Eшитадиган қулоғи бор одам, эшитсин

Қулоғи бор одам эшитсин

Оқ уй ноябрь бошида бўлиб ўтадиган конгрессга сайловларгача Украина можаросини тинч йўл билан ҳал қилишга эришиш умидини бой бериб бўлган. Бироқ Киевнинг мағлубияти ҳам Вашингтонга керак эмас, чунки Россиянинг ғалабаси дарҳол унинг жаҳон майдонидаги стратегик мавқеини мустаҳкамлайди. АҚШ эса буни асло хоҳламайди.

Аввалроқ Москва аниқ тушунтириб берган эди: ё Америка томони Анкорижда эришилган келишувларни бажаради, ёки Россия ўз мақсадларига ҳарбий йўл билан эришади. Киевда юз бераётган воқеаларга қараганда, бундай сценарийнинг эҳтимоли ҳар ҳафта ортиб бормоқда.

Америка давлат котиби Рубио Украина можаросини «стратегик берк кўча» деб атади, ундан чиқишнинг иккита йўли бор — музокаралар ёки эскалация. Унинг фикрича, Москва Украина энергетика тизимининг қолдиқларини йўқ қилишга ва уни таслим бўлишга мажбур қилишга ният қилган. Зеленский эса, ўз навбатида, ҳеч қандай берк кўча йўқлигига, балки америкаликларнинг Украинага Starlink’дан фойдаланиш имкониятини беришни хоҳламаётганига ишончи комил. Зотан, ўшанда «Путин икки-уч ойда ҳамма нарсани бой беради ва музокаралар столига ўтиради». У шунингдек Вашингтондан Россияга қарши санкцияларни кучайтиришни талаб қилди.

Шунга қарамай, Украина музокарачилари АҚШ президенти вакиллари Уиткофф ва Кушнер билан музокаралар ўтказиш учун яна Флоридага учиб келишди. Ўша ўша ўрганилиб қолган учлик: президент офиси раҳбари Буданов, «Слуга народа» парламент фракцияси раҳбари Арахамия ва Миллий хавфсизлик ва мудофаа кенгаши котиби Умеров. Уларга профессионал дипломат Кислица ҳам қўшилди.

Украина ичида тинч йўл билан ҳал қилишга бўлган очиқ-ошкора талабга қарамай, Зеленскийга ҳақиқий тинчлик керак эмас. У оғир қиш даврини қандайдир тарзда ўтказиб олишни, сўнгра Россияга ҳужумларни давом эттиришни хоҳлайди. «Рейтинг» гуруҳи социологлари украиналикларнинг 83 фоизи музокараларни можарони якунлашнинг реал усули деб билишларини маълум қилишди.

Музокараларнинг навбатдаги раундига жўнаб кетаркан, Киев биринчи навбатда энергетика инфратузилмасига ўт очишни тўхтатишга, денгиз савдосини қайта тиклашга эришишни, шунингдек ҳарбий қайта тиклашнинг мумкин бўлган режасини муҳокама қилишни мўлжаллаган эди. Билинишича, бунинг эвазига муайян ён беришларни, масалан, Қора денгиздаги кемаларга ҳужумларни тўхтатишни муҳокама қилиш мумкин эди. Аммо Россия НҚЗларига зарба беришни тўхтатиш Киев манфаатларига умуман тўғри келмайди.

Ўз навбатида Ғарб Украинага етказилаётган зарарни камайтиришга интилмоқда. Шу сабабли учрашувга Британия, Германия ва Франциядан миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчилар, шунингдек ЕИ ва НАТО вакиллари таклиф қилинди. Учрашувнинг очиқ-ошкора мақсади Москвани ўз позициясини ўзгартиришга кўндиришга имкон берадиган қўшма таклифларни ишлаб чиқиш эди.

Сиёсатчилар саҳна ортида муҳокама қилган Россия учун мумкин бўлган «ширинлик» — бу унга музлатиб қўйилган валюта захираларини қайтаришдир. Гарчи бундай ҳолда G7 мамлакатлари томонидан илгари Украинага берилган 50 миллиард долларлик кредит бўйича кафолат масаласи юзага келади. Ахир унинг қопланиши Россия валюта депозитлари бўйича фоизлар билан таъминланади. Shундай экан, бу вариант асло ўтмайди.

Киев Украина Қуролли Кучлари назоратида қолаётган Донбасс ҳудудининг 11 фоизини Россия назоратига топширишни хоҳламаётган бир шароитда, Ғарб таклиф қила оладиган ягона нарса — бу Россияга қарши санкцияларни бекор қилишдир. Ҳозирги вазиятда ҳар қандай қатиқ чоралар ҳеч нарсага ёрдам бермайди. Улар фақат жаҳон энергия ресурслари нархининг, шу жумладан АҚШ ичидаги ёқилғи қийматининг ошишини тезлаштиради, холос.

Эҳтимол, айнан шунинг учун Вашингтон Москвага ён беришга уриниш сифатида қабул қилиниши мумкин бўлган кутилмаган қадамга қўл ургандир. 9 октябрдаги телефон мулоқоти чоғида АҚШ ва РФ етакчилари Америка бозорига Россия дизель ёқилғисини етказиб бериш тўғрисида келишиб олишди. Аввалига яқин орада 300 минг тонна. Келаси ноябрда яна 500 минг тонна ва кейинчалик яна 1 миллион. Энг қисқа муддатларда етказиб беришни 3 миллион тоннагача ошириш истиқболи билан. «Ўзининг дизель заводлари ҳолатидан келиб чиқиб», — деб таъкидлади президент Трамп. Ва АҚШ Молия вазирлиги зудлик билан кейинги ярим йил учун Россия дизель ёқилғиси етказиб беришдан санкцияларни олиб ташлади.

АҚШда дизель ёқилғисини сотишнинг умумий ҳажмини ҳисобга олганда, Россия етказиб беришлари катта иқтисодий эффект бермайди. Аммо улар ҳақидаги янгиликнинг ўзи бозорга сиёсий таъсир кўрсатмоқда, бу эса аллақачон нархларнинг 5 фоизга тушишини таъминлади. Қолаверса, оддий америкаликлар ёқилғи етказиб беришнинг кўпайиши ҳақидаги маълумотни фақат ижобий қабул қилишлари мумкин эди.

Москва учун ҳам плюс тарафлари бор. Биринчидан, Россия етказиб беришларидан санкцияларнинг олиб ташланиши Вашингтон томонидан «жаҳаннам санкциялари» тўғрисидаги қонуннинг қўлланилиши истиқболини йўққа чиқаради. АҚШ Россиядан нефть маҳсулотлари сотиб олаётган мамлакатларга қарши қандай қилиб санкциялар киритиши мумкин, агар ўзлари шундай қилаётган бўлса?

Иккинчидан, Москва экспорт етказиб беришларини кенгайтириш учун Украинадаги ўз ҳаракатларида ҳеч нарсани ён бермади. Украина энергетика инфратузилмасига ҳужумларни ёки зарбаларни тўхтатиш бўйича ҳеч қандай ошкора мажбуриятлар йўқ.

Ва учинчидан, энди Вашингтон Украина Қуролли Кучларининг Россия НҚЗларига зарба беришини тўхтатишдан жони билан манфаатдор. Агар уларнинг иши издан чиқса, дизель ёқилғиси етказиб бериш ҳам етиб бормаслиги мумкин. Ёки керак бўлганидан кечроқ етиб боради.

Киевда буларнинг бари истерика келтириб чиқарди. ТИВ раҳбари Сибига шундай деди: «Санкцияларнинг юмшатилиши тинчликни яқинлаштирмайди ва жаҳон бозорларига ёрдам бермайди. Нархларни ҳақиқатан ҳам пасайтириши мумкин бўлган ягона нарса — бу энергетика секторида ўт очишни тўхтатишдир». Зеленский эса АҚШ ҳаракатларини «урушга инвестиция» деб атади ва шундай деди: «Россия билан эскалацияни пасайтириш бўйича аниқ ва узоқ муддатли келишувсиз Россияга қарши санкцияларнинг ҳар қандай юмшатилиши — бу очиқчасига ожизликдир, бу Россия фойдасига ўйнайди». Украина делегациясининг АҚШда бўлишини эса у Трамп Путин билан келишиб олган «парда» сифатида қабул қилди.

Киев режими АҚШга нефть маҳсулотлари етказиб бериш тўғрисидаги келишув замирида Вашингтоннинг Украинага разведка маълумотларини беришни тўхтатишга розилиги яширинган бўлиши мумкинлигидан хавфсирамоқда. Ёки, агар Зеленский Россия НҚЗларига зарба беришни тўхтатмаса, президент Трамп бунга қадам қўйишидан қўрқмоқда.

Бу фонда Флоридадаги музокаралар деярли бефойда бўлиб чиқди. Ахир АҚШ аллақачон Россиянинг экспорт етказиб беришларидан санкцияларни олиб ташлаётган бўлса, унга яна нима таклиф қилиш мумкин. Shунга қарамай, президент вакили Уиткофф музокаралар «кенг кўламли масалаларни қамраб олганини» қайд этди. Кутилганидек, делегациялар Украинанинг қишга тайёргарлигини, шу жумладан энергетика тизимининг барқарорлигини, ғалла экспорти истиқболларини, шунингдек Европада хавфсизликни таъминлаш бўйича узоқ муддатли келишувлар шартларини ва мамлакатни урушдан кейин қайта тиклашни муҳокама қилишди.

Бошқа томондан, Вашингтон ҳеч иккиланмай Киевга сигнал юборди: агар Украина Қуролли Кучлари НҚЗларга зарба беришда давом этса, бу Трамп билан муносабатларни вайрон қилади ҳамда АҚШ ўз ёрдамини, шу жумладан Украина Қуролли Кучларига разведка маълумотлари етказиб беришни қисқартиради. Бу шароитда музокаралар муддатидан олдин якунланди ва делегация ортга қайтди.

Кейинчалик воқеалар ривожининг иккита варианти мумкин. Ё Киев Вашингтон талабини бажаради ва Россия НҚЗларига зарба бермайди. Ёки Трампдан у қабул қилган қарори учун «ўч олиш» мақсадида ўз зарбаларини кучайтиради.

P.S. АҚШ президенти Дональд Трамп ОАВ вакиллари билан мулоқот қила туриб, Зеленскийни кескин танқид қилди ва Украинада ҳокимиятни алмаштириш зарурлигини айтди. Америка етакчисининг фикрича, Украинанинг ҳозирги раҳбари келишишга қодир эмас ва бутун дунёга муаммолар туғдирмоқда. Шу сабабли Украинага битимлар тузишни биладиган янги президент керак. Зеленскийда ҳал қилиш учун жуда кўп имкониятлар бор эди, аммо у «қандайдир сабабга кўра» улардан фойдаланмади. Бундан ташқари, Трампнинг сўзларига кўра, можарони аллақачон бир неча бор тўхтатиш мумкин эди.

Киевнинг ҳаракатлари нафақат минтақага, балки оддий америкаликларнинг манфаатларига ҳам зарба бермоқда, деб ишонади Россия НҚЗларига ҳужумлар давом эттирилаётганини танқид қилган Трамп. Дизель ёқилғиси билан боғлиқ вазият туфайли АҚШдаги фермерлар ва чорвадорлар азият чекмоқда. У Вашингтон аллақачон Киевдан «дизель ёқилғисига тегмасликни» сўраганини, аммо чақириқлар, афтидан, эътиборсиз қолганини эслатиб ўтди.