Давлат харажатлари энг юқори бўлган мамлакатлар рейтинги

**Давлат Харажатлари Энг Юқори Бўлган Мамлакатлар Рейтинги: Нима Учун Фарқлар Мавжуд?**

Давлат эҳтиёжлари учун сарфланадиган маблағларнинг мамлакат иқтисодиётидаги улуши ҳар бир давлатда сезиларли даражада фарқ қилади. Бу фарқлар аҳоли таркиби, ижтимоий сиёсат, иқтисодий модел ва ҳукуматнинг бюджет устуворликлари билан боғлиқ. Висуал Сапиталист томонидан Халқаро Валюта Жамғармаси (ХВЖ) маълумотлари асосида тайёрланган инфографикада турли мамлакатларда давлат харажатларининг ялпи ички маҳсулотга (ЯИМ) нисбатан улуши таққосланди.

**Кирибати Рейтингда Биринчи Ўринда**

ХВЖ маълумотларига кўра, давлат харажатларининг ЯИМга нисбатан улуши бўйича Кирибати дунёда етакчилик қилмоқда. Рейтингнинг юқори қисмида Шимолий ва Ғарбий Европанинг бир қатор мамлакатлари ҳам жойлашган бўлиб, уларда давлат харажатлари ЯИМнинг қарийб ярми ёки ундан ҳам кўпроғини ташкил этади. Шу билан бирга, йирик ривожланаётган иқтисодиётларнинг аксарияти давлат эҳтиёжлари учун миллий маҳсулотининг нисбатан камроқ қисмини сарфлайди.

Кирибати ва Маршалл ороллари каби Тинч океанидаги кичик давлатларнинг рейтингда Европа иқтисодиётлари билан ёнма-ён туриши биринчи қарашда кутилмаган натижа бўлиб кўриниши мумкин. Бунинг асосий сабабларидан бири ушбу орол давлатларининг хорижий молиявий ёрдам ва халқаро грантларга юқори даражада боғлиқлигидир. Бундай маблағлар миллий иқтисодиёт ҳажми кичик бўлишига қарамай, давлат хизматларига йўналтириладиган харажатларнинг салмоқли қисмини молиялаштириш имконини беради. Лоуи институтининг Пасифис Аид Мап лойиҳаси маълумотларига кўра, Кирибати ривожланиш мақсадлари учун катта миқдорда халқаро ёрдам олади. Шу сабабли мамлакатда давлат харажатлари ҳажми унинг йиллик ЯИМга яқин даражага етади.

**Европада Давлат Харажатлари Нега Юқори?**

Европа мамлакатларида эса бошқа тенденсия кузатилади. Ривожланган ижтимоий ҳимоя тизими давлат харажатларининг юқори бўлишида асосий омиллардан бири ҳисобланади. Жумладан, давлат харажатларининг ЯИМга нисбати:

* Финландияда - 57,7 фоиз;

* Франсияда - 57,2 фоиз;

* Белгияда - 54,5 фоиз;

* Италияда - 50,6 фоиз;

* Германияда - 49,4 фоиз.

Ушбу мамлакатларда давлат соғлиқни сақлаш тизими, пенсиялар, ишсизлик нафақалари ва бошқа кенг қамровли ижтимоий дастурларни молиялаштиради. Бу эса табиий равишда бюджет харажатларини оширади. Яна бир муҳим омил – аҳолининг қариши. Ривожланган мамлакатларда пенсионерлар сонининг кўпайиши пенсия таъминоти ва тиббий хизматларга сарфланадиган маблағларни оширмоқда. Шу сабабли дунёнинг энг бой мамлакатларидан айримлари давлат харажатлари энг юқори бўлган давлатлар рейтингидан ҳам мунтазам ўрин олади.

**Иқтисодиёт Ривожланган Сари Давлат Харажатлари Ҳам Ўсади**

Тарихий жиҳатдан иқтисодиёт ривожланиши билан давлат харажатларининг кўпайиши тенденсияси кузатилади. Чунки ҳукуматлар иқтисодий имкониятлар кенгайган сари таълим, тиббиёт ва ижтимоий ҳимоя тизимларини ҳам ривожлантиради. Бироқ давлат харажатларининг аниқ миқдори фақат иқтисодий ривожланиш даражасига боғлиқ эмас. Бунда мамлакатнинг бюджет сиёсати, аҳоли демографияси ва давлатнинг иқтисодиётдаги роли ҳам катта аҳамиятга эга.

**Катта Давлат Харажатлари Юқори Турмуш Даражасини Англатадими?**

Ҳар доим ҳам эмас. Юқори давлат харажатлари аҳолига кўрсатиладиган хизматлар сифатини ошириши, инфратузилмани яхшилаши ва узоқ муддатли иқтисодий тараққиётга ёрдам бериши мумкин. Бироқ натижа фақат қанча маблағ сарфланганига эмас, балки бюджет пулларининг қай даражада самарали тақсимланганига ҳам боғлиқ.

Агар давлат харажатлари узоқ вақт давомида бюджет даромадларидан юқори бўлса, сурункали бюджет тақчиллиги юзага келиши ва давлат қарзи ортиши мумкин. Бу эса иқтисодиёт учун қўшимча молиявий хавфларни келтириб чиқаради. Шунингдек, бюджет маблағларининг қаерга йўналтирилиши ҳам муҳим. Айрим мамлакатлар соғлиқни сақлаш, таълим ва ижтимоий ҳимояга катта маблағ ажраца, бошқалари инфратузилма, мудофаа ёки давлат қарзига хизмат кўрсатишга кўпроқ харажат қилади. Шу боис давлат харажатларининг ЯИМдаги улуши бир хил бўлган икки мамлакатда ҳам иқтисодий ўсиш, аҳоли турмуш даражаси ва ижтимоий фаровонлик кўрсаткичлари кескин фарқ қилиши мумкин.