Депутатлар давлат харидларининг янги қоидаларида коррупция хавфлари борлигини кўрсатиб ўтдилар. Қонун лойиҳаси қайта ишлаш учун қайтарилди

Депутатлар давлат харидларининг янги қоидаларида коррупция хавфларини кўриб қолишди. Қонун лойиҳаси такмиллаштиришга юборилди

Давлат харидларининг айрим тартиб-таомилларини бир етказиб берувчи иштирокида ўтказилган деб тан олишга рухсат берувчи қонун лойиҳаси Олий Мажлис Қонунчилик палатасида келишмовчиликларга сабаб бўлди. Депутатлар юзага келиши мумкин бўлган коррупция хавфлари, рақобатнинг чекланиши ва баёнлардаги қарама-қаршиликлар ҳақида баёнот беришди. Узоқ давом этган муҳокамадан сўнг ҳужжатни такмиллаштириш учун қайтаришга қарор қилинди.

Давлат харидлари тизимини такомиллаштириш тўғрисидаги қонун лойиҳаси 13 октябрь куни иккинчи ўқишда кўриб чиқилди. Асосий таклифлардан бири харидларда фақат бир етказиб берувчи иштирок этадиган ҳолатларга тегишлидир.

Амалдаги қоидаларга кўра, агар энг яхши таклифни танлаб олиш учун фақат битта талабнома келиб тушган бўлса ёки бирорта ҳам талабнома тушмаган бўлса, тартиб-таомил ўтказилмаган деб тан олинади. Давлат буюртмачиси янги танлов эълон қилишга ёки қонунда назарда тутилган бошқа харид усулидан фойдаланишга ҳақли.

Қонун лойиҳасида, ҳатто унда биринчи марта таклиф киритган ўша бир етказиб берувчи яна иштирок этаётган бўлса ҳам, такрорий танловни ўтказилган деб тан олишга рухсат бериш таклиф қилинмоқда. Бунда харид шартлари ва баҳолаш мезонлари ўзгаришсиз қолиши, иштирокчининг таклифи эса белгиланган талабларга жавоб бериши керак.

Ана шундай ўзгаришлар тендерлар учун ҳам таклиф этилмоқда. Бундан ташқари, бошланғич нарсни пасайтириш бўйича электрон аукционни бир иштирокчи бўлган тақдирда ўтказилган деб тан олишни хоҳлашмоқда.

Муҳокама давомида депутат Сайдулло Азимов «Давлат харидлари тўғрисида»ги қонуннинг энг яхши таклифни танлаб олишни тартибга солувчи 61-моддасига киритилган тузатишга эътибор қаратди.

Унинг фикрича, такрорий танловда аввалги мезонларни сақлаб қалиш талаби рақобатни чеклаши ва ягона етказиб берувчи учун афзаллик яратиши мумкин.

«Агар янги танлов ўша мезонлар бўйича ўтказилса, яна ўша фирма чиқади. Нима учун бундай чеклов қўйилмоқда… Бу коррупция учун замин яратади, яъни бир хил иштирокчининг қайта ғалаба қозониш эҳтимолини оширади», — деди депутат.

Мисол тариқасида Азимов мактаб учун 15 кун ичида етказиб бериш шарти ва даъвогарнинг устав капитали 1 млрд сўм бўлган қоғоз харид қилинишини келтирди. Агар фақат битта талабнома келиб тушса, буюртмачи қўшимча иштирокчиларни жалб қилиш учун етказиб бериш муддатини бир ойгача узайтириши ёки бошқа мезонларни ўзгартириши мумкин эди.

Бироқ, таклиф этилаётган таҳрирда, шартлар ўзгартирилгандан сўнг, ягона иштирокчи яна ўша компания бўлиб чиқса ҳам, такрорий танловни якунлашнинг соддалаштирилган тартибидан фойдаланиб бўлмайди.

Депутат буюртмачиларга ягона иштирокчи билан шартнома тузиш имкониятини сақлаб қолган ҳолда, такрорий танловда шартларни қайта кўриб чиқишга рухсат беришни таклиф қилди.

Соҳавий қўмита вакиллари дастлабки мезонларни сақлаб қалиш харидларни тезлаштириш ва бюрократик тартиб-таомилларни қисқартириш учун зарурлигини таъкидлаб, эътироз билдиришди.

«Агар янги танлов эълон қилишда мезонлар ўзгартирилса, бу жараённинг янада созиб кетишига олиб келиши мумкин», — деб тушунтирди қўмита вакили.

Унинг сўзларига кўра, харидлар очиқ электрон платформа орқали амалга оширилади, у ерда барча потенциал етказиб берувчилар иштирок этиш учун тенг имкониятларга эга. Шунинг учун таклиф этилаётган механизм харидни эълон қилмасдан тўғридан-тўғри шартномалар тузишга ўтишни назарда тутмайди.

Қонунчилик палатаси Спикери Нуриддин Исмоилов ягона иштирокчи бўлган тақдирда такрорий танлов «ўтказилган деб ҳисобланиши мумкин» деган баёнга эътибор қаратди.

Унинг фикрича, бундай таҳрир харид ташкилотчисига, ҳатто белгиланган шартларга риоя қилинган тақдирда ҳам, тартиб-таомилни ўтказилган деб тан олиш ёки олмасликни мустақил равишда ҳал қилиш имкониятини қолдиради.

«Бу нимани англатади? Демак, у ўтказилган деб ҳисобланмаслиги ҳам мумкин. Яъни, ҳамма нарса танловни ўтказаётган ташкилотнинг ихтиёрида қолади… Агар мен унга ёқмасам, у танловни ўтказилган деб тан олмаслиги мумкин. Тушунтириб беринг, бу қандай норма?» — дея мурожаат қилди спикер ишлаб чиқувчиларга.

У ноаниқ талқин қилиш имкониятини чиқариб ташлаган ҳолда, нормани мажбурий қилишни таклиф этди.

Яна бир масала етказиб берувчининг мақомига тегишли эди. Қонун лойиҳасига кўра, агар унда илгари биринчи тартиб-таомилда иштирок этган компания иштирок этаётган бўлса, такрорий танлов ўтказилган деб тан олиниши мумкин.

Бироқ, деб таъкидлади Исмоилов, агар биринчи тартиб-таомил ягона талабнома туфайли ўтказилмаган деб тан олинган бўлса, уни топширган компанияни юридик жиҳатдан танлов иштирокчиси деб ҳисоблаш мумкинми, деган савол туғилади.

Спикер бундай ноаниқлик суд баҳслари учун асос бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирди.

«Биз ҳеч қандай тушунмовчиликларга йўл қўймайдиган қилиб қилишимиз керак. Коррупцион механизмлар бўлмаслиги керак. Одамлар харидларда хавотирсиз иштирок этишлари керак», — деб таъкидлади Исмоилов.

Муҳокама давомида илгари таклиф киритган етказиб берувчини кўрсатган ҳолда, баённи аниқлаштириш таклиф қилинди.

Депутат Зафар Худойбердиев 54-моддага киритилган, нарсни пасайтириш бўйича электрон аукционни бир етказиб берувчи иштирокида ўтказилган деб тан олишга рухсат берувчи тузатишга эътибор қаратди.

У қонун бундай аукционни харид қилишнинг рақобатли усули сифатида белгилашини таъкидлади ва янги норма ушбу тамойилга зид эмасми, деб қизиқди.

Муҳокаманинг бошқа иштирокчилари ҳам Фуқаролик кодекси билан юзага келиши мумкин бўлган қарама-қаршиликка ишора қилишди, унга кўра ягона иштирокчи билан ўтказилган савдолар ўтказилмаган деб тан олинади.

Ишлаб чиқувчилар очиқ платформада эълон жойлаштиришнинг ўзиёқ потенциал иштирокчилар учун тенг имкониятларни таъминлашини тушунтиришди. Уларнинг фикрича, бир нечта етказиб берувчиларнинг бўлиши ҳақидаги мажбурий талаб расмий рақобатга, шу жумладан аффилланган компанияларни жалб қилишга олиб келиши мумкин.

Бундан ташқари, аукционларни қайта ўтказиш ҳам давлат буюртмачиларидан, ҳам тадбиркорлардан қўшимча вақт ва маблағ сарфланишини талаб қилади.

Узоқ давом этган муҳокамадан сўнг Сайдулло Азимов яна бир бор баҳсли қоидаларни қайта кўриб чиқишни талаб қилди. Соҳавий қўмита вакили эътирозлар фақат таҳририй тузатишлар билан ҳал қилиб бўлмайдиган концептуал масалаларга дахлдорлигини тан олди.

«Биз такмиллаштиришдан бош тортмаймиз. Лекин Азимов томонидан кўтарилган масалалар концептуал характерга эга. Уларни битта-иккита таҳририй ёки юридик-техник тузатишлар билан ҳал қилиб бўлмайди. Биз қонун лойиҳасини такмиллаштириш учун қайтариб олишга розимиз», — деди у.

Нуриддин Исмоилов кейинги ҳафтада тузатилган таҳрирни тақдим этишни таклиф қилди.

«Эҳтиёт бўлайлик давлат харидларига. Кейинги ҳафтага тайёрлаб келинглар қонун лойиҳасини. Мутахассислар, сизлар ҳам атрофлича кўриб чиқинглар. Эртага низолар келиб чиқса, иштирокчиларга қийин бўлади», — деди спикер.

Депутатлар ҳужжатнинг қўмитага қайтарилишини қўллаб-қувватладилар. Шу тариқа, қонун лойиҳаси 13 октябрдаги мажлисда иккинчи ўқишда маъқулланмади.

Ягона иштирокчи билан харид қилиш қоидаларидан ташқари, қонун лойиҳасида бюджет маблағлари ҳисобидан амалга ошириладиган харидлардаги преференцияларни нафақат маҳаллий товар ишлаб чиқарувчиларга, балки маҳаллий хизмат кўрсатувчилар ва ишларни бажарувчиларга ҳам татбиқ этиш назарда тутилган.

Шунингдек, давлат харидлари иштирокчиларининг шикоятларини кўриб чиқиш бўйича ҳудудий комиссиялар ташкил этиш таклиф қилинмоқда. Уларнинг аъзоларига манфаатлар тўқнашуви ёки аффилланганлик мавжуд бўлган тақдирда масалаларни кўриб чиқишда иштирок этиш тақиқланади.

Яна бир тузатиш Давлат бюджетининг ижроси тўғрисидаги ҳисоботларни тайёрлаш учун давлат харидлари, шу жумладан тўғридан-тўғри шартномалар тўғрисида маълумотлар тақдим этиш тартибига тегишлидир. Мажлис давомида спикер ўзгартиришнинг эълон қилинган мақсади ва тегишли модда мазмуни ўртасидаги номувофиқликни бартараф этишни талаб қилди.

Тузатишлар ҳукумат томонидан 13 августда киритилган ва 8 сентябрда биринчи ўқишда қабул қилинган эди. Пухта ишлаб чиқилгач, улар яна Қонунчилик палатасига кўриб чиқиш учун тушиши керак.

Ислоҳотларга қарамай, Ўзбекистондаги давлат харидларининг деярли ярми ҳали ҳам норақобатли усуллар билан амалга оширилмоқда.