳисобига 15% гача тезлашишини прогноз қилмоқда.

Шу билан бирга, валюта хавф-хатарларининг камайиши давом этмоқда. Хорижий валютадаги кредитлар улуши 2026 йилнинг биринчи ярми якунига кўра 14% гача қисқарди, ваҳоланки банк сектори бўйича ўртача кўрсаткич 39% ни ташкил этади.

«Ипотека-банк», шунингдек, хавф-хатарларни бошқариш тизимини OTP ёндашувларига мослаштирди, бу эса Fitch баҳолашига кўра, янги кредитлар сифатини оширди. Шу билан бирга, агентлик қарз олувчиларни баҳолашнинг янги стандартлари ҳали тўлиқ кредит цикли давомида синовдан ўтмаганини қайд этади.

Кредит портфелининг сифати банкнинг заиф томонларидан бири бўлиб қолмоқда, бироқ кўрсаткичлар яхшиланмоқда. МҲХС 9 бўйича Stage 3 қадрсизланган кредитлар улуши 2024 йилнинг биринчи ярми якунидаги 23% дан 2025 йил якунига келиб 19,7% гача камайди.

Fitch ушбу кўрсаткич пасайишда давом этишини ва 2026 йил охирига келиб 13% дан пастга тушишини кутмоқда. Бу муаммоли тарихий активларнинг кейинги тартибга солиниши ва кредитлаш ўсишининг қайта тикланиши билан боғлиқ бўлади.

Stage 2 кредитлари улуши ҳам қисқарди — бир йил олдинги 17,8% га нисбатан 2025 йил якунига кўра 8,4% ни ташкил этди. Fitch буни янги муаммоли кредитлар шаклланиши хавфи чекланганидан далолат берувчи омил сифатида баҳолайди.

2025 йилда банк захиралари қадрсизланган кредитлар ҳажмининг 0,8 бараварини қоплади. Fitch муаммоли кредитларнинг бир қисми бўйича гаров таъминоти мавжудлигини ҳисобга олиб, бундай даражани мақбул деб ҳисоблайди.

Агентлик «Ипотека-банк»нинг юқори даромадлилиги сақланиб қолишини кутмоқда. Прогнозга кўра, операцион фойданинг хавф-хатар даражаси бўйича тортилган активларга нисбати 2025 йилдаги 5,8% га нисбатан 2026 йилда 6% дан ошади.

Натижаларни қўллаб-қувватлашга маржанинг кенгайиши, бизнес ўсиши фонида операцион самарадорликнинг ошиши ва илгари ҳисобдан чиқарилган кредитларнинг қайтарилиши ёрдам беради. Fitch соф фоиз маржасининг 2024 йилдаги 9% дан 2025 йилда 7,6% гача пасайишини вақтинчалик деб ҳисоблайди ва буни фондлаштиришнинг қимматлашиши билан боғлайди.

2026 йилда соф фоиз маржаси, Fitchнинг базавий прогнозига кўра, депозитлар бўйича ставкаларнинг пасайиши фонида 8% гача тикланиши мумкин. Харажатларнинг даромадларга нисбати эса 2025 йилдаги 48% га нисбатан тахминан 45% даражасида бўлиши кутилмоқда.

Банк капиталлашуви ҳам сезиларли даражада мустаҳкамланди. Fitch Core Capital кўрсаткичи 2024 йил охиридаги 12% дан 2025 йил якунига келиб 18,5% гача ўсди. Бу банкнинг капитал яратиш қобилияти юқорилиги, дивиденд тўловларининг йўқлиги ва муаммоли кредитлар тартибга солинганидан кейин хавф-хатар даражаси бўйича тортилган активлар зичлигининг камайиши туфайли юз берди.

Fitch ушбу кўрсаткичнинг 2026 йил охирига келиб янада ўсиб, тахминан 22% га етишини прогноз қилмоқда. Асосий омиллар юқори даромадлилик, фойданинг қайта инвестиция қилиниши ва яқинда ХМК томонидан янги эмиссия акцияларининг сотиб олиниши бўлади.

Биринчи даражали капиталнинг монандлик коэффициенти (CET1) 2025 йил якунидаги 17,3% га нисбатан 2026 йилнинг биринчи ярми якунига кўра 17,6% ни ташкил этди. Бу кўрсаткич 9,5% лик минимал талабдан сезиларли даражада юқори бўлиб, банкка эҳтимолий зарарларни қоплаш учун жиддий захира яратади.

Шу билан бирга, «Ипотека-банк» депозитсиз фондлаштиришга қарамликни сақлаб қолмоқда. 2025 йил якунига кўра, кредитларнинг депозитларга нисбати 229% ни ташкил этди ва Fitch 2026 йилда бу кўрсаткичнинг пасайишини кутмоқда, гарчи у 200% дан юқори бўлиб қолса ҳам.

Давлат фондлаштириши банк маблағларининг асосий манбаи бўлиб қолмоқда. 2026 йилнинг биринчи ярми якунига кўра, давлат билан боғлиқ узоқ муддатли маблағлар «Ипотека-банк» мажбуриятларининг 39% ини ташкил этди. Яна 21% и бозор қарзларига, 35% и эса нодавлат депозитларига тўғри келди.

Fitch банк ликвидлигини етарли деб баҳолайди. 2026 йилнинг биринчи ярми якунига кўра, ликвид активлар нодавлат фондлаштириш ҳажмининг ярмини қоплади. Бундан ташқари, «Ипотека-банк» OTP томонидан ликвидликни қўллаб-қувватлаш механизмларидан фойдаланиш имкониятига эга.

Банк рейтингларининг ошиши Ўзбекистоннинг мамлакат шифти ошиши ортидан юз бериши мумкин, агар OTPнинг «Ипотека-банк»ни қўллаб-қувватлаш қобилияти ва тайёрлиги сақланиб қолса ёки яхшиланса.

Яшовчанлик рейтингини ошириш учун операцион муҳитнинг янада яхшиланиши, муаммоли тарихий активларнинг қисқариши давом этиши, юқори даромадлилик ва барқарор капиталлашувнинг сақланиб қолиши талаб этилади.

Шу билан бирга, Ўзбекистоннинг мамлакат шифти пасайганда ёки OTPнинг шўъба банкни қўллаб-қувватлаш қобилияти ёки тайёрлиги сезиларли даражада заифлашганда рейтинг пасайтирилиши мумкин. Яшовчанлик рейтинги, шунингдек, даромадлилик ёки активлар сифати сезиларли даражада ёмонлашганда ҳам пасайиши мумкин.

Яна бир хавф омили сифатида Fitch кредитлашнинг ҳаддан ташқари тез ўсиши ёки агрессив дивиденд сиёсати туфайли FCC кўрсаткичининг 10% дан пастга тушиб кетишини кўрсатади, гарчи бундай сценарий агентликнинг базавий прогнози ҳисобланмаса ҳам.

«Ипотека-банк»нинг хорижий ва миллий валютадаги қисқа муддатли ЭДР рейтинглари «B» даражасида тасдиқланди. Биринчи даражали таъминланмаган қарз рейтинги банкнинг хорижий валютадаги узоқ муддатли ЭДР рейтингига мувофиқ «BB» даражасида белгиланди.