Фейк суратлардан тортиб киберҳужумларгача. Марказий Осиё экспертлари ва журналистлари ОАВ учун янги хавф-хатарларни муҳокама қилишди

Қалбаки суратлардан киберҳужумларгача: Марказий Осиё экспертлари ва журналистлари ОАВ учун янги таҳдидларни муҳокама қилишди

Марказий Осиё мамлакатларидан келган журналистлар ва мутахассислар сунъий интеллект ва рақамли ҳужумлар ОАВ учун қандай хавф-хатарлар туғдиришини, шунингдек, очиқ манбалар ёрдамида контентни қандай текширишни муҳокама қилишди. Алоҳида эътибор Ўзбекистондаги вазиятга қаратилди, бу ерда СИни тартибга солувчи базавий қоидалар аллақачон амал қилмоқда, бироқ нейротармоқларнинг хатолари учун жавобгарлик масаласи ҳамон очиқлигича қолмоқда.

Учрашув 28–29 сентябрь кунлари Душанбе шаҳрида Dushanbe Dialogue минтақавий семинари доирасида бўлиб ўтди. Унда Марказий Осиё мамлакатларидан журналистлар, фактчекерлар, киберхавфсизлик бўйича экспертлар, ҳуқуқшунослар ва медиа-менежерлар иштирок этишди. Тадбир CFI кўмагида Тожикистон Мустақил оммавий ахборот воситалари миллий ассоциацияси томонидан ташкил этилди.

Алоҳида бўлим фотосуратлар ва видеоларни текширишга бағишланди. Тожикистонлик журналист ва фактчекер Ёқуб Халимов ОАВ тасвирланаётган воқеаларга алоқаси бўлмаган суратларни чоп этган ҳолатларни таҳлил қилиб берди. Мисоллардан бирида, миллий либосдаги аёлнинг сурати анъанавий никоҳ ҳақидаги материалларда ишлатилган, ваҳоланки, у аслида Душанбедаги ҳунармандчилик кўргазмаси иштирокчиси бўлган.

Бундай материалларни текшириш учун тасвирларни тескари қидириш тизими, ижтимоий тармоқлар, Google Maps ва бошқа очиқ манбалардан фойдаланилди. Иштирокчиларга, шунингдек, фото ва видеолар орқали суратга олиш жойини қандай аниқлаш, шахсларни ўрнатиш ва нашрларни архив материаллари билан солиштириш усуллари кўрсатилди.

Экспертлар таҳририятлар визуал контентни мунтазам равишда текшириши ва журналистлардан бирламчи манбаларга ҳаволалар талаб қилиши зарур, деган хулосага келишди. Бу, айниқса, ижтимоий тармоқларда тез тарқаладиган материаллар билан ишлашда жуда муҳимдир.

Яна бир мавзу СИ воситаларини тобора фаолроқ жорий этаётган таҳририятлар хавфсизлиги бўлди. Экспертлар ўз сервис ва ботларини яратишда таҳририятлар кўпинча маълумотлар ва инфратузилма ҳимоясига етарлича эътибор қаратмаслигидан огоҳлантиришди. Бу хакерлик ҳужумлари, фишинг, DDoS-ҳужумлар ва бошқа турдаги аралашувлар учун қўшимча заифликларни келтириб чиқариши мумкин.

Иштирокчиларга инқироз ҳолатлари учун олдиндан "қизил папка" тайёрлаб қўйиш таклиф қилинди. Унда техник мутахассислар ва ҳуқуқшуносларнинг контактлари, мурожаатлар шаблонлари, рақамли далилларни сақлаб қолиш бўйича йўриқномалар ва ҳужум пайтидаги ҳаракатлар тартиби бўлиши керак. Бундай ёндашув таҳририят сайти ёки аккаунтлари ҳужумга учраганидан кейин эмас, балки олдиндан ҳимоя алгоритмини ишлаб чиқиш имконини беради.

Бузиб киришга шубҳа туғилганда, мутахассислар биринчи навбатда техник маълумотларни сақлаб қолишни ва шикастланган қурилма ёки серверни тармоқдан узишни, сўнгра киберхавфсизлик бўйича экспертларга мурожаат қилишни тавсия этишди. Ҳуқуқшунослар ва таҳририят раҳбариятига далилларни — скриншотлар, техник маълумотлар ва ҳужум қилаётган ресурсларнинг манзилларини қайд этиб бориш ва зарурат туғилганда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ҳамда регуляторларга мурожаат қилиш маслаҳат берилди.

Ўзбекистон ва Қирғизистонда СИдан фойдаланиш бўйича ҳуқуқий база қандай шаклланаётгани алоҳида муҳокама қилинди. Ўзбекистонда СИни тартибга солувчи базавий қонунчилик аллақачон амал қилмоқда. 2026 йил январда "Ахборотлаштириш тўғрисида"ги қонунга сунъий интеллект тушунчаси ва уни қўллашнинг умумий қоидаларини белгиловчи нормалар киритилди. Шу билан бирга, сунъий интеллект тўғрисида алоҳида комплекс қонун ҳозирча мавжуд эмас.

Қирғизистонда ҳам СИни тартибга солиш бошланғич босқичда турибди. Шу билан бирга, давлат тузилмалари ушбу технологияни аллақачон синовдан ўтказмоқда: масалан, парламентда мажлисларни қирғиз ва рус тилларида матнга айлантириш тизими, соғлиқни сақлаш тизимида эса дастлабки ташхис қўйиш учун СИ-сервислари қўлланилмоқда.

Якунда муҳокама минтақа мамлакатлари учун умумий бўлган муаммога тақалди: СИ ундан фойдаланиш қоидалари шаклланишига қараганда тезроқ ривожланмоқда, таҳририятлар эса бир вақтнинг ўзида янги технологиялар, рақамли ҳужумлар ва аудиториянинг етарлича тайёргарликка эга эмаслиги билан курашишга мажбур бўлмоқда. ОАВ учун бу нафақат СИ воситаларини жорий этишни, балки маълумотларни текшириш, маълумотларни ҳимоя қилиш ва киберинцидентлар юз берганда ҳаракат қилиш тартиб-таомилларини олдиндан йўлга қўйишни англатади.