Дунё ҳарбий иттифоқлари: қайси давлатлар бир-бирини ҳимоя қилишга келишган?
Висуал Сапиталист дунёдаги бешта кўп томонлама мудофаа тузилмаси ва келишувини харитада жамлади. Улар орасида 32 аъзоли НАТО, Рио пакти, КХШТ, Форс кўрфази араб давлатлари ҳамкорлик кенгаши ҳамда Саудия Арабистони, Туркия ва Покистон имзолаган янги Макка келишуви бор.
Дунё ҳарбий иттифоқлари: қайси давлатлар бир-бирини ҳимоя қилишга келишган?
Харитада ўзаро мудофаа мажбуриятларини назарда тутувчи расмий кўп томонлама келишувларга урғу берилган. Умумий ҳарбий ҳамкорлик ёки мудофаа технологиялари соҳасидаги шерикликлар эса алоҳида тоифа сифатида кўриб чиқилган.
Бундай битимларнинг асосий принсипи шундан иборатки, иштирокчилардан бирига қилинган қуролли ҳужум барчага қарши ҳужум деб баҳоланади. Аммо ёрдам кўрсатиш тартиби ва томонларнинг аниқ мажбуриятлари ҳар бир шартномада алоҳида белгилаб қўйилади.
Келтирилган бирлашмалар ичида НАТО аъзолар сони бўйича энг йирикидир. 1949-йилда 12 давлат томонидан тузилган алянс ҳозир Европа ва Шимолий Америкадаги 32 мамлакатни бирлаштиради. Финландия 2023-йилда, Швеция эса 2024-йилда унга қўшилган.
Харитадаги энг қадимий келишув — Рио пакти номи билан танилган Америка давлатлари ўртасидаги ўзаро ёрдам шартномасидир. У 1947-йилда, НАТОдан икки йил олдин имзоланган.
Рио пакти Ғарбий яримшарда жамоавий мудофаа тизимини шакллантирган. Кейинги ўн йилликларда унинг иштирокчилари таркиби ўзгариб келган. АҚШ ҳам Рио пакти, ҳам НАТО аъзоси ҳисобланади.
Форс кўрфази араб давлатлари ҳамкорлик кенгаши эса минтақадаги олтита монархияни бирлаштиради. Саудия Арабистони ҳам ушбу тузилма таркибига киради.
2026-йил августда Саудия Арабистони, Туркия ва Покистон Макка қўшма мудофаа келишувини имзолаган. Ҳужжатга кўра, уч давлатдан бирига қилинган қуролли ҳужум барчасига қарши ҳужум сифатида қаралади.
Бироқ келишувнинг имзоланиши унинг тўлиқ кучга кириши билан бир хил босқич эмас. Реутерсънинг 25-сентабрдаги хабарига кўра, Туркия парламенти спикери Нуман Куртулмуш ҳужжатни парламент тасдиғига киритиш октабрдан кутилаётганини айтган. У шу пайтгача ўтказилган учрашувларни тайёргарлик жараёни деб таърифлаган.
Туркия НАТОга, Саудия Арабистони эса Форс кўрфази араб давлатлари ҳамкорлик кенгашига аъзо. Покистон эса бу икки тузилмага кирмайди ва ядровий қуролга эга давлат ҳисобланади. Шу маънода, янги келишув турли минтақавий хавфсизлик тизимлари ўртасида қўшимча боғлиқлик яратади.