Энергия харажатларининг ошиши Шимолий Ирландия истеъмолчилари учун яшаш таннархини янада оширмоқда

Энергия харажатларининг ошиши Шимолий Ирландия истеъмолчилари учун яшаш қийматини янада оширмоқда

Энергия нархларининг ошиши кучга кириши билан Шимолий Ирландия бўйлаб уй хўжаликлари яшаш харажатлари бўйича ортиб бораётган босимга дуч келмоқда.

Шимолий Ирландиянинг энг йирик табиий газ етказиб берувчиси бўлган SSE Airtricity пайшанба куни ўзининг 200 000 маиший ва кичик бизнес мижозлари учун нархларни деярли 19 фоизга оширди.

Бу катта Белфаст ва ғарбий газ тармоғи ҳудудларидаги оддий уй хўжалиги учун йиллик газ тўлови деярли 172 фунт стерлингга ошишини англатади.

Компания ушбу ўсишга "глобал энергия бозорларидаги мисли кўрилмаган ўзгарувчанлик даражаси ва улгуржи газ нархларининг ошиши" сабаб бўлганини маълум қилди.

Буюк Британияда улгуржи газ нархлари АҚШ ва Исроил Эронга ҳужум бошлаганидан бери амалда икки баравар ошди.

Уйни иссиқ тутиш, айниқса, ёш болалари ва чақалоқлари бўлган ота-оналар учун жуда муҳимдир.

Люси Келлс — Белфаст шарқида яшовчи, икки фарзанднинг онаси ва ҳозирда декрет таътилида.

Унинг айтишича, қиш ойлари қийин бўлишини кутмоқда, чунки "аксарият одамлар иситишни ёқишга мажбур бўлишади, айниқса уйда ёш болалар бўлса".

"Бундан қочиб қутулиб бўлмайди — ҳамма нарса қимматроқ туюлмоқда ва ҳақиқатан ҳам қимматроқ".

Унинг қўшимча қилишича, "бюджетни фаол режалаштириш" ва "жамғармалар ҳамда кредит карталари билан имкон қадар эҳтиёткор бўлиш"га қарамай, тўловларнинг ошиши одамларнинг молиявий аҳволи уларнинг назоратидан ташқарида эканлигини англатади.

"Қайсидир бошқа нарсадан тежашга мажбурсиз ва мен ҳозирнинг ўзидаёқ шундай қилаётганимизни ҳис қиляпман", деди у.

Люси Белфаст шарқидаги Вудсток кутубхонасида ҳар ҳафта ўтказиладиган чақалоқлар машғулотига борадиган ота-оналардан биридир.

Филиал менежери Нуала Хайднинг айтишича, у яшаш қийматининг ошишига қарши курашишда ёрдам бериш учун у ердаги бепул тадбирлардан фойдаланаётган одамлар сони ортганини кузатган.

У шундай деди: "Оилалардан ташқари, ҳозирда исиниш учун келаётган кўплаб кекса ёшли одамларимиз ҳам бор".

"Бизда кун бўйи қоладиган, компьютердан фойдаланадиган, суҳбатлашадиган ва баъзан ёпилиш вақтигача қоладиган одамлар бор, шунинг учун одамлар қийналаётган бир пайтда биз жуда зарур хизматни тақдим этаётганимиз яққол кўриниб турибди", дея қўшимча қилди у.

Райан МакСтей — Белфастдаги Сент-Мэри университет коллежининг битирувчи курс талабаси бўлиб, у ерда бошланғич синф ўқитувчиси бўлиш учун таҳсил олмоқда.

Унинг айтишича, у ва унинг хонадошлари Firmus energy тўловлари 12,5 фоизга ошиши ҳақида хат олганларида "шоокка тушишган".

"Бу меъёрий ҳолатга айланмаслиги керак", деди у BBC News NI телеканалига.

Райаннинг айтишича, бу каби нархларнинг ошиши у каби талабалар учун шундоқ ҳам оғир бўлган яшаш қиймати инқирозини янада ёмонлаштиради.

"Ҳамма нарсанинг нархи шиддат билан кўтариляпти. Сиз доимо иккиланиб, қанча пулим қолди экан, деб ўйлайсиз".

Ньюри шаҳридан бўлган 21 ёшли йигитнинг айтишича, Шимолий Ирландиядаги яшаш қиймати у университетдан кейин чет элга кўчиб кетишни режалаштираётганини англатади.

"Шахсан мен ҳозирги вақтда ўзим учун энг яхши вариант мамлакатни тарк этиш деб ҳисоблайман".

Наоми Кэмпбелл — Marie Curie ташкилотининг шошилинч хоспис парвариши ҳамшираси. У беморларга уйларида паллиатив ҳамширалик ёрдамини кўрсатади.

"Уларнинг кўпчилиги ёқилғи қашшоқлигидан азият чекмоқда", деди Наоми.

"Менимча, аҳвол ёмонлашмоқда. Одамлар кўпроқ қийналмоқда ва муаммо шундаки, уйда вафот этаётганингизда энергияга бўлган эҳтиёжингиз жуда ортиб кетади.

Кимдир шундоқ ҳам вафот этаётгани факти билан курашмоқда. Бунинг устига уйини иссиқ тута олмаслигини билиш..."

Наоми энергияга бўлган юқори эҳтиёжни оширадиган бир нечта омилларни тушунтирди, жумладан, иссиқликни сақлаш зарурати, турли хил ухлаш тартиби ва зарур тиббий қурилмалар.

Унинг айтишича, баъзи беморлар электр тўловларини тўлай олмасликлари сабабли ҳаёт сифатини яхшилаши мумкин бўлган хизматлардан воз кечишган.

Наоми оғир касаллик беморлар учун қўшимча харажатларни, жумладан, шифохонадаги қабулларга бориш ва келиш учун транспорт харажатларини келтириб чиқаришини айтди.

"Бу жуда катта муаммо ва сиз бу қийинчиликни тез-тез кўрасиз.

Мен жуда хафаман. Қўллаб-қувватлаш чекланган, ташқарида ёрдам жуда кам. Уларнинг эҳтиёжлари анча юқори ва парвариши учун жуда муҳим бўлса-да, электр энергияси нархида ҳеч қандай чегирма йўқ".

Наоми қўшимча қилишича, Marie Curie ташкилоти оғир касал одамларнинг молиявий юкини камайтириш учун уларга "ижтимоий тариф" жорий этишни талаб қилган.

"Ҳаётингизнинг сўнгги ойларида бир оз қўшимча пулга эга бўлиш жуда катта фарқ қилади, шунда сиз ўзингизни қулай ҳис қиласиз ва уни оилангиз билан ўтказа оласиз", деди у.

Унинг айтишича, баъзи одамлар ҳаётининг охирини ишлаш билан ўтказадилар, чунки уларда "пул топишнинг бошқа имконияти йўқ".

"Сиз уйингизни иссиқ тута олмай вафот этасиз. Бу мен учун шунчаки даҳшатли".

Бу ҳолат Share Energy компанияси электр энергияси нархлари бугундан бошлаб 12,6 фоизга ошишини эълон қилган пайтга тўғри келди.

Бу унинг 41 000 мижозининг оддий уй хўжалиги тўловига йилига қўшимча 129 фунт стерлинг қўшади.

Истеъмолчилар кенгашининг Энергетика сиёсати бўлими раҳбари Рэймонд Гормли шундай деди: "Бу ўсиш Яқин Шарқдаги геосиёсат туфайли юзага келган улгуржи энергия харажатларининг давом этаётган ўзгарувчанлиги билан боғлиқ.

Менимча, бошқа тартибга солинмайдиган етказиб берувчиларнинг баъзилари ҳам бунга эргашиб, ўз тарифларини ошириши мумкин".

Катта Белфастдан ташқаридаги газ нархлари ҳам пайшанба куни ошди.

Firmus energy компанияси 1 октябрдан бошлаб "Ўнта шаҳар" (Ten Towns) тармоғи ҳудудидаги 77 000 маиший ва кичик бизнес мижозлари учун нархлар 8,98 фоизга ошишини эълон қилди.

Бу оддий йиллик газ тўлови тахминан 87 фунт стерлингга ошишини англатади.

Бу 2026 йил июль ойидаги 15.65% лик ўсишдан кейин содир бўлди.

Шимолий Ирландия бўйлаб уй хўжаликлари шу ойдан бошлаб электр тўловларидан бир марталик 63 фунт стерлинг миқдоридаги чегирмани оладилар.

У ариза топшириш заруратисиз автоматик равишда қўлланилади.

Ушбу қисқартириш алоҳида тартибга солинадиган электр бозорига эга бўлган Буюк Британияда амал қиладиган иккита схеманинг маҳаллий натижасидир.

Схемалар Буюк Британия ҳукумати томонидан молиялаштирилмоқда.

Банк орқали тўлов қилувчи мижозларнинг тўловлари автоматик равишда камайтирилади, олдиндан тўлов тизимидаги (pay-as-you-go) мижозлар эса ҳисобларини тўлдирганларида 63 фунт стерлинг миқдорида кредит оладилар.

Олдиндан тўлов тизимидаги мижозлар учун ягона масала шундаки, агар улар чегирмани бирданига олмоқчи бўлсалар, 112 фунт стерлинг дан ортиқ кредит сотиб олмасликлари керак.

Сабаби, ҳисоблагичлар максимал 175 фунт стерлинг тўловни қабул қилиш учун созланган. Ушбу суммадан юқори бўлган тўлдиришлар 63 фунт стерлинглик тўлов кейинги тўлдиришга бўлинишини англатади.

Ўтган ойда баъзи иситиш мойидан фойдаланувчиларга 100 фунт стерлинглик ваучер тақдим этиш бўйича алоҳида, эҳтиёжмандликни текшириш схемаси учун аризалар қабул қилина бошлади.

У Стормонт ва Буюк Британия ҳукумати томонидан биргаликда молиялаштирилади.

Шимолий Ирландиядаги уйларнинг учдан икки қисми уйни иситиш мойидан фойдаланади, унинг нархи ҳам АҚШнинг Эрон билан можароси туфайли сўнгги ойларда кескин ошди.

Шимолий Ирландия истеъмолчилар кенгаши маълумотларига кўра, ҳозирда 500 литр уй иситиш мойи тахминан 560 фунт стерлинг туради, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан икки баравардан кўпроқ қиммат демакдир.