Дунё матбуоти шарҳи
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази Reuters, Financial Times ва бошқа халқаро манбалар материаллари асосида жаҳон иқтисодиётидаги сўнгги ўзгаришларни таҳлил қилди. Навбатдаги шарҳда Яқин Шарқдан нефть етказиб беришнинг тикланиши, Хитой ташқи савдосининг ўсиши, шунингдек, ХВФнинг жаҳон иқтисодиёти истиқболлари ва молиявий барқарорлик бўйича прогнозлари кўриб чиқилади.
Дунё матбуоти шарҳи
Осиё НҚЗлари Яқин Шарқдан етказиб бериш қайта тикланиши эвазига нефтни қайта ишлашни оширади
Kpler таҳлилий компанияси маълумотларига кўра, сентябрь ойида Яқин Шарқдан Эронни ҳисобга олмаган ҳолда хом нефть ва конденсат экспорти ҳафтасига 18,11 млн тоннагача қайта тикланди, бу 2026 йил февралидаги низо бошлангунга қадар бўлган даражага (18,22 млн тонна) мос келади.
Шу билан бирга, қайта ишлаш корхоналари сабабли Яқин Шарқ мамлакатларидан нефть маҳсулотлари экспорти ҳали ҳам урушдан олдинги даражанинг ярмидан пастлигича қолмоқда. Осиё НҚЗлари нефтни қайта ишлаш ва ёқилғи экспортини ошириш ҳисобига ушбу қисқаришни қоплаши мумкин.
Энергетика институти маълумотларига кўра, дунёдаги нефтни қайта ишлаш қувватларининг 37 фоизи Осиё ҳиссасига тўғри келади. 2025 йилда Яқин Шарқ Осиёга хом нефть импортининг 60 фоизини таъминлаган.
Халқаро энергетика агентлиги баҳолашига кўра, 2026 йил апрель ойида етказиб беришнинг қисқариши сабабли Осиё НҚЗлари қайта ишлаш ҳажмини кунига 6 млн баррелга камайтирди. Етказиб беришнинг қайта тикланиши корхоналарга қувватлардан фойдаланишни ошириш имконини беради.
Ҳиндистон НҚЗларининг қуввати кунига 5,1 млн баррелни ташкил этади. Хитой дунёдаги энг йирик нефтни қайта ишлаш қувватларига эга — кунига 18,8 млн баррель. Жанубий Корея ва Сингапур ҳам нефть маҳсулотлари ишлаб чиқариш ва экспортини ошириши мумкин.
Ёқилғининг юқори нархлари нефтни қайта ишлаш даромадлилигини оширмоқда. Яқин Шарқдан нефть етказиб беришнинг қайта тикланиши Осиё НҚЗларига Европа, Африка ва Осиёнинг бошқа мамлакатларига ёқилғи ишлаб чиқариш ва экспортини ошириш имконини беради.
Технологик маҳсулотларга юқори талаб фонида Хитой экспорти ўсди
Хитой божхона статистикаси маълумотларига кўра, 2026 йил сентябрь ойида мамлакат экспорти йиллик ҳисобда 36,3% га ўсди (августда 25%), прогноз қилинганидан (25,5%) ошиб кетди ва февраль ойидан бери (39,6%) энг юқори кўрсаткич бўлди. Импорт 31% га кўпайиб (августда 28,2%), прогноздан (24,5%) ошиб кетди.
Экспортнинг ўсиши Хитой яримўтказгичлари ва сунъий интеллект учун технологик маҳсулотларга бўлган юқори талаб билан қўллаб-қувватланмоқда. Етказиб беришнинг ортиши ички истеъмол ва инвестиция фаоллиги суст бўлган шароитда Хитой саноат ишлаб чиқаришини рағбатлантирмоқда.
Сентябрь ойида нодир ер металлари экспорти йиллик ҳисобда 6,7% га ўсди ва 4,27 минг тоннани ташкил этди. Шу билан бирга, август ойига нисбатан экспорт 9,8% га камайди, 2026 йилнинг январь–сентябрь ойларида эса 9,6% га, 43,7 минг тоннагача пасайди.
2026 йилнинг январь–сентябрь ойларида Хитой ташқи савдосининг ижобий салдоси 938,11 млрд долларни ташкил этди. Экспортнинг жорий суръатлари сақланиб қолса, савдо профицити яқин ойларда 1 трлн доллардан ошиши мумкин.
Барқарор экспорт Хитой иқтисодий ўсишини қўллаб-қувватлайди ва қўшимча давлат рағбатлантириш чораларига бўлган эҳтиёжни камайтиради. Мамлакат ЯИМнинг 2026 йил учун мўлжалланган ўсиш кўрсаткичи 4,5-5% ни ташкил этади. Асосий хавфлар қаторида АҚШ ва Европа Иттифоқи томонидан эҳтимолий савдо чекловлари сақланиб қолмоқда.
ХВФ: глобал ўсиш сунъий интеллект томонидан қўллаб-қувватланмоқда, аммо молиявий хавфлар кучаймоқда
ХВФ 2026 йил учун жаҳон иқтисодиёти ўсиши прогнозини 3,0% дан 3,1% га оширди, 2027 йил учун прогноз эса 3,4% даражасида сақлаб қолинди.
Шу билан бирга, жамғарма 2026 йилда жаҳон инфляцияси 4,7% ни ташкил этишини кутмоқда. Иқтисодий ўсишни қўллаб-қувватловчи омиллар орасида сунъий интеллектга киритилаётган инвестициялар ажралиб туради, энергия ташувчиларнинг юқори нархлари, давлат қарзи ва геосиёсий хавфлар эса акс таъсир кўрсатмоқда.
Прогнозга кўра, жаҳон иқтисодий ўсишининг 95 фоизини 32 та мамлакат таъминламоқда. Бу технологик инвестиция циклидан ва қулай ташқи конъюнктурадан манфаат кўраётган мамлакатларда иқтисодий фаолликнинг кучаяётган концентрациясини акс эттиради.
Глобал молиявий барқарорлик тўғрисидаги маърузада ХВФ учта асосий хавфни ажратиб кўрсатди: СИ билан боғлиқ компаниялар қийматининг эҳтимолий коррекцияси; давлат облигациялари даромадлилигининг ўсиши; молия тизими фаолиятини издан чиқаришга қодир бўлган кенг кўламли киберинцидентлар.
Жаҳон иқтисодиёти янги технологик занжирларга жалб қилинган мамлакатлар ва технологиялар истеъмолчиси бўлиб қолаётган мамлакатларга янада кучлироқ бўлинмоқда.