Дивали байрами олдидан Делида ҳаво сифати ёмонлашди

Делида Дивали байрами олдидан ҳаво сифати ёмонлашмоқда

Ҳавонинг ифлосланиши Дели ва Шимолий Ҳиндистоннинг катта қисмида ҳар йили кузатиладиган муаммодир.

Қишнинг яқинлашиши ҳаво сифатининг одатий ёмонлашувига олиб келиши билан Дели яна бир бор ҳаво ифлосланишининг ёмонлашувига дуч келмоқда.

Шаҳарнинг Ҳаво сифати индекси (AQI) — ўпкани тўсиб қўйиши мумкин бўлган майда заррачалар (PM2.5)ни кузатади — 300 дан юқорилаб, «жўда ёмон» категориясига кирди ва миллионлаб аҳоли учун соғлиқ билан боғлиқ хавотирларни келтириб чиқарди.

Муддатли равишда бундай ифлосланган ҳаводан нафас олиш нафас олиш йўллари муаммоларига ва мавжуд касалликларнинг оғирлашишига олиб келиши мумкин, айниқса болалар ва ёши катталар хавф остида.

Бунга жавобан ҳокимият органлари Чақириқларга босқичма-босқич жавоб бериш ҳаракат режасининг (GRAP) II босқичини фаоллаштирди, чанг, транспорт чиқиндилари ва бошқа ифлосланиш манбаларини камайтириш чораларини кўрмоқда.

Дели ва Шимолий Ҳиндистоннинг ён-атрофидаги ҳудудлар ҳар қишда, айниқса Ҳиндистоннинг энг йирик байрамларидан бири бўлмиш ва саноқли кунлар қолган Дивали атрофида хавфли ҳаво билан тўқнашади.

Байрам чироқлар, лампалар ва мушакбозлик билан нишонланади, бу эса атмосферага майда заррачалар ва зарарли газларни чиқариб, шаҳарнинг шундоқ ҳам ёмон бўлган ҳаво сифатини янада ёмонлаштиради.

Ҳар йилги ифлосланиш фавқулодда ҳолатига бир қатор омиллар, жумладан, транспорт чиқиндилари, саноат чиқиндилари, ҳароратнинг тушиши, шамол тезлигининг пастлиги ва қўшни штатларда экин қолдиқларининг ёқилиши сабаб бўлади.

Ифлосланишнинг тўсатдан кескин ошиши Делида сўнгги саккиз йил ичидаги энг паст ўртача ойлик AQI қайд этилган ғайриоддий даражада тоза октябрь ойидан кейин юз берди.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, кескин ёмонлашувга ҳароратнинг тушиши, шамолнинг кучсизлиги ҳамда қўшни Пенжаб ва Ҳарьяна штатларида экин қолдиқларини ёқишнинг кўпайиши сабаб бўлган.

Яқинда содир бўлган бўрон ёмғир ва кучли шамол келтирди, бу ҳавонинг тозаланишига ёрдам берди. Аммо об-ҳаво тинчлангач, шимоли-ғарбий шамоллар қайтиб, ёнилаётган далалардан тутунни пойтахт томон олиб келди.

Ҳиндистоннинг ифлосланишни назорат қилиш органи 301 дан 400 гача бўлган AQI кўрсаткичларини «жўда ёмон», 400 дан юқори бўлган ҳар қандай кўрсаткични эса «ўта оғир» деб таснифлайди. Чоршанба куни эрталаб Делининг AQI кўрсаткичи 377 ни ташкил этди.

Индекс саккизта асосий ифлослантирувчи моддани, жумладан PM2.5 ни ўлчайди — бу инсон сочининг қалинлигидан тахминан 30 баравар кичик бўлган ва ўпканинг чуқур қисмларига кириб бора оладиган жуда майда заррачалардир.

Дивали пайтида ишлатиладиган мушаклар ҳавога заррачалар ва газларни чиқариб, мавжуд ифлосланишни янада орттиради.

Дивалига саноқли кунлар қолганида, мушакбозлик ифлосланиш даражасини янада юқорироқ кўтариши мумкинлигидан хавотирлар бор.

Ўтган йили суднинг камроқ ифлослантирувчи мушакбозлик маҳсулотларидан фойдаланиш ҳақидаги қарорига қарамай, Дели байрамнинг эртаси куни эрталаб заҳарли туман ичида уйғонди.

Йиллар давомида ҳокимият органлари мушакларга чекловлар, жумладан уларни ишлаб чиқариш, сотиш ва фойдаланишга пўрра тақиқлар жорий этди, аммо бунга риоя этилишини таъминлаш қийин бўлди.

Дўшанба куни Ҳиндистон Олий суди Дели ва атрофдаги ҳудудларда чекланган вақт давомида сертификатланган экологик («яшил») мушакларни ишлаб чиқариш, сотиш ва фойдаланишга рухсат берди.

Унда айтилишича, мушакбозлик маҳсулотларидан фақат 7 ва 8 ноябрь кунлари, Дивали дам олиш кунларида маҳаллий вақт билан соат 06:00 дан 07:00 гача (00:30-01:30 GMT) ва 20:00 дан 22:00 гача (14:30-16:30 GMT) фойдаланиш мумкин.

Суд шунингдек, касалхоналар, қаровсизлар уйлари, мактаблар ва бошқа белгиланган сукунат ҳудудларидан 300 метр масофада мушакбозликни тақиқлади.

Экологик мушакларда стандарт мушакбозлик маҳсулотларига қараганда камроқ чиқинди чиқаришга қаратилган ўзгартирилган кимёвий формулалардан фойдаланилади. Шунингдек, харидорлар ва ҳокимият органлари ишлаб чиқарувчи ва сертификатлаш тафсилотларини текширишлари учун уларда QR-кодлар бўлиши керак.

Шунга қарамай, фақат тасдиқланган мушаклар сотилишини таъминлаш асосий муаммо бўлиб қолмоқда.

Олий суд ўзининг охирги қарорида, ҳатто тўлиқ тақиқ амалда бўлган пайтда ҳам оддий мушаклар экологик муқобил сифатида сотилишда давом этганини қайд этди.

Ҳатто Ҳиндистоннинг молиявий пойтахти Мумбайда ҳам сўнгги кунларда ифлосланиш даражаси жуда юқори бўлди.

У полицияга белгиланган сотув ҳудудларида патруллик қилиш, QR-кодларни тасодифий текшириш ва ноқонуний мушакларни мусодара қилиш бўйича топшириқ берди.

Айниқса оғир ифлосланиш даврида Дели ҳокимияти гибрид таълим, масофадан ишлаш тизими ва муайян транспорт воситаларига чекловлар каби чораларни ҳам жорий этди.

Муаммо фақат пойтахт билан чекланиб қолмайди. Ҳиндистоннинг молиявий маркази бўлмиш Мумбайда ҳам, одатда ифлослантирувчи моддаларни тарқатишга ёрдам берадиган қирғоқ шамолларига қарамай, ўтган ойда ифлосланиш даражаси юқорилагани қайд этилди.

24 октябрь куни Мумбайнинг AQI кўрсаткичи 322 га етди ва у «жўда ёмон» категориясига тушди. Бу кескин кўтарилишга паст шамол тезлиги, қурилиш чанглари, чиқиндиларни ёқиш, мушак чиқиндилари ва қўшни ҳудудлардан учиб келаётган ифлослантирувчи моддаларнинг комбинацияси сабаб бўлди.

Сўнгги кунларда шаҳарда ҳаво сифати яхшиланди — ва чоршанба куни у 89 га тенг AQI кўрсаткичини қайд этди, бу «қониқарли» деб таснифланади. Яқин атрофдаги Нави Мумбай эса 118 га тенг «ўртача» AQI кўрсаткичини қайд этди.

Яхшиланиш деярли икки ҳафталик смог шароитидан сўнг содир бўлди, аҳоли ижтимоий тармоқларда туманнинг фотосуратлари ва видеоларини жойлаштирган эди.