Двигателни ўчиринг

Двигателни о'чиринг.

Тожикистон Россиядан етказиб бериш камайганидан со'нг нефт маҳсулотлари импорти тузилмасини фаол равишда қайта тузмоқда. Июл ойида мамлакат Қозог'истон, О'збекистон ва Туркманистондан мотор ёқилг'исини сотиб олишни деярли уч баравар оширди ва умумий ҳажмни 34 000 тоннага етказди, бу о'тган ойдаги тахминан 11 000 тонна эди. Бу ҳақда Реутерс саноат манбаларига таяниб хабар берди.

Агентлик манбаларига ко'ра, июл ойида Россия автомобил бензини етказиб бериш деярли икки баравар камайиб, 14 100 тоннани ташкил этди, дизел ёқилг'иси импорти 2 фоизга камайиб, 30 000 тоннани ташкил этди ва ой давомида Россиядан реактив ёқилг'и етказиб берилмади.

Шу билан бирга, Тожикистон қо'шни давлатлардан харидларни сезиларли даражада оширди. Қозог'истон, О'збекистон ва Туркманистондан бензин импорти 8400 тоннадан 13 800 тоннагача, дизел ёқилг'иси етказиб бериш 2450 тоннадан 17 600 тоннагача ва импорт қилинган реактив ёқилг'и ҳажми 316 тоннадан 2500 тоннагача ошди.

Импорт тузилмасидаги бу о'згариш Россия нефт маҳсулотлари бозоридаги муаммолар фонида юз берди. Реутерс агентлиги та'кидлаганидек, бир нечта нефтни қайта ишлаш заводларига дронлар ҳужумидан со'нг, Россияда автомобил бензини ишлаб чиқариш июл ойининг бошига келиб о'ртача ички исте'молнинг тахминан 65% гача тушди. Вазиятни барқарорлаштириш учун Россия ҳукумати бензин, дизел ёқилг'иси ва реактив ёқилг'и каби айрим ёқилг'и турларини экспорт қилишга чекловлар қо'йишда давом этмоқда. Истиснолар фақат махсус ҳукуматлараро келишувлар тузилган мамлакатларга нисбатан қо'лланилади.

Тожикистон ҳар йили Россия билан нефт маҳсулотларини божсиз етказиб бериш квоталари бо'йича музокаралар олиб боришига қарамай, мамлакат бир вақтнинг о'зида муқобил етказиб берувчилар доирасини кенгайтирмоқда. Июл ойида Энергетика ва сув ресурслари вазири Далер Жума Душанбе Қозог'истон, Туркманистон, Эрон, Ироқ ва Беларус билан қо'шимча етказиб бериш бо'йича музокаралар олиб бораётганини э'лон қилди.

Умуман олганда, Реутерс манбаларига ко'ра, Тожикистон 2026-йилнинг биринчи ярмида тахминан 244 000 тонна автомобил бензини, 300 200 тонна дизел ёқилг'иси ва 40 400 тонна реактив ёқилг'и импорт қилган. Энергетика ва сув ресурслари вазирлигининг ма'лумотларига ко'ра, январ-июн ойларида импорт қилинган нефт маҳсулотларининг умумий ҳажми 922 000 тоннага етди, бу о'тган йилнинг шу даврига нисбатан 114 000 тоннага ёки 11% га ко'п.

Бозор о'згаришлари аллақачон ички ёқилг'и нархларига та'сир қилмоқда. Бозор иштирокчиларининг фикрига ко'ра, АИ-92 бензинининг нархи август ойининг бошида литри учун 12-12,5 сомонийгача ко'тарилди, июн ойининг бошидаги 11-11,2 сомонийдан. Ёзги дизел ёқилг'иси нархи литри учун 13,4-13,8 сомонийдан 16,5-18,5 сомонийгача ко'тарилди.

Бундан ташқари, ба'зи ёқилг'и қуйиш шохобчалари АИ-95, АИ-98 бензини ва дизел ёқилг'исини сотишга чекловлар қо'йди. Ёқилг'и бозори вакилларининг со'зларига ко'ра, нархларнинг ошиши ва чекловлар шароитида аҳоли тобора ко'проқ электр транспорт воситаларига қизиқиш билдирмоқда, уларнинг савдоси аста-секин о'сиб бормоқда.

Глобал энергетика бозоридаги қийинчиликлар шароитида Қирг'изистон ҳам ёқилг'и та'минотини кенгайтирмоқда. Қирг'изистон ёқилг'исининг 90% дан ортиг'ини импорт қилади, шунинг учун халқаро савдодаги ҳар қандай о'згаришлар мамлакат ичидаги бензин ва дизел ёқилг'иси нархига бевосита та'сир қилади. Қирг'изистон расмийлари Россия, Беларус, Хитой, Озарбайжон, О'збекистон, Европа мамлакатлари ва Туркия каби кенг ко'ламли ҳамкорлар билан музокаралар олиб бормоқда.

Хитой республиканинг янги та'минот манбаларидан бирига айланди. Қирг'изистонга биринчи ёқилг'и етказиб бериш аллақачон бошланди. Бироқ, расмийлар ёқилг'ини автомобил ё'ли билан ташиш энг мақбул ечим эмас деб ҳисоблашади. Ҳозирда темир ё'л орқали етказиб беришни ташкил қилиш имконияти ко'риб чиқилмоқда, бу эса ҳажмларни оширади ва транспортни барқарорлаштиради.

Қирг'изистон республикани ёқилг'и билан та'минлаш билан шуг'улланадиган Беларусдан ёрдам олмоқда. Бишкек О'збекистон билан ҳам музокаралар олиб борди. Қирг'изистон бош вазири Адилбек Касималиевнинг со'зларига ко'ра, қо'шни мамлакат ойига тахминан 20 000 тонна ёқилг'и етказиб бериш имкониятига эга. Қирг'изистон шунингдек, Европа мамлакатларидан ва Туркиядан етказиб бериш имкониятларини ко'риб чиқмоқда. Бироқ, транзит муаммолари ва юк ташиш харажатларининг юқорилиги асосий то'сиқ бо'либ қолмоқда.

Шунга қарамай, Қосималиевнинг со'зларига ко'ра, ҳатто нархларнинг ошишини ҳисобга олган ҳолда ҳам, Қирг'изистон ба'зи қо'шни давлатларга нисбатан ёқилг'и нархларини пастроқ ушлаб турибди. "Нархларни таққослаганда, биз дизел ёқилг'иси ва АИ-92 бензини учун О'збекистон ва Тожикистонга қараганда 20-25 со'мга арзонроқмиз. Ҳозирда биз бу фарқни миллий бюджетдан субсидиялаймиз", деди у.