Бузилган ҳожатхоналар, оқиш томлари: Нима учун Ҳиндистоннинг "ҳамамбöсеğи" партияси мактабларни таъмирламоқчи

**Ҳиндистоннинг "Саррошка" партияси кенг тарқалган вайронагарчилик шароитида қаровсиз қолган мактабларни қайта тиклашга интилади**

Ҳиндистоннинг та'лим инфратузилмаси, айниқса қишлоқ жойларда, маблаг' етишмаслиги ва эскирганлик каби жиддий инқирозга дуч келмоқда, бу эса сатирик онлайн ҳаракат - "Саррошка Жанта Партй" (СЖП) томонидан шошилинч ислоҳотларни талаб қилиш учун янги кампанияни бошлашга ундади.

Бу кенг тарқалган бепарволикнинг ёрқин намунаси Деҳли билан чегарадош туман Фаридободда қизлар учун ҳукумат томонидан бошқариладиган бошланг'ич мактабдир. Яқинда ташқи бо'яш ишлари олиб борилганига қарамай, Кҳеди Калан қишлог'идаги бир қаватли бино ко'плаб ички муаммолар билан қийналади. Маҳаллий ижтимоий ходим Сатпал Нарват йиқилиб бораётган гипс, чиқиндилар билан то'лдирилган то'ртта яроқсиз ҳожатхона ва о'қувчилар учун хавфли деб ҳисобланган то'ртта ташландиқ синфхоналарни та'кидлайди. Унинг та'кидлашича, муссон мавсумида синфхоналар сув босади ва болаларни етарли о'риндиқсиз қолдиради.

Бу ҳолат ноёб эмас. Ҳиндистоннинг қишлоқ жойларидаги ко'плаб мактаблар маблаг' етарли эмаслиги сабабли авария ҳолатида. Ҳиндистон ўзининг ЯИМнинг атиги 4,1 фоизини таълимга ажратади, бу ЮНЕСКОнинг энг паст минимал чегарасига жавоб беради, аммо Франсия, Германия, Австралия, Бразилия ва АҚШ каби мамлакатлар томонидан сарфланадиган 5 фоиздан, Белгия ва Швеция эса ундан ҳам кўпроқ маблағни ташкил этади. Мутахассислар ва Ҳиндистон ҳукуматининг ўзининг Миллий таълим сиёсати (НЕП) 6 фоиз ажратишни тавсия қилади. Расмий маълумотларга кўра, 2014-15 ва 2024-25 йиллар оралиғида 94 000 та давлат мактаблари ёпилган.

Давлат мактабларининг оғир аҳволи СЖПнинг янги #СчоолТҳикКаро (#ФихТҳеСчоол) кампаниясининг марказий мавзусидир. Ушбу ташаббус СЖПнинг Деҳлида бир неча ҳафта давом этган норозилик намойишидан сўнг амалга оширилди, бу халқаро эътиборни тортди ва ўтган ойда таълим вазири Дҳармендра Прадҳаннинг истеъфоси билан якунланди. Май ойида Ҳиндистоннинг энг йирик тиббий кириш имтиҳони - НЕЕТнинг саволлар варағи оқиб кетиши сабабли бекор қилиниши билан бошланган бу норозилик намойишлари деярли икки миллион ўқувчининг тестни қайта топширишга мажбур бўлишига ва афсуски, 20 дан ортиқ ўқувчининг ўз жонига қасд қилишига олиб келди.

СЖП асосчиси Абҳижеет Дипке кампания давлат мактабларидаги ёмонлашиб бораётган инфратузилмани та'кидлаш ва расмийларга бу муаммони ҳал қилиш учун босим о'тказишга қаратилганлигини та'кидлайди. "Давлат мактаблари, айниқса Ҳиндистоннинг қишлоқ жойларида, о'нлаб йиллар давомида э'тиборсиз қолдирилди", деди Дипке ББСга, бу э'тиборсизлик қишлоқ болаларини тенг имкониятлардан маҳрум қилишини, ко'пинча уларни қишлоқ хо'жалиги, кундалик иш ҳақи ёки қурилиш ишларига мажбур қилишини тушунтирди. Унинг та'кидлашича, СЖП мактаб шароитларини яхшилаш орқали бу тенгсизликни бартараф этишга интилади.

Дипке яқинда 20 дан ортиқ қишлоқ мактабларига ташриф буюрди ва скамейкалар, ҳаммомлар, ичимлик суви ва бошқа асосий қулайликларнинг то'лиқ ё'қлигини айтиб, "ҳатто битта ҳам яхши мактаб ё'қлигини" хабар қилди. У бу тажрибани "юракни эзувчи" деб та'рифлаб, болалигида о'з қишлог'ига ташриф буюрганидан бери шароитлар йигирма йил давомида о'згаришсиз қолганини та'кидлади.

26 миллион издоши бо'лган Дипке ва бошқа СЖП раҳбарлари о'зларининг Инстаграм аккаунтлари орқали томлардан оқаётган сув, антисанитария ҳожатхоналари, полларда о'тирган болалар ва умидсиз о'қувчиларни акс эттирувчи ко'плаб видеоларни улашишди. Дипке шундай дейди: "Биз болалар о'тириш учун скамейкалар, яхши ҳожатхоналар ва тоза ичимлик суви билан та'минланишини та'минлашни истаймиз. Улар рақамли доскаларга эга ақлли синфларга эга бо'лиши керак. Айнан о'шанда улар мамлакатнинг йирик шаҳарларида яшовчилар билан бир хил сифатли та'лим олаётганликларини ҳис қилишади".

На Бош вазир Нарендра Моди ҳукумати, на унинг Бҳаратия Жаната партияси бу кампания ҳақида изоҳ бермади. ББС ҳам Ҳиндистон та'лим вазирлигидан жавоб со'ради.

СЖПнинг Деҳлидаги норозилик намойиши ва #ФихТҳеСчоол кампанияси бутун мамлакат бо'йлаб о'қувчиларни руҳлантирган ко'ринади, бу эса ко'пчилик бефарқ ма'мурият деб биладиган нарсага қарши шикоятлар ва маҳаллий норозиликларнинг кучайишига олиб келди. Мобил телефонлар билан қуролланган талабалар ижтимоий тармоқларда видеоларни ёзиб олишмоқда ва улашишмоқда, уларнинг ба'зилари вирусга айланди ва расмий чоралар ко'ришга сабаб бо'лди.

СЖПнинг аввалги норозилик намойиши бо'либ о'тган Деҳлидаги Жантар Мантарда гуруҳ нафақат Прадҳаннинг исте'фосини, балки Ҳиндистон та'лим тизимини янада мас'улиятли равишда кенг қамровли ислоҳ қилишни ҳам талаб қилди. Журналист ва ёзувчи Ниланжан Мукҳопадҳяйнинг та'кидлашича, дастлабки норозилик намойиши охирида "бу шунчаки битта имтиҳон ёки битта вазирнинг исте'фоси эмас, балки мактабларнинг кенгроқ ҳолати эканлиги аниқ бо'лди". Мукҳопадҳяй #ФихТҳеСчоол кампаниясини мантиқий ривожланиш сифатида ко'риб чиқади ва инфратузилмадаги камчиликларни та'кидловчи видеоларга жамоатчиликнинг ҳиссаси ҳаракатнинг о'сиб бораётган сур'атини ко'рсатишини та'кидлайди. У мактаблардаги кенг тарқалган муаммолар туфайли катта қо'ллаб-қувватлашга эга бо'ладиган "секинроқ ва узоқ муддатли ҳаракат"ни кутмоқда.

Ҳаряна штатидаги Бошланг'ич синф о'қитувчилари ассоциацияси хазиначиси ва Атмадпур қишлог'идаги бошланг'ич мактаб директори Чатар Сингх муҳим муаммони аниқлайди: о'қитувчилар ва ходимларнинг жиддий етишмаслиги. Хусусий компаниянинг корпоратив ижтимоий мас'улият дастури томонидан молиялаштириладиган унинг мактаби нисбатан яхши жиҳозланган бо'лса-да, ҳожатхоналар ко'пинча касал бо'лган ярим кунлик фаррош туфайли тозаланмайди. Бироқ, Сингхнинг асосий ташвиши о'қитувчиларнинг етишмаслигидир.

910 болага 40 та о'қитувчидан атиги олтитаси яқинда ББСга ташриф буюрганида иштирок этган, чунки 30 нафари сайловчилар ро'йхатини қайта ко'риб чиқиш учун юборилган ва то'рттаси касал бо'лган. Сингх о'қитувчиларга ко'пинча сайлов ишлари ва аҳолини ро'йхатга олиш каби о'қитиш билан бог'лиқ бо'лмаган вазифалар юклатилишини тушунтиради, бу эса та'лим сифатига сезиларли та'сир қилади. У давлат мактабларининг э'тиборсиз қолишини бюрократлар, депутатлар ва сиёсатчиларнинг фарзандлари хусусий мактабларда о'қиши билан бог'лайди, бу эса давлат мактабларининг асосан мигрант фабрика ищилари ва кам та'минланган жамоаларнинг фарзандларига хизмат ко'рсатишига сабаб бо'лади.

Бу тенденция бутун Ҳиндистон бо'йлаб яққол ко'риниб турибди, хусусий мактаблар кичикроқ шаҳар ва қишлоқларда ко'пайиб бормоқда. 1968-йилдан 1973-йилгача Кҳеди Каландаги вайрон бо'лган қизлар бошланг'ич мактабида о'қиган Сатпал Нарват унинг ҳозирги ҳолатидан норозилигини билдиради. У саккизта то'лиқ синф хоналари бо'лган нисбатан янги бинони эслайди. Тахминан 15 йил олдин ташқи ё'л ко'тарилгандан со'нг, сув тошқини муаммога айланди ва мактаб ё'л сатҳидан пастга тушди. Нафақадаги электр ходими Нарват охир-оқибат о'з фарзандларини яхшироқ шароитлар учун хусусий мактабга ко'чирди.

Қишлоқдаги о'г'ил болалар учун иккинчи бошланг'ич мактабда дарслар икки хонада ва айвонда о'тказилади, чунки беш йил олдин хавфсизлик нуқтаи назаридан бузиб ташланган учта синфхонадан иборат иккинчи бино, унинг о'рнига янги бино қуриш ва'да қилинган эди, аммо бу ҳеч қачон амалга ошмади. Ҳозирда бу жой велосипед то'хташ жойига айланди. Нарватнинг расмийларга ва Миллий Инсон ҳуқуқлари комиссиясига бир неча бор мурожаат қилгани деярли о'згаришсиз қолди. Энди у невараларини, юқори даражадаги шароитлар ва изчил о'қитувчилар таркиби туфайли, харажатларга қарамай, хусусий мактабга юборади.

Нарват СЖП кампанияси ниҳоят бу э'тибордан четда қолган мактабларга э'тибор қаратишига умид билдиради. "Менимча, СЖП яхшилик учун куч бо'ла олади. Улар одамларга курашишни, қо'рқмасликни о'ргатишди. Ҳукумат барча куч ва ресурсларга эга. Ва энди улар чиқиш қилишлари керак."