Файсал Ислом: 10 йиллик режа ушбу «микро-Бюджет»даги камчиликларни тўлдиришига тўғри келади
Канцлер Жон Хилининг режалари ваъда қилинган янги иқтисодий моделни яратиш бўйича туб ислоҳотлар даражасига етмайди.
Файсал Ислом: 10 йиллик режа ушбу «микро Бюджет»даги бўшлиқларни тўлдириши керак бўлади
Бу мини-бюджет эмас эди, лекин барибир жуда кичик эди. Бунга «микро Бюджет» деб таъриф бериш тўғрироқ бўлса керак.
Кичик бўлиш автоматик равишда ёмон дегани эмас, лекин у ваъда қилинган янги иқтисодий моделни амалга ошириш учун зарур бўлган туб қадамларни ташлашдан аниқ тўхтаб қолди.
Бош вазир Энди Бёрнҳам янги «ўсиш назарияси»ни ваъда қилган эди, аммо улардан ҳеч бири тақдим этилмади.
Бунинг ўрнига, бу кириш сўзи, йўл харитаси, маслаҳатлашув эди — эҳтимол, энди келаси ойда Бош вазирнинг 10 йиллик режаси кўринишида пайдо бўладиган асосий таомдан олдинги таомдир.
Гарчи ошкор айтилмаган бўлса-да, Ҳили баёнотининг аниқ стратегик мақсади «анти-мини Бюджет» ролини ўйнаш эди.
Ушбу «бир маромдаги» ва олдиндан айтиш мумкин бўлган молиявий воқеа Лиз Трасснинг кутилмаган ва молиялаштирилмаган солиқ камайтиришлари облигациялар ва валюта бозорларини беқарорлаштирган мини-бюджетидан кейинги салбий оқибатларнинг олдини олиш учун мўлжалланган эди.
Бозорлар Ҳилининг кейинги беш йил ичида 65 миллиард фунт стерлинг миқдоридаги қўшимча қарз олиш ҳақидаги эълонига деярли муносабат билдирмади — аслида, АҚШ ва Ирон ўртасидаги уруш билан боғлиқ бозор беқарорлигига қарамай, чоршанба кунидан бери ҳукуматнинг фоиз харажатлари камайди.
Моҳиятан, Бюджет Даунинг-стритга Яқин Шарқдаги низо ва унинг энергия ҳамда қарз олиш харажатларига таъсиридан келиб чиққан шокни енгиб ўтишга ёрдам бериш учун мўлжалланган эди.
Агар бу босимлар сақланиб қолса, келаси йил ичида баъзи ноқулай қарорларга дуч келишга тўғри келади. Муаммони яна орқага сурмасдан, ҳал қилиш керак бўлади.
Ҳозирча бу ҳукумат ва Бош вазирнинг узоқ муддатли режалари учун кўпроқ вақт ва кўпроқ «нафас олиш майдони»ни яратмоқда.
Баъзи тафсилотлар кутилганидан эртароқ пайдо бўлиши мумкин. Ижтимоий таъминот бўйича Милберн шарҳи жараёни аниқ равишда ижтимоий ёрдамдан меҳнатга ўтиш орқали ёрдам бериш дастурига, эҳтимол, ҳатто ёшроқ ходимлар учун алоҳида тизимга қараб бормоқда.
Бу кейинчалик ижтимоий тўловлар ҳисобини камайтириш орқали кўпроқ маблағни тежаш умидида, иш имкониятларини субсидиялаш учун олдиндан харажатларни талаб қилади. Канцеляр Гордон Брауннинг икки ўн йиллик олдин буни икки марта айнан шундай қилганини яқиндан кўрган.
Бюджет масъулияти бошқармаси (OBR) прогнози ижтимоий таъминот харажатлари кўламини ёритиб берди, у пенсионерларни қўллаб-қувватлаш киритилса, 2031 йилда 431 миллиард фунт стерлингга етиши кутилмоқда.
Канцеляр шунингдек, зудлик билан молиявий харажат талаб қилмайдиган яна иккита узоқ муддатли йўналишни белгилаб берди.
Энергетика соҳасида «арзонроқ энергия» бўйича эълон қилинган вазифа муҳимдир, чунки у илгари тоза энергияга қаратилган эътиборни қайта шакллантиради.
Соф ноль (Net Zero) мажбуриятига содиқ қолган ҳолда, йиғимлар ва қайта тикланадиган энергия аукционлари ваколатларига киритилган техник ўзгаришлар тўплами энергия харажатларининг ўсиш босимини ортга қайтаришни мақсад қилади.
Децентрализация бўйича маҳаллий мэрларга бизнес солиқлари ва даромад солиғи тушумларининг бир қисмини олиб қолишга рухсат бериш режаси кутилганидан кўра радикаллашган.
Баъзи ён беришлар мавжуд, аммо бу амалда минтақавий етакчиларга ўз иқтисодиётини, ишчи кучини ва солиқ базасини кенгайтириш учун рағбат беради — бундай рағбатлар бошқа жойларда нормал ҳисобланади, аммо Буюк Британиянинг марказлашган солиқ тизимида мавжуд эмас эди.
Яна бир муҳим вазифа — Бош вазир ўз «ўсиш назарияси»нинг қолган қисмини канцелярининг харажатлар чекловлари билан қандай уйғунлаштиришидир.
У Ливерпулни Манчестер билан боғлайдиган юқори тезликдаги темир йўл линиясини белгиламасдан ёки бир йил олдин ўзи қўллаб-қувватлаган бекор қилинган HS2 линияларини қайта тикламасдан туриб 10 йиллик режани тақдим эта оладими?
Узоқ муддатли истиқболдан ташқари, OBR прогнози баҳоргача жуда қийин иқтисодий вазиятни ва 2030 йилга келиб миллий даромаднинг 3 фоизи миқдоридаги янги мудофаа мақсадига эришиш заруратини ҳисобга олганда, харажатларни янада қаттиқроқ кўриб чиқишни кўрсатади.
Бош вазирнинг бир йил давомида сайлов ўтказмаслик ҳақидаги фикри 5 фоизлик инфляция ва уй хўжаликлари даромадининг камайиши хавфини ҳисобга олганда, тўлиқ ишонарлидир.
Ноаниқ пайтдаги «қаратилган» Бюджет уй хўжаликлари ва ҳукуматнинг ўзи учун бир оз «нафас олиш майдони» яратишдек чекланган мақсадига эришди.
Аммо Бюджетдаги аниқ бўшлиқлар Бош вазирнинг бўлажак 10 йиллик режаси билан тўлдирилиши керак бўлади.