Электр ва газ тўловларини камайтиришнинг тўртта усули
Уй-жой коммунал хизматлари учун энергия тўловлари октябрь ойида яна ошиши кутилмоқда, бироқ харажатларингизни назорат остида ушлаб туришнинг йўллари мавжуд.
Энергия тўловларини пасайтиришнинг тўртта усули
Қалин кийим кийиш, адёллардан фойдаланиш ва иссиқ ичимликлар ичиш орқали иссиқликни сақлаш иситиш харажатларини камайтиришга ёрдам беради.
Энергия нархлари октябрь ойи бошида сўнгги уч йилдаги энг юқори даражага етиши кутилмоқда ва прогнозлар январь ойида ҳам харажатларнинг кескин ошишини кўрсатмоқда.
Ofgem ташкилотининг нархлар чегараси ўзгарувчан ёки стандарт тарифлардаги миллионлаб одамларга таъсир қилади, аммо қиш совуқ келса, турли тарифлардаги истеъмолчилар кўпроқ энергия ишлатишлари ва шу сабабли кўпроқ пул тўлашлари мумкин.
Хўш, ўсиб бораётган тўловларни назорат остида ушлаб туриш учун нима қилиш мумкин?
Энергетика регулятори Ofgem одамларга тарифни фиксация қилиш (муқимлаштириш) ҳақида ўйлаб кўришни тавсия этмоқда — бунда газ ёки электр энергиясининг ҳар бир бирлиги учун сиздан ундириладиган нарх ҳар уч ойда ўзгармайди, гарчи умумий тўлов барибир қанча энергия ишлатганингизга боғлиқ бўлса-да.
Қийинчилик шундаки, ҳозирги вақтда фиксация қилинган келишув фойдали ёки йўқлигини баҳолаш жуда мушкул.
Агар энергия нархлари кескин кўтарилса, тарифни аллақачон фиксация қилганлар энергиянинг ҳар бир бирлиги учун қанча тўлашларини аниқ билишади. Бу ставка январь ойидаги прогноз қилинаётган нархдан анча паст бўлиши мумкин.
Бироқ, агар Кўрфаз минтақасидаги вазият тинчиса ва Эрон урушидаги тинчлик битими халқаро газ нархини пасайтирса, унда узоқ муддатли фиксация нархлар чегарасига нисбатан унчалик фойдали кўринмаслиги мумкин.
Which? истеъмолчилар гуруҳи, шунингдек, фиксация қилинган келишувни танлашда шартномани муддатидан олдин бекор қилиш тўловларига (exit fees) эътибор беришни маслаҳат беради. Агар ўзгарувчан нархлар сизнинг фиксация қилинган ставкангиздан пастроқ бўлса ва сиз шартнома муддати тугашидан олдин чиқиб кетмоқчи бўлсангиз, катта миқдорда жарима тўлашингизга тўғри келиши мумкин.
Фиксация қилишдан олдин, Money Saving Expert истеъмолчилар веб-сайти нафақат ўз етказиб берувчингиз, балки мавжуд бўлган барча таклифларни солиштириб чиқишни тавсия қилади.
Ofgem маълумотларига кўра, тахминан беш миллион киши ҳали ҳам тўловни ҳар уч ойда квитанция келганда тўлайди. Баъзилар учун бунинг сабаби, етказиб берувчи улардан ортиқча пул ундирмаслиги учун уларнинг истеъмолини тахминий ҳисоблашини хоҳламасликларидир.
Ҳисоблагич кўрсаткичларини мунтазам равишда юбориб туриш ёки смарт-ҳисоблагич ўрнатиш, шу билан бирга тўловни ҳар ойлик тўғридан-тўғри дебет (direct debit) орқали амалга ошириш бу муаммони ҳал қилади. Бундан ташқари, тўғридан-тўғри дебет орқали тўлаш стандарт кредит деб аталадиган усулга қараганда бир бирлик учун арзонроқ тушади.
Мавжуд фиксация қилинган таклифлардан фойдаланишни хоҳласангиз, одатда (ҳар доим ҳам бўлмаса-да) тўғридан-тўғри дебетга ўтишингиз керак бўлади.
Олдиндан тўлов тизимидаги мижозлар — одатда тўловларни тўлашга қийналадиган кам даромадли одамлар — илгари бошқаларга қараганда юқорироқ ставкада тўлашарди, аммо ҳозир улар чекланган тўғридан-тўғри дебет ўзгарувчан ставкасидан бироз камроқ тўлашади.
Шунингдек, тиғиз бўлмаган вақтларда арзонроқ электр энергиясини таклиф қилувчи бир қатор тариф режалари мавжуд, масалан, агар сиз электромобилни тунда қувватлантирсангиз.
Уй жиҳозларидан фойдаланиш усулини ўзгартириш ҳам ёрдам бериши мумкин, масалан, кир ювиш машинаси ҳароратини пасайтириш орқали.
Кам даромадли одамлар ёрдам олишлари мумкин бўлган бир қатор усуллар мавжуд.
Бу қишда эҳтиёжмандлик даражасини баҳолаш асосида нафақа олувчи ҳар бир киши электр энергияси тўловидан £150 чегирма олади.
Агар сиз Шотландияда бўлмасангиз, етказиб берувчингиз чегирмани автоматик равишда қўллайди. Шотландияда эса ёрдам сўраб энергетика компаниянгизга мурожаат қилишингиз керак бўлади.
Баъзи одамлар, шунингдек, қуйидаги ёрдамни олиш ҳуқуқига эга бўладилар:
Бундан ташқари, аксарият энергия етказиб берувчилар тўловларни тўлашга қийналаётган одамлар учун молиявий қийинчилик грантларини ва ҳукуматнинг
дастурини таклиф қилади.
Кам даромадли одамлар уйларини иссиқлик изоляцияси қилиш учун грантлар олиш ҳуқуқига ҳам эга бўлишлари мумкин, шунингдек, қуёш панеллари, иссиқлик насослари ва шунга ўхшаш чора-тадбирлар учун грантлар таклиф қилувчи маҳаллий дастурлар мавжуд.
Аммо грантларни қидираётганда, расмий чегирма дастурлари ниқоби остидаги фирибгарликлардан эҳтиёт бўлинг.
Ташқарида ҳарорат яна пасая бошлагач, иссиқликни сақлаш муҳим аҳамиятга эга, айниқса жуда ёш болалар, кексалар ва соғлиғида муаммолари бўлган ёки ҳаракатчанлиги чекланган инсонлар учун.
Бироқ, уйингиздаги ҳарорат тавсия этилган минимал 18°C дан пастга тушиб кетишига йўл қўймасдан, тўловларни пасайтиришнинг кўплаб усуллари мавжуд.
Сиз охирги икки қиш давомида қалинроқ пардалар илиб, тирқишларни ёпган бўлишингиз мумкин, лекин фойдаланмаётган хоналардаги радиаторларни ўчиришни ва қалинроқ кийинишни унутманг.
Моней Савинг Эхперт ташкилоти "уйни эмас, инсонни иситишни" тавсия қилади.
Икки контурли қозонларда (combi boiler) сув оқими ҳароратини пасайтириш пулингизни тежаши мумкин, чунки сув кўпинча керак бўлганидан кўра кўпроқ иситилади.
Овқатни катта ҳажмда бир йўла пишириш ҳамда кичик нарса учун духовкани қиздиргандан кўра, аэрогриль (air fryer) ёки микротўлқинли печдан фойдаланиш энергияни тежаши мумкин.
Душда қисқароқ вақт бўлинг ва кийимларни 40°C эмас, балки 30°C ҳароратда ювинг. Кийим қуритгичдан фойдаланишдан кўра, имкон бўлса, кийимларни ташқарида қуритинг ёки уй ичида осинг, лекин намликни олдини олиш учун хонани яхши шамоллатинг ёки намликни ютувчи қурилмадан (dehumidifier) фойдаланинг.
Агар сиз уй кўчиришни ёки таъмирлашни режалаштираётган бўлсангиз, тўловларни қандай камайтириш ҳақида ўйлаб кўришга арзийди. Маиший техника сотиб олаётганда, энергия тежайдиган қурилмаларни танланг.