Буюк Британия иқтисодиёти ҳақида ҳозирда бизга маълум бўлган нарсалар тўртта диаграммада
Бюджет масъулияти бошқармасининг таъкидлашича, энергия ресурслари нархининг ошиши нарх-наво ва турмуш даражасидан тортиб иқтисодий ўсишгача бўлган барча соҳаларга таъсир кўрсатади.
Буюк Британия иқтисодиёти ҳақида тўртта диаграммада ҳозирда бизга маълум бўлган фактлар
Буюк Британия АҚШ ва Эрон ўртасидаги урушда бевосита иштирок этмаётган бўлиши мумкин, аммо бу можаро ҳали ҳам иқтисодиётга жиддий зарба бермоқда.
Фоиз ставкалари ҳам ошиши кутилмоқда, бу қарз олишни қимматлаштиради, шунингдек, давлат қарзи бўйича тўловларни оширади.
Молия вазири Жон Хили яқин ойларда хонадонларга «нафас ростлаб олиш» имконини берадиган сиёсатни баён қилар экан, мамлакат олдида «ҳақиқий қийинчиликлар» турганини айтди.
«Бугунги кунда биз дуч келаётган нарса — бу глобал иқтисодий бўронлардир», деди у. «Биз уларни шунчаки йўқ бўлиб қолишини тилай олмаймиз. Биз улар орқали ҳаракатланиш йўлимизни танлашимиз керак».
Яқин Шарқдаги можаро бошланганидан бери Буюк Британия иқтисодиётига берилган илк баҳосида Жамғарма ва бюджет масъулияти бошқармаси (OBR) энергия нархларининг ошиши иқтисодиёт учун энг катта қисқа муддатли таҳдид эканини билдирди.
У жорий йил учун ўсиш прогнозини оширган бўлса-да, кейинги йил учун прогнозини кескин равишда 1,6 фоиздан 1 фоизга туширди.
Шундан сўнг кейинги йилларда ўсиш яна жадаллашиши кутилмоқда.
Иқтисодиёт кенгайганда, корхоналар одатда кўпроқ инвестиция киритади, кўпроқ иш ўринлари яратади ва ходимларнинг иш ҳақини оширади, бу эса одамларга ўртача ҳисобда фаровонликни ҳис қилиш имконини беради, гарчи бу вақт талаб қилиши ва ҳамма ҳам бундан мутлақ фойда олмаслиги мумкин.
Каттароқ фойда олаётган компаниялар кўпроқ солиқ тўлайди, бу эса ҳукуматга давлат хизматларига кўпроқ маблағ сарфлаш имконини беради. Ўсиш суст бўлганда ёки иқтисодиёт қисқарганда, бунинг тескариси юз бериши мумкин.
Инфляция ўсишни ушлаб туриши мумкин ва OBR юқори энергия тўловлари таъминот занжирлари ва истеъмолчиларга таъсир қилиши сабабли, айниқса 2027 йилда нархлар тезроқ ошишини прогноз қилди.
Жаҳон бозорида нефть нархининг юқорилиги ёнилғи шохобчаларидаги ҳайдовчиларга таъсир қилиб бўлди, бензин нархи литрига ўртача деярли 1,73 фунт стерлингни, дизель эса 1,99 фунт стерлингга яқинни ташкил этмоқда.
Вақт ўтиши билан нефть нархининг ошиши кўплаб товарлар, жумладан, озиқ-овқат маҳсулотлари нархини ошириши мумкин, чунки компаниялар ортган харажатларини истеъмолчиларга ўтказади.
Товарлар одатда юк машиналари ва фургонларда ташилгани сабабли, қиммат ёнилғи кенг кўламли таъсирга эга бўлиши мумкин.
OBR энди инфляция илгари кутилганидан узоқроқ муддат юқори даражада қолишини ва 2027 йилда энг юқори нуқтасига — 3,8 фоизга етишини тахмин қилмоқда.
Ҳукуматнинг яшаш қийматини қўллаб-қувватлаш чора-тадбирларига қарамай, Pantheon Macroeconomics иқтисодчилари бу чоралар «қишда кутилаётган инфляция ортиши фонида жуда арзимас» эканини айтишди.
Юқори инфляция турмуш даражаси бўйича мавҳум истиқболни тақдим этади ва OBR кейинги йилда энергия тўловлари хонадонларнинг харид қобилиятини камайтириши сабабли пасайишни прогноз қилди.
Даромади паст бўлган одамларга бу кўпроқ таъсир қилиши мумкин, чунки энергия харажатлари уларнинг ойлик бюджети ва тасарруф этадиган даромадининг катта қисмини эгаллайди.
Турмуш даражаси кўрсаткичи бўлган хонадонларнинг ҳақиқий тасарруф этадиган даромади 2027 йилдан бошлаб ошиши кутилмоқда, аммо илгари ўйланганидек даражада эмас.
«Бу жуда ачинарли манзара», деди OBR вакили Дэвид Майлз. Унинг таъкидлашича, Covid пандемиясидан олдинги даврдан бери аҳоли жон бошига «деярли ҳеч қандай ўсиш» кузатилмаган.
«Бу Британия иқтисодий тарихидаги жуда оғир давр бўлди.»
Кейинги йилда инфляция ўртача 3,4% ни ташкил этиши, ўн йилликнинг охирига келиб Англия Банкининг 2% лик мақсадли кўрсаткичигача пасайиши прогноз қилинмоқда.
Сўнгги ойлардаги юқори инфляция сабабли Англия Банки кейинги ҳафтада фоиз ставкаларини ошириши кенг кутилмоқда. Ставкалар ҳозирда 3,75% ни ташкил этади, аммо OBR энди улар яқин йилларда 4,5% гача етиши мумкин деб ҳисоблайди.
Илгари у бу йил фоиз ставкалари икки марта пасайтирилишини кутган эди.
Юқори ставкалар қарз олишни қимматлаштиради, аммо улар жамғармалар бўйича даромадни яхшилаши мумкин.
Инфляция, шунингдек, давлатнинг қарз олиш харажатларини оширади, қарз фоизлари бўйича харажатлар ортиши кутилмоқда.
Ушбу тўловлар ҳукумат томонидан олинадиган қарзнинг умумий миқдорини ҳам ошириши кутилмоқда, бу кўрсаткич ҳар йили OBR илгари прогноз қилганидан кўпроқ ўсиши тахмин қилинмоқда.
Инфляция сабабли ижтимоий таъминот ва пенсия харажатларининг ортиши ҳам қарз олиш ҳажмини ошириши кутилмоқда, гарчи кейинги беш йил ичида унинг иқтисодиётдаги улуши камайиши прогноз қилинган бўлса-да.
Шу билан бирга, прогнозлар келажакда нима юз бериши мумкинлиги ҳақидаги энг яхши тахминлардир, холос. Яқин Шарқдаги можаро аввалги тахминларни ағдар- тўнтар қилганини ҳисобга олсак, урушнинг кейинги бориши инфляция кутилмаларини ўзгартириши мумкин.
АҚШ Президенти Дональд Трамп уруш кейинги ойда бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлардан сўнг тугашини тахмин қилди.
OBR Яқин Шарқдаги ўзгарувчан вазият сабабли ўз прогнозлари атрофида ҳали ҳам «сезиларли ноаниқлик» мавжудлигини тан олди.